Một doanh nghiệp muốn vay vốn, gọi vốn đầu tư hay thậm chí bán lại cổ phần đều phải trả lời câu hỏi cốt lõi: “Doanh nghiệp của bạn đáng giá bao nhiêu?” Định giá doanh nghiệp không chỉ là con số trong báo cáo tài chính, mà còn là câu chuyện bạn kể với nhà đầu tư, ngân hàng và đối tác về tiềm năng của mình. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, việc hiểu và áp dụng đúng phương pháp định giá là chìa khóa để tiếp cận nguồn vốn thành công.

Có ba phương pháp định giá phổ biến mà doanh nghiệp cần nắm vững. Phương pháp thứ nhất là định giá theo tài sản (Asset-Based Approach) – đơn giản nhất và phù hợp với các doanh nghiệp có nhiều tài sản hữu hình như bất động sản, nhà xưởng, máy móc. Giá trị doanh nghiệp được tính bằng tổng giá trị thị trường của tài sản trừ đi nợ phải trả. Năm 2026 mang đến một thay đổi quan trọng: 34 tỉnh thành đã áp dụng bảng giá đất mới, với mặt bằng giá điều chỉnh tiệm cận hơn với giá thị trường. Điều này có nghĩa là giá trị bất động sản của doanh nghiệp – bao gồm đất đai, nhà xưởng – có thể được ghi nhận cao hơn đáng kể, qua đó nâng tổng giá trị tài sản ròng và tăng khả năng vay vốn thế chấp.

Phương pháp thứ hai là định giá theo dòng tiền chiết khấu (DCF – Discounted Cash Flow), dựa trên nguyên lý: giá trị doanh nghiệp bằng tổng dòng tiền tự do trong tương lai được chiết khấu về hiện tại. Phương pháp này đòi hỏi doanh nghiệp phải có kế hoạch kinh doanh chi tiết 5–10 năm, với các giả định rõ ràng về tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận, chi phí vốn (WACC). DCF được coi là phương pháp “chuẩn mực” trong giới đầu tư chuyên nghiệp, nhưng kết quả phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng dự báo. Một sai số nhỏ trong giả định tăng trưởng cũng có thể dẫn đến chênh lệch định giá hàng chục phần trăm.

Phương pháp thứ ba là định giá theo hệ số tham chiếu thị trường (Market Multiple Approach), sử dụng các chỉ số như P/E (giá/lợi nhuận), EV/EBITDA (giá trị doanh nghiệp/lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao) của các doanh nghiệp tương đồng trong ngành để tham chiếu. Với thị trường chứng khoán Việt Nam đang giao dịch ở P/E forward 13 lần vào giữa năm 2026, doanh nghiệp có thể sử dụng mức này làm điểm khởi đầu, sau đó điều chỉnh tăng hoặc giảm tùy vào vị thế cạnh tranh, tốc độ tăng trưởng và chất lượng quản trị của mình.

Sau khi đã có kết quả định giá, bước tiếp theo là lựa chọn kênh thu hút vốn phù hợp. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, có bốn kênh chính: vay ngân hàng (thế chấp hoặc tín chấp), phát hành trái phiếu doanh nghiệp, gọi vốn từ quỹ đầu tư mạo hiểm/quỹ private equity, và kêu gọi vốn từ cộng đồng thông qua các nền tảng gây quỹ. Mỗi kênh có ưu nhược điểm riêng: vay ngân hàng giữ được quyền kiểm soát nhưng áp lực trả nợ cao; gọi vốn từ quỹ đầu tư giảm áp lực dòng tiền nhưng phải chia sẻ quyền quản trị và lợi nhuận tương lai.

Đặc biệt, với các doanh nghiệp có tài sản đảm bảo bằng bất động sản, việc tận dụng bảng giá đất mới năm 2026 có thể mang lại lợi thế lớn. Giá trị tài sản được định giá lại cao hơn đồng nghĩa với hạn mức vay thế chấp có thể tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần làm việc với các đơn vị định giá độc lập có uy tín để có kết quả khách quan, và quan trọng hơn, chỉ nên vay trong khả năng trả nợ – vay quá nhiều dựa trên giá trị tài sản tăng lên là con dao hai lưỡi nếu thị trường bất động sản điều chỉnh.

Cuối cùng, một lời khuyên cho các chủ doanh nghiệp: hãy chuẩn bị hồ sơ định giá và thu hút vốn đầu tư một cách chuyên nghiệp ngay cả khi chưa có nhu cầu cấp bách. Bộ hồ sơ bao gồm báo cáo tài chính kiểm toán 3 năm, kế hoạch kinh doanh 5 năm, báo cáo định giá tài sản và phân tích thị trường. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng không chỉ giúp bạn sẵn sàng nắm bắt cơ hội khi nó đến, mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp và tầm nhìn của người đứng đầu doanh nghiệp trong mắt đối tác.

—