Mua sắm và trả giá ở chợ đêm Trung Quốc

Mua sắm và trả giá ở chợ đêm Trung Quốc

Buổi tối ở Trung Quốc là giờ của chợ. Đèn lồng đỏ mắc dọc lối đi, quầy xiên nướng bốc khói, người bán rao giá, người mua trả lại, và tiếng máy tính bỏ túi bấm giá vang lên khắp các dãy hàng. Với nhiều du khách, chợ đêm là trải nghiệm đáng nhớ nhất của chuyến đi; với những người không biết luật chơi, đó cũng là chỗ tiêu tiền nhanh nhất.

Khác biệt lớn nhất giữa chợ Việt Nam và chợ Trung Quốc không nằm ở hàng hoá mà ở hai con số: giá mở đầu và giá chốt. Ở các khu chợ du lịch, giá hét cho khách nước ngoài có thể cao gấp ba tới năm lần giá bán thật, và người không mặc cả sẽ trả đúng con số đó. Ngược lại, biết cách trả giá đúng chỗ, đúng lúc, bạn mua được món tương tự với giá chỉ bằng một phần ba. Dưới đây là cách phân biệt chợ nào mặc cả được, trả giá thế nào cho lịch sự, và những điều cần chuẩn bị trước khi bước vào.

Chợ đêm Trung Quốc bán gì và mở khi nào

Chợ đêm Trung Quốc có hai dòng chính. Dòng thứ nhất là chợ ăn uống và hàng rong, thường mở từ khoảng năm giờ chiều tới khuya, bán xiên nướng, mì, bánh, trái cây, đồ lưu niệm nhỏ. Dòng thứ hai là chợ thương mại trong nhà như chợ vải lụa, chợ ngọc trai, chợ quần áo và phụ kiện, mở cả ngày nhưng đông và dễ mặc cả nhất vào buổi tối và những ngày mưa vì ít khách.

Lịch cụ thể khác nhau theo thành phố và thay đổi theo mùa, nên đừng tin một con số cố định. Nguyên tắc thực tế: chợ ăn uống đông nhất từ bảy tới mười giờ tối; chợ bán đồ càng về cuối buổi càng dễ trả giá vì người bán muốn bán hết hàng trong ngày. Nếu bạn muốn vừa ăn vừa ngắm, hãy tới lúc trời vừa tối; nếu bạn muốn mua rẻ, hãy tới khi gần đóng cửa.

Ba loại chợ, ba cách mua khác nhau

• Chợ du lịch và chợ trong nhà: giá mở đầu cao, mặc cả là chuyện bình thường và được mong đợi. Đây là nơi trả giá có ý nghĩa nhất.
• Chợ dân sinh: người bán bán cho người địa phương quanh năm, giá gần sát giá thật. Có thể xin bớt vài hào hoặc làm tròn, nhưng mặc cả mạnh sẽ bị coi là lạ.
• Cửa hàng niêm yết giá: siêu thị, cửa hàng tiện lợi, hiệu thuốc, chuỗi thương hiệu, nhà hàng, bảo tàng, sân bay — giá cố định, mặc cả vô nghĩa và đôi khi gây khó chịu.

Theo quy định của Trung Quốc, hàng hoá và dịch vụ phải được niêm yết giá rõ ràng. Nghĩa là ở cửa hàng cố định, con số bạn thấy là con số bạn trả; ở chợ, con số đó chỉ là điểm khởi đầu của một cuộc thương lượng. Nhìn biển giá in sẵn, nhìn tem mã vạch hoặc nhìn máy tính tiền là biết ngay mình đang ở loại nào.

Khi nào trả giá, khi nào nên trả đúng giá

Câu hỏi đúng không phải là “có nên mặc cả không” mà là “ở đây có mặc cả được không”. Vài dấu hiệu nhận biết:

• Mặc cả được: hàng không có tem giá, người bán dùng máy tính bỏ túi để ra giá, hàng treo la liệt, người bán chủ động mời chào và kéo tay bạn vào quầy.
• Không mặc cả: giá in trên bao bì hoặc biển, có quầy thu ngân, có mã vạch, nhân viên mặc đồng phục, hàng điện tử chính hãng, hiệu thuốc, đồ ăn ở chuỗi.
• Trả giá nhẹ: chợ dân sinh, quầy trái cây, quán ăn nhỏ — bạn có thể xin bớt tiền lẻ hoặc mua nhiều thì xin giá tốt hơn, nhưng đừng kéo xuống một nửa.

Một lưu ý về thái độ: trả giá ở Trung Quốc là một cuộc chơi có luật, không phải sự xúc phạm. Người bán biết rõ giá thật và luôn để dư địa để giảm. Điều làm họ khó chịu không phải là bạn trả thấp, mà là bạn mặc cả hai mươi phút rồi bỏ đi ở mức giá họ đã chấp nhận.

Cách trả giá: quy tắc và ví dụ

Công thức phổ biến nhất ở chợ du lịch là mở màn ở khoảng ba mươi tới năm mươi phần trăm giá người bán đưa ra, rồi lên dần từng nấc và dừng ở khoảng một phần ba tới một nửa. Với món rẻ vài chục tệ, khoảng chốt hợp lý thường quanh một phần ba. Với món đắt tiền như lụa, ngọc trai, đồ da, mức giảm thường ít hơn về tỷ lệ nhưng vẫn đáng kể về số tiền.

• Trả giá bằng máy tính: đây là cách chuẩn ở chợ Trung Quốc. Người bán bấm giá, bạn cầm máy bấm giá của mình, cứ thế qua lại. Không cần nói một câu tiếng Trung nào.
• Mua nhiều để xin giá tốt: ba chiếc khăn cùng lúc luôn rẻ hơn ba lần mua một chiếc. Hãy gom món bạn thích rồi trả giá một lần cho cả cụm.
• Kỹ thuật quay đi: nếu giá không xuống tới mức bạn muốn, cảm ơn rồi đi sang quầy bên cạnh. Rất thường xuyên, bạn sẽ được gọi quay lại với đúng mức giá mình đưa ra. Đây là kỹ thuật hiệu quả nhất và cũng ít lời nhất.
• Đừng trả giá rồi bỏ: nếu bạn đã đưa ra một con số và người bán gật đầu, hãy mua. Đổi ý ở bước này bị coi là mất lịch sự.
• Biết giá tham chiếu: xem giá trên các sàn thương mại điện tử trước khi ra chợ. Khi bạn biết một chiếc khăn lụa thật giá bao nhiêu, bạn sẽ không trả quá cao và cũng không đòi một mức vô lý.

Một chi tiết về chữ 折 rất dễ hiểu nhầm: 打八折 nghĩa là bạn trả tám mươi phần trăm giá, tức giảm hai mươi phần trăm, chứ không phải giảm tám mươi phần trăm. 打五折 mới là giảm một nửa. Nghe nhân viên nói “打折” mà không rõ số, hãy hỏi lại hoặc đề nghị ghi con số cuối cùng ra máy tính.

Những câu nói giúp cuộc mặc cả nhẹ nhàng

• 多少钱 — bao nhiêu tiền? Câu mở đầu bắt buộc.
• 太贵了 — đắt quá. Nói kèm nụ cười, đây là câu mở màn của mọi cuộc trả giá.
• 便宜一点 — bớt chút đi. Câu xin giảm lịch sự nhất.
• 可以便宜吗 — có thể bớt không?
• 我看看 — để tôi xem đã. Câu để giữ khoảng cách trong lúc cân nhắc.
• 不要了 — thôi không lấy nữa. Câu dùng khi bạn chuẩn bị quay đi.
• 一口价 — giá cố định, không bớt. Nếu người bán nói câu này, thường là họ nói thật và bạn nên chuyển sang món khác.
• 买两个 — mua hai cái. Cách gợi ý mua thêm để xin giá tốt hơn.
• 谢谢 — cảm ơn. Kết thúc mọi cuộc mua bán, dù thành công hay không.

Thanh toán ở chợ: ví điện tử, tiền mặt và tiền lẻ

Trung Quốc đã đi rất xa trên con đường không tiền mặt. Từ quầy xiên nướng tới sạp khăn lụa, người bán đều chìa mã quét để nhận tiền, và hai ví điện tử lớn nhất đã mở cho thẻ quốc tế. Nhưng ở chợ, bạn vẫn nên mang theo tiền mặt vì ba lý do: một số quầy nhỏ chỉ nhận tiền mặt, mạng có thể chập chờn đúng lúc bạn cần quét, và tiền mặt giúp bạn trả đúng con số đã thương lượng mà không phải bấm máy thêm bước nào.

• Mang tiền lẻ: tờ một tệ, năm tệ, mười tệ rất hữu dụng. Người bán ở chợ không phải lúc nào cũng có tiền thối cho tờ một trăm tệ.
• Kiểm giá trước khi quét: nhiều khách quét mã rồi mới nhận ra số tiền nhập trên máy cao hơn giá đã chốt. Hãy nhìn màn hình trước khi xác nhận.
• Tiền mặt vẫn là tiền hợp pháp: người bán phải nhận tiền mặt nhân dân tệ, kể cả khi họ thích quét mã hơn. Nếu bị từ chối, bạn có quyền đề nghị nhận tiền mặt.
• Hoá đơn: ở chợ bình dân bạn thường không có hoá đơn. Nếu cần chứng từ để hoàn thuế hoặc bảo hành, hãy mua ở cửa hàng có quầy thu ngân và hỏi 发票.

Một quyền lợi ít người biết: khách nước ngoài mua hàng ở cửa hàng được chỉ định có thể xin hoàn thuế giá trị gia tăng khi rời Trung Quốc. Điều kiện thường gồm mua tại cửa hàng có biển hoàn thuế, hoá đơn trong cùng một ngày đạt mức tối thiểu theo quy định, hàng còn nguyên và chưa qua sử dụng, và làm thủ tục tại sân bay khi xuất cảnh trong thời hạn quy định. Mức hoàn thường khoảng mười một phần trăm thuế giá trị gia tăng, trừ đi khoảng hai phần trăm phí xử lý, nên thực nhận khoảng chín phần trăm. Đây là lý do nên giữ hoá đơn khi mua đồ giá trị lớn.

Món nên mua và món nên cân nhắc

• Đáng mua: trà và bộ ấm chén, khăn lụa và phụ kiện dệt, quạt, đồ gốm sứ gia dụng, đồ thủ công mỹ nghệ nhỏ, gia vị khô đóng gói kín, bánh kẹo có nhãn tiếng Việt hoặc tiếng Anh, quà lưu niệm nhẹ.
• Cân nhắc kỹ: ngọc và đá quý không rõ nguồn gốc, đồ cổ và đồ cổ giả, thuốc và thực phẩm chức năng, hàng điện tử giá rẻ bất thường, sản phẩm mô phỏng thương hiệu — vì kiểm dịch và hải quan có thể giữ lại, mà giá trị thật thì khó xác minh.
• Nên cân nhắc hành lý: đồ sứ, gốm và chai lọ dễ vỡ cần quấn kỹ và tốt nhất để trong hành lý xách tay. Cân va-li ở khách sạn trước khi ra sân bay, vì tiền mua thêm rẻ hơn nhiều so với phí hành lý quá cân.

Giữ an toàn tài sản nơi đông người

Chợ đêm và phố đi bộ là nơi đông nhất trong ngày, nên cũng là nơi cần để ý nhất. Rủi ro chính không phải cướp giật mà là móc túi và điện thoại biến mất trong đám đông.

• Đeo túi chéo trước ngực, không đeo sau lưng và không để điện thoại trong túi quần sau.
• Chia tiền làm hai chỗ: một khoản nhỏ trong túi để trả, phần còn lại để trong túi kín hoặc két khách sạn.
• Không đếm tiền giữa chợ và không mở ví lớn trước đông người.
• Khi chen qua đám đông, đưa điện thoại vào túi trong và giữ tay lên túi.
• Lưu số điện thoại khách sạn và địa chỉ bằng chữ Hán trong máy, phòng khi lạc đường.

Những lỗi phổ biến của du khách

• Trả giá ở nơi niêm yết giá: vừa không được giảm, vừa tạo ấn tượng không đẹp.
• Trả giá bằng thái độ căng thẳng: mặc cả ở đây là trò chơi có cười, giận dữ chỉ làm giá lên.
• Mua ngay món đầu tiên nhìn thấy: đi một vòng trước để biết mặt bằng giá là cách tiết kiệm đơn giản nhất.
• Quên hỏi đơn vị cân: một cân ở Trung Quốc là năm trăm gam, không phải một ki-lô-gam; hỏi rõ trước khi mua đồ bán theo cân.
• Đổi hết tiền thành tờ lớn: tới chợ mà không có tiền lẻ gần như chắc chắn gặp cảnh chờ người bán đi đổi tiền.
• Mua quá nhiều trong ngày đầu: đóng gói và vác hàng qua nhiều thành phố sẽ khiến bạn hối hận trước khi chuyến đi kết thúc.

Lịch một buổi tối đi chợ đêm

• Trước khi đi: đổi một ít tiền lẻ, sạc đầy điện thoại, để túi chéo trước ngực, mặc giày thoải mái.
• Đầu buổi: đi một vòng toàn chợ để xem hàng và ghi nhớ mặt bằng giá, chưa mua gì.
• Giữa buổi: ăn tại các quầy đồ nướng và quầy nước, chọn quầy đông khách và thức ăn chín trước mắt.
• Cuối buổi: quay lại đúng những quầy hợp ý, mua theo cụm để xin giá tốt, chốt bằng máy tính hoặc bằng tiền lẻ.
• Trước khi về: kiểm lại ví và điện thoại, gọi xe ở điểm đón có đèn sáng, không đứng giữa lòng đường.

Chợ đêm Trung Quốc không phải nơi để mua rẻ nhất, mà là nơi để chơi một trò chơi rất cũ: người bán nói một giá, người mua nói một giá, và hai bên gặp nhau ở giữa. Biết luật, biết giới hạn của mình và giữ được nụ cười, bạn sẽ về khách sạn với món đồ mình thích cùng cảm giác mình vừa thắng một ván nhỏ.

Nguồn: Chính quyền thành phố Bắc Kinh — “Hướng dẫn mua sắm tại các khu chợ và phố thương mại” · Cục Quản lý Nhà nước về Thị trường Trung Quốc — “Quy định về niêm yết giá và chống hành vi gian lận giá” · Tổng cục Hải quan Trung Quốc — “Quy định hoàn thuế giá trị gia tăng cho hàng hoá mua của khách nước ngoài khi xuất cảnh” · Cơ quan Du lịch Quốc gia Trung Quốc — “Cẩm nang mua sắm cho du khách quốc tế” · Nhân dân Nhật báo — “Chợ đêm và đời sống thương mại về đêm của các đô thị Trung Quốc”