Khi nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng với tốc độ dự báo 7,2-8,5% trong năm 2026, câu hỏi mà mọi chủ doanh nghiệp phải đối mặt không còn là “có nên mở rộng hay không” mà là “mở rộng như thế nào”. Dòng vốn FDI khủng 24,81 tỷ USD đổ vào Việt Nam chỉ trong 5 tháng đầu năm mở ra vô số cơ hội trong chuỗi cung ứng. Nhưng mở rộng kinh doanh cần vốn, và vốn vay đồng nghĩa với đòn bẩy tài chính – một công cụ mạnh mẽ nhưng cũng đầy rẫy rủi ro nếu không được sử dụng đúng cách.

Đòn bẩy tài chính, nói một cách đơn giản, là việc sử dụng vốn vay để khuếch đại lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Nếu doanh nghiệp có thể tạo ra tỷ suất lợi nhuận 15% từ vốn đầu tư trong khi chi phí vay chỉ là 10%, thì 5% chênh lệch đó thuộc về chủ sở hữu – và càng vay nhiều, lợi nhuận càng được khuếch đại. Đây chính là sức hấp dẫn của đòn bẩy tài chính.

Nhưng bài toán không đơn giản như vậy. Với mặt bằng lãi suất cho vay doanh nghiệp phổ biến từ 8% đến 12%/năm trong năm 2026, đòn bẩy chỉ phát huy tác dụng khi tỷ suất lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh vượt trội hơn chi phí vốn. Nếu kinh doanh gặp khó khăn và tỷ suất lợi nhuận giảm xuống dưới mức lãi suất vay, đòn bẩy sẽ quay ngược lại “nghiền nát” vốn chủ sở hữu với tốc độ tương tự như khi nó khuếch đại lợi nhuận.

Bài học từ thị trường năm 2026: Nợ xấu toàn ngành tài chính tiêu dùng ở mức 7,8% phản ánh một thực tế rằng nhiều cá nhân và doanh nghiệp đã sử dụng đòn bẩy quá mức và không có khả năng trả nợ khi điều kiện kinh doanh thay đổi. Đây là lời cảnh tỉnh cho bất kỳ ai đang có ý định vay nợ để mở rộng.

Vậy làm thế nào để sử dụng đòn bẩy tài chính một cách an toàn và hiệu quả trong năm 2026? Nguyên tắc đầu tiên: xác định tỷ lệ đòn bẩy tối ưu. Các chuyên gia tài chính doanh nghiệp khuyến nghị tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu không nên vượt quá 2:1 đối với hầu hết các ngành nghề. Nói cách khác, cứ mỗi 1 đồng vốn tự có, doanh nghiệp có thể vay thêm tối đa 2 đồng. Vượt qua ngưỡng này, rủi ro mất khả năng thanh toán tăng lên đáng kể.

Nguyên tắc thứ hai: đảm bảo nguồn trả nợ từ chính dòng tiền hoạt động của dự án mở rộng, chứ không phải từ dòng tiền của hoạt động kinh doanh hiện tại. Đây là sai lầm chết người của nhiều doanh nghiệp: dùng tiền từ mảng kinh doanh cốt lõi đang sinh lời tốt để “nuôi” một dự án mở rộng chưa có lợi nhuận. Khi dự án mở rộng gặp trục trặc, nó kéo theo cả mảng kinh doanh chính sụp đổ.

Nguyên tắc thứ ba: lựa chọn cấu trúc vay phù hợp với mục đích sử dụng vốn. Vay ngắn hạn để tài trợ tài sản lưu động, vay dài hạn để đầu tư tài sản cố định. Nhiều doanh nghiệp mắc sai lầm khi dùng vốn vay ngắn hạn để đầu tư dài hạn, dẫn đến tình trạng phải đáo hạn liên tục trong khi dự án chưa tạo ra dòng tiền – một công thức chắc chắn dẫn đến khủng hoảng thanh khoản.

Một xu hướng đáng chú ý trong năm 2026 là các doanh nghiệp đang tận dụng tài sản sẵn có để tối ưu hóa chi phí vốn. Với việc 34 tỉnh thành áp dụng bảng giá đất mới, giá trị bất động sản của nhiều doanh nghiệp đã tăng lên đáng kể. Thay vì vay tín chấp với lãi suất cao, doanh nghiệp có thể sử dụng chính bất động sản này làm tài sản đảm bảo, tiếp cận các khoản vay với lãi suất ưu đãi, hạn mức lên tới 70% giá trị định giá. Cơ chế sang tên công chứng treo trong các giao dịch lớn đảm bảo tính minh bạch và an toàn pháp lý, giúp doanh nghiệp yên tâm tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Kết luận: Mở rộng kinh doanh bằng đòn bẩy tài chính trong năm 2026 là một chiến lược đúng đắn nếu được thực hiện có tính toán. Hãy nhớ: đòn bẩy tài chính giống như lửa – một người bạn tuyệt vời khi được kiểm soát, nhưng là thảm họa khi vượt khỏi tầm kiểm soát. Ba câu hỏi cần trả lời trước khi vay để mở rộng: (1) Tỷ suất lợi nhuận dự kiến có vượt trội hơn chi phí vay không? (2) Dòng tiền từ dự án mới có đủ trả nợ không? (3) Doanh nghiệp có đủ đệm thanh khoản để chống chịu nếu kế hoạch gặp trục trặc không? Nếu cả ba câu trả lời đều là “có”, đã đến lúc hành động.