Đổi tiền và thanh toán không tiền mặt ở Trung Quốc

Đổi tiền và thanh toán không tiền mặt ở Trung Quốc

Nếu có một điều du khách Việt Nam học được muộn nhất khi tới Trung Quốc, thì đó là chuyện tiền. Ở nhà, ta quen cầm tiền mặt và quẹt thẻ; ở Trung Quốc, gần như cả nền kinh tế đã chuyển lên điện thoại. Một quầy bánh bao, một chỗ gửi xe, một người bán hoa quả ven đường đều có thể không có tiền lẻ để thối, nhưng luôn có một tấm mã để bạn quét. Người không chuẩn bị trước thường rơi vào cảnh đứng giữa quán mà không trả được tiền, hoặc đổi tiền ở đúng chỗ đắt nhất.

Bài này nói rõ ba việc: đổi nhân dân tệ ở đâu và giá nào hợp lý, cách bật ví điện tử để quét mã trả tiền, và những quy định về mang tiền mặt qua cửa khẩu mà nhiều người không để ý. Các con số nêu dưới đây là mức phổ biến tại thời điểm viết bài; bạn nên kiểm lại ở ngân hàng hoặc trên ứng dụng, vì tỷ giá và biểu phí thay đổi theo thời gian.

Đơn vị tiền tệ và cách nói giá

Tiền Trung Quốc là nhân dân tệ, viết tắt là tệ, chia thành hào và xu. Trên bảng giá và hoá đơn, người ta ghi ký hiệu tệ hoặc chữ 元. Một tệ bằng mười hào, một hào bằng mười xu. Trong đời sống hằng ngày, giá thường được làm tròn tới hào, và bạn sẽ ít khi thấy ai trả tới xu.

• Mệnh giá giấy thông dụng: một, năm, mười, hai mươi, năm mươi và một trăm tệ.
• Kim loại: hào và xu dùng để thối lại ở quầy nhỏ, xu một tệ dùng nhiều ở máy bán vé tàu điện.
• Cách đọc giá: con số đứng trước chữ tệ, ví dụ mười lăm tệ viết là 15 元.

Một điều rất dễ nhầm: giá bán theo cân ở Trung Quốc dùng đơn vị 斤, tức cân Trung Quốc bằng năm trăm gam, chứ không phải một ki-lô-gam. Khi hỏi giá hoa quả, thịt hay hải sản, hãy hỏi rõ là giá mỗi 斤 hay mỗi 公斤, nếu không bạn sẽ ngạc nhiên khi nhìn con số cuối cùng.

Đổi tiền ở đâu và đổi bằng gì

Không giống nhiều nước Đông Nam Á, quầy đổi tiền tự do ở Trung Quốc rất ít. Bốn kênh chính là ngân hàng, sân bay, khách sạn và máy rút tiền tự động.

• Ngân hàng: đổi được hầu hết ngoại tệ chính, tỷ giá tốt nhất, nhưng phải lấy số thứ tự, xuất trình hộ chiếu và chờ khá lâu. Giờ làm việc thường từ chín giờ sáng tới năm giờ chiều, nhiều chi nhánh nghỉ cuối tuần.
• Sân bay quốc tế: tiện nhất vì làm ngay khi vừa tới, nhưng tỷ giá kém hơn ngân hàng đáng kể. Chỉ nên đổi một khoản nhỏ đủ trả taxi và ăn uống trong ngày đầu.
• Khách sạn: nhiều khách sạn lớn đổi được, tỷ giá thấp hơn ngân hàng, và một số chỉ đổi cho khách đang lưu trú tại đó.
• Máy rút tiền tự động: thẻ ghi nợ quốc tế rút được nhân dân tệ trực tiếp, tỷ giá tính theo ngân hàng phát hành. Hãy xem trước phí rút tiền ngoài lãnh thổ và hạn mức rút mỗi lần.

Ở một số thành phố có những quầy đổi tiền tư nhân nép trong phố thương mại. Tỷ giá có thể nhỉnh hơn ngân hàng một chút, nhưng rủi ro tiền giả và rủi ro bị đổi thiếu là có thật. Nếu buộc phải dùng, hãy đếm tiền ngay tại chỗ dưới ánh sáng, từ chối tờ tiền rách hoặc đáng nghi, và tuyệt đối không đổi tiền qua người lạ mời chào trên phố.

Ví điện tử: trái tim của việc thanh toán

Hai ví chi phối gần như toàn bộ giao dịch nhỏ ở Trung Quốc là Alipay và WeChat Pay. Từ năm hai nghìn hai mươi ba, cả hai đã mở cho thẻ quốc tế như Visa và Mastercard, nên khách nước ngoài có thể trả tiền bằng chính thẻ của mình sau khi liên kết vào ví.

Cách thiết lập gọn gàng: tải ứng dụng, đăng ký bằng số điện thoại (số Việt Nam hoặc số Trung Quốc đều được tuỳ ứng dụng), chọn mục dành cho khách quốc tế, chụp hộ chiếu để xác minh danh tính, rồi thêm thẻ. Sau đó khi mua hàng, bạn quét mã của người bán hoặc đưa mã của mình cho người bán quét.

• Quét mã của người bán: cách phổ biến nhất. Nhập số tiền, xác nhận, rồi đưa màn hình xác nhận cho người bán xem.
• Để người bán quét mã của mình: dùng ở quầy có máy quét, ví dụ siêu thị và chuỗi cửa hàng. Bạn mở mã thanh toán trong ứng dụng.
• Phí giao dịch: nhiều báo cáo ghi nhận giao dịch nhỏ dưới khoảng hai trăm tệ thường được miễn phí, còn giao dịch lớn hơn có thể chịu phí xử lý khoảng ba phần trăm. Con số này phụ thuộc ngân hàng phát hành và có thể thay đổi.
• Hạn mức: giao dịch đơn lẻ thường bị giới hạn ở mức vài nghìn đô-la Mỹ, và tổng giá trị cả năm cũng có mức trần. Với món hàng lớn, hãy chuẩn bị thêm phương án dự phòng.

Một điểm nên biết trước: ví điện tử có thể yêu cầu xác minh danh tính bằng hộ chiếu và đôi khi cần thêm giấy tờ. Hãy làm việc này ở nhà, khi còn mạng ổn định và còn thời gian, chứ đừng để tới lúc đứng ở quầy thu ngân mới loay hoay đăng ký.

Vì sao vẫn nên mang tiền mặt

Dù không tiền mặt là chuẩn mực, tiền mặt vẫn cần thiết trong vài tình huống: quầy nhỏ chỉ nhận tiền giấy, mạng chập chờn đúng lúc cần quét, điện thoại hết pin, hoặc bạn muốn trả đúng con số đã thương lượng ở chợ. Theo quy định, nhân dân tệ là tiền hợp pháp và người bán có nghĩa vụ nhận tiền mặt; nếu bị từ chối, bạn có thể đề nghị nhận tiền mặt một cách bình tĩnh.

• Giữ một khoản tiền lẻ trong túi, phần lớn hơn để trong két an toàn ở khách sạn.
• Mang tờ nhỏ để dễ thối; ở chợ, tờ một trăm tệ đôi khi lại là vấn đề với người bán.
• Nhìn màn hình trước khi xác nhận quét mã, tránh nhập sai số tiền.
• Giữ hoá đơn khi mua món giá trị lớn, phòng khi cần bảo hành hoặc hoàn thuế.

Quy định mang tiền khi qua cửa khẩu

Đây là phần dễ bị bỏ qua nhất. Trung Quốc quy định khi nhập cảnh, nếu mang theo nhân dân tệ vượt khoảng hai mươi nghìn tệ hoặc ngoại tệ vượt khoảng năm nghìn đô-la Mỹ quy đổi, bạn phải khai báo hải quan. Phía Việt Nam cũng có mức tương tự với ngoại tệ mang ra: từ khoảng năm nghìn đô-la Mỹ trở lên phải khai báo. Mức cụ thể có thể được điều chỉnh, nên hãy kiểm lại với ngân hàng hoặc hải quan trước chuyến đi.

Điều quan trọng là tiền mang vượt mức mà không khai báo có thể bị giữ lại, bị phạt, thậm chí bị xử lý nặng hơn. Nếu bạn định mang một khoản lớn, hãy chia nhỏ và khai báo đầy đủ. Tuyệt đối không nhận mang tiền hộ người khác, và không đổi tiền qua trung gian không rõ nguồn gốc.

Nhóm việc nên làm trước khi bay

• Tải Alipay và WeChat Pay, đăng ký, xác minh hộ chiếu và liên kết thẻ khi còn ở nhà.
• Thử một giao dịch nhỏ để chắc chắn thẻ hoạt động, và bật thông báo giao dịch.
• Đổi một ít nhân dân tệ tiền mặt đủ dùng cho ngày đầu, tốt nhất ở ngân hàng trong nước trước khi đi.
• Ghi lại số điện thoại ngân hàng phát hành thẻ, để khoá thẻ ngay nếu chẳng may bị mất.
• Kiểm hạn mức rút tiền và phí giao dịch ngoài lãnh thổ của ngân hàng mình.
• Lưu ảnh hộ chiếu và mặt sau thẻ trong điện thoại, phòng khi cần tra cứu.

Hoàn thuế giá trị gia tăng khi xuất cảnh

Khách nước ngoài mua hàng ở cửa hàng được chỉ định có thể xin hoàn thuế giá trị gia tăng khi rời Trung Quốc. Điều kiện thường gồm: mua tại cửa hàng có biển hoàn thuế, hoá đơn trong cùng ngày đạt mức tối thiểu theo quy định, hàng còn nguyên và chưa qua sử dụng, làm thủ tục tại sân bay trong thời hạn cho phép. Mức hoàn danh nghĩa khoảng mười một phần trăm, sau khi trừ phí xử lý thì thực nhận khoảng chín phần trăm. Đây là lý do nên giữ hoá đơn khi mua đồ giá trị lớn, nhưng cũng nên nhớ thủ tục này tốn thời gian và phải làm xong trước giờ bay.

Những lỗi thường gặp

• Đổi hết tiền ở sân bay vì tiện, trong khi giá ở đó thường kém nhất.
• Chỉ mang tiền mặt rồi phát hiện nhiều nơi không có tiền thối.
• Chỉ dựa vào ví điện tử mà không có khoản tiền mặt dự phòng.
• Không biết hạn mức khai báo nên mang quá nhiều ngoại tệ.
• Nhập số tiền sai khi quét mã vì không nhìn màn hình xác nhận.
• Rút tiền ở máy lạ mà không kiểm phí, bị tính phí cao hơn dự tính.

Chuyện tiền ở Trung Quốc không phức tạp, chỉ là khác. Chuẩn bị ví điện tử trước khi đi, mang một ít tiền mặt cho ngày đầu, và nắm rõ vài con số về khai báo — bạn sẽ đi qua mọi quán ăn, mọi quầy vé và mọi chuyến xe mà không phải nghĩ tới tiền thêm một lần nào nữa.

Nguồn: Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc — Hướng dẫn thanh toán di động cho khách nước ngoài · Tổng cục Hải quan Trung Quốc — Quy định khai báo tiền mặt và ngoại tệ khi nhập cảnh · Ngân hàng Nhà nước Việt Nam — Quy định về mang ngoại tệ khi xuất nhập cảnh · Wikipedia tiếng Việt — Nhân dân tệ · Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc — Quy định quản lý ngoại hối với người nước ngoài