Đại dịch COVID-19 đã dạy cho hàng triệu gia đình Việt Nam một bài học đắt giá: mất thu nhập có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Một cuộc khảo sát không chính thức trên các diễn đàn tài chính cá nhân cho thấy có đến 60% người lao động Việt Nam không có đủ tiền tiết kiệm để trang trải chi phí sinh hoạt trong 3 tháng nếu mất việc đột ngột. Đây chính là lý do quỹ dự phòng cá nhân cần được ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch tài chính của mỗi người.

Quỹ dự phòng là khoản tiền được để riêng, chỉ sử dụng trong các tình huống khẩn cấp thực sự như mất việc, bệnh tật nặng, tai nạn hoặc các sự cố bất khả kháng. Đây không phải là tiền để mua điện thoại mới, sửa xe định kỳ hay đi du lịch. Để phân biệt rạch ròi, hãy tự đặt câu hỏi: “Nếu không chi khoản tiền này, cuộc sống của tôi có bị đe dọa nghiêm trọng không?” Nếu câu trả lời là không, đó không phải là tình huống dùng đến quỹ dự phòng.

Về quy mô, các chuyên gia tài chính khuyến nghị quỹ dự phòng nên đủ để trang trải 3–6 tháng chi tiêu cơ bản. Đối với người có thu nhập không ổn định (lao động tự do, kinh doanh nhỏ), con số này nên là 6–9 tháng. Đối với công chức, viên chức có thu nhập ổn định, 3 tháng là con số khởi đầu hợp lý. Ví dụ, một gia đình trẻ tại Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh với chi tiêu cơ bản 15 triệu đồng/tháng nên có quỹ dự phòng tối thiểu 45–90 triệu đồng.

Về cách thức xây dựng, đừng cố gắng tích lũy toàn bộ quỹ dự phòng trong một thời gian ngắn. Hãy đặt mục tiêu theo từng cột mốc nhỏ. Cột mốc đầu tiên: 1 tháng chi tiêu. Cột mốc thứ hai: 3 tháng chi tiêu. Cột mốc thứ ba: 6 tháng chi tiêu. Với mức tiết kiệm 20% thu nhập mỗi tháng, bạn sẽ mất khoảng 15 tháng để đạt cột mốc 3 tháng chi tiêu – một hành trình hoàn toàn khả thi. Để đẩy nhanh tiến độ, hãy xem xét cắt giảm các khoản chi không thiết yếu hoặc tìm thêm nguồn thu nhập phụ.

Về nơi để quỹ dự phòng, nguyên tắc quan trọng nhất là thanh khoản cao và an toàn tuyệt đối. Gửi tiết kiệm không kỳ hạn hoặc kỳ hạn ngắn (1 tháng, 3 tháng) tại ngân hàng là lựa chọn tối ưu. Với lãi suất khoảng 5,7%/năm cho kỳ hạn 12 tháng, bạn vẫn nhận được một khoản sinh lời nhỏ trong khi tiền luôn sẵn sàng khi cần. Đối với các kỳ hạn ngắn hơn, lãi suất tuy khiêm tốn hơn nhưng bù lại thanh khoản cao, phù hợp với tính chất cần rút gấp của quỹ dự phòng. Tuyệt đối không dùng quỹ dự phòng để đầu tư vào chứng khoán, bất động sản hay các kênh có rủi ro biến động giá – vì bạn có thể phải rút tiền đúng lúc thị trường đi xuống.

Trong bối cảnh năm 2026, với việc Fed duy trì lãi suất 3,50%–3,75% và chưa có tín hiệu cắt giảm, môi trường kinh tế toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới cũng cảnh báo về những “cơn gió ngược” có thể làm chậm đà tăng trưởng của Việt Nam. Trong bối cảnh đó, một quỹ dự phòng vững chắc không chỉ là lá chắn bảo vệ gia đình, mà còn mang lại sự an tâm để bạn có thể tập trung vào công việc, phát triển sự nghiệp và theo đuổi các mục tiêu dài hạn khác.

Một chiến lược thông minh để xây dựng quỹ dự phòng mà không cảm thấy quá tải là tự động hóa việc tiết kiệm. Hãy thiết lập lệnh chuyển tiền tự động hàng tháng từ tài khoản lương sang tài khoản tiết kiệm riêng biệt, tốt nhất là ngay sau ngày nhận lương. Khi tiền đã được cất đi trước khi bạn kịp tiêu, việc tích lũy sẽ trở nên dễ dàng và bền vững hơn rất nhiều.

Hãy bắt đầu xây dựng quỹ dự phòng từ hôm nay, dù chỉ với 500.000 đồng mỗi tháng. Điều quan trọng không phải là số tiền bắt đầu, mà là thói quen và kỷ luật bạn xây dựng được trên hành trình này. Và khi cơn bão tài chính ập đến – điều chắc chắn sẽ xảy ra ít nhất vài lần trong đời – bạn sẽ thầm cảm ơn chính mình vì đã chuẩn bị từ sớm.

—