Đi tàu điện ngầm lần đầu ở Trung Quốc: từ mua vé tới ra đúng cửa

Đi tàu điện ngầm lần đầu ở Trung Quốc

Tàu điện ngầm là cách đi lại rẻ nhất, nhanh nhất và ít rủi ro nhất ở mọi đô thị lớn của Trung Quốc. Thượng Hải, Bắc Kinh, Quảng Châu, Thâm Quyến, Thành Đô, Tây An, Nam Kinh đều có mạng tàu điện ngầm chạy xuyên thành phố, và mạng lưới của Thượng Hải cùng Bắc Kinh nằm trong nhóm dài nhất thế giới. Nhưng với người lần đầu tới Trung Quốc, khó khăn không nằm ở con tàu — tàu sạch, chạy đúng giờ, có điều hoà — mà nằm ở quy trình trước khi lên tàu.

Có bốn bước bạn phải đi qua, theo đúng thứ tự: chọn cách trả tiền, qua cửa soát an ninh, quẹt thẻ hoặc quét mã ở cổng vào, rồi tìm đúng sân ga và đúng cửa ra. Bài này đi theo đúng bốn bước đó, kèm con số cụ thể và những chỗ du khách hay mắc nhất.

Vì sao nên đi tàu điện ngầm thay vì taxi

Vào giờ cao điểm, quãng đường mười cây số trên đường bộ có thể mất bốn mươi lăm phút, còn tàu điện ngầm đi hết khoảng hai mươi phút và không bao giờ kẹt. Giá vé tính theo quãng đường, phổ biến từ ba tới mười nhân dân tệ cho một chuyến trong nội đô, rẻ hơn taxi nhiều lần. Tàu chạy từ khoảng năm giờ rưỡi sáng tới hơn mười một giờ đêm tuỳ tuyến, và giờ chuyến cuối luôn được ghi trên biển ở cửa vào.

Điểm yếu duy nhất của tàu điện ngầm là đông. Nếu bạn mang va-li to, hãy tránh hai khung giờ cao điểm; ngoài hai khung đó, ga khá thoáng và bạn lên xuống dễ dàng.

Ba cách trả tiền: vé lượt, thẻ đi lại và mã quét

• Vé lượt: mua ở máy bán vé tự động hoặc ở quầy. Vé là một thẻ nhựa nhỏ, quẹt lúc vào và bỏ lại máy lúc ra; một số thành phố thu lại thẻ ngay ở cổng ra.
• Thẻ đi lại: thẻ nạp tiền dùng chung cho tàu điện ngầm và xe buýt, bán và nạp ở quầy trong ga. Đây là lựa chọn tốt nếu bạn ở lại thành phố từ ba ngày trở lên.
• Mã quét trên điện thoại: cách phổ biến nhất với người địa phương. Bạn mở phần đi lại trong ví điện tử, chọn thành phố và tuyến tàu điện ngầm, ứng dụng sinh một mã động; quét mã ở cổng vào rồi quét lại ở cổng ra, tiền tự trừ theo quãng đường. Hai ví điện tử lớn nhất của Trung Quốc đều có chức năng này và đã mở cho thẻ ngân hàng quốc tế, nhưng mức hỗ trợ cho khách nước ngoài khác nhau theo phiên bản ứng dụng và theo thành phố, nên hãy thử quét ở một chuyến ngắn trước khi phụ thuộc hoàn toàn vào nó.

Điều quan trọng nhất: cổng vào và cổng ra đều phải quẹt. Nếu bạn vào mà không quẹt lúc ra, hoặc ngược lại, cổng sẽ không mở và bạn phải ra quầy phục vụ để xử lý. Đây là lỗi phổ biến nhất của khách lần đầu.

Máy bán vé tự động dùng thế nào

Máy bán vé nằm ngay gần cửa vào, có màn hình cảm ứng. Trình tự thường là: chọn tuyến hoặc chọn ga đến trên bản đồ, chọn số lượng vé, rồi trả tiền. Máy nhận tiền giấy mệnh giá nhỏ và tiền xu; nhiều máy đời mới nhận cả mã quét. Bạn nên có sẵn tiền lẻ mệnh giá năm và mười tệ, vì máy không phải lúc nào cũng nhận tờ một trăm tệ và cũng không phải lúc nào cũng có tiền thối.

Nếu không đọc được chữ Hán trên màn hình, hãy tìm nút đổi ngôn ngữ — phần lớn máy ở thành phố lớn có tiếng Anh, một số có thêm tiếng Nhật và tiếng Hàn. Khi đã quen, bạn có thể ghi nhớ tên ga cần tới bằng chữ Hán rồi so với bản đồ trên tường; cách này nhiều khi nhanh hơn dò màn hình cảm ứng.

Cửa an ninh — bước không có ở Việt Nam

Mọi ga tàu điện ngầm Trung Quốc đều có máy soi hành lý và nhân viên an ninh ở cửa. Bạn đặt túi lên băng tải để soi, đi qua cổng từ, và có thể được yêu cầu mở túi hoặc đưa chai nước ra kiểm tra. Việc này mất vài giây tới vài chục giây và là quy định bắt buộc, không phải tuỳ chọn.

• Chai nước chưa mở có thể được kiểm tra bằng máy hoặc được đề nghị bạn uống thử một ngụm.
• Vật nhọn, bình xịt cỡ lớn, dao và một số loại pin dự phòng có thể bị giữ lại.
• Giờ cao điểm, hàng người xếp trước máy soi có thể dài vài phút; hãy tính thêm thời gian này khi đi ra sân bay hoặc đi tàu.

Đừng coi đây là chuyện phiền hà: đó là một phần lý do hệ thống tàu điện ngầm Trung Quốc an toàn và sạch sẽ hơn nhiều nơi khác.

Vào sân ga, lên tàu và xuống đúng bến

Sau cổng soát vé là khu vực sân ga. Ba thứ bạn cần nhìn:

• Hướng tàu: mỗi sân ga có hai bên, hai hướng ngược nhau. Biển treo trên đầu ghi tên ga cuối của hướng đó. Hãy so tên ga cuối với ga bạn cần đi — đây là cách chắc chắn nhất để không đi nhầm hướng.
• Cửa chắn sân ga: phần lớn ga hiện đại có cửa kính chắn giữa người và đường ray. Cửa tàu và cửa chắn mở cùng lúc khi tàu dừng; đừng đứng dựa vào cửa chắn và đừng chen khi cửa đang đóng.
• Đèn báo và chuông: khi chuông đổ, cửa sắp đóng. Chen vào lúc này là hành vi bị nhắc nhở và ở một số thành phố có thể bị phạt.

Trên tàu, loa thông báo bằng tiếng Trung rồi tiếng Anh. Nếu không nghe rõ, hãy nhìn bảng điện tử trong toa hiển thị ga kế tiếp. Một mẹo thực tế: đếm số ga từ ga bạn lên tới ga bạn xuống để không phải căng tai nghe loa.

Đọc biển cửa ra: chỗ dễ lạc nhất

Một ga lớn ở Bắc Kinh hay Thượng Hải có thể có từ bốn tới hơn hai mươi cửa ra, ký hiệu bằng chữ cái A, B, C, D kèm số. Ra sai cửa nghĩa là bạn đứng lệch đường một tới hai cây số so với điểm cần tới.

Vì vậy hãy tra cửa ra trước khi xuống tàu, không phải sau khi đã lên mặt đất. Trong ứng dụng bản đồ, mỗi ga đều liệt kê cửa ra nào gần địa điểm bạn tìm; trong ga, bảng chỉ dẫn trên tường cũng ghi cửa ra tương ứng với các con phố và toà nhà lớn. Đừng tin ký ức về hướng đông tây — dưới lòng đất, hướng không có nghĩa gì bằng con số cửa.

Giờ cao điểm, giờ chạy tàu và giá vé

• Giờ cao điểm buổi sáng: khoảng bảy giờ rưỡi tới chín giờ rưỡi. Buổi chiều: khoảng năm giờ rưỡi tới bảy giờ rưỡi tối.
• Giờ hoạt động: chuyến đầu thường từ khoảng năm giờ rưỡi tới sáu giờ sáng; chuyến cuối tuỳ tuyến, phổ biến từ mười giờ rưỡi tới mười một giờ rưỡi đêm. Giờ cụ thể ghi ở biển gần cửa vào từng ga và khác nhau theo tuyến, nên hãy đọc biển thay vì đoán.
• Giá vé: tính theo quãng đường, khởi điểm khoảng ba tệ, các bậc tiếp theo cộng thêm một tới hai tệ cho mỗi khoảng mười cây số. Một chuyến xuyên thành phố ở Thượng Hải hoặc Bắc Kinh thường dưới mười tệ. Đây là mức tham khảo, không phải giá cố định — giá thay đổi theo thành phố và theo thời điểm điều chỉnh.
• Trẻ nhỏ: nhiều hệ thống miễn phí cho trẻ dưới khoảng một mét ba đi cùng người lớn; trẻ cao hơn mua vé như người lớn.

Quy định trên tàu và những điều có thể bị phạt

• Không ăn, không uống trong toa tàu ở nhiều thành phố, trong đó có Thượng Hải và Nam Kinh. Mức xử lý khác nhau theo địa phương: nơi chỉ nhắc nhở, nơi phạt tiền.
• Không hút thuốc ở bất cứ đâu trong ga và trên tàu, kể cả sân ga ngoài trời của tuyến trên cao.
• Không xả rác, không đặt túi lên ghế, không nằm dài trên ghế.
• Không mang đồ ăn có mùi mạnh như sầu riêng vào toa tàu.
• Chụp ảnh trong ga thường được phép, nhưng đừng chụp vào khu vực cửa an ninh và vào nhân viên.

Nếu bị nhân viên nhắc, hãy gật đầu và làm theo; không tranh cãi. Đây là quy định đã phổ biến và người địa phương đều tuân thủ.

Đi từ sân bay về trung tâm thành phố

Hầu hết sân bay lớn đều nối với trung tâm bằng tàu điện ngầm hoặc một tuyến tàu chuyên dụng. Ba ví dụ thực tế:

• Bắc Kinh, sân bay thủ đô: tuyến tàu nhanh sân bay chạy thẳng vào trung tâm, giá khoảng hai mươi lăm tệ, nhanh và ổn định.
• Thượng Hải, sân bay Phố Đông: tuyến số hai đi thẳng tới sân bay; ngoài ra có tuyến tàu đệm từ trường, giá cao hơn nhưng chỉ mất vài phút.
• Bắc Kinh, sân bay Đại Hưng: nối bằng tuyến tàu nhanh riêng chạy tới ga hành khách trong nội thành.

Quy tắc chung: tuyến sân bay thường đông vào giờ cao điểm và có thể đóng cửa sớm hơn các tuyến nội đô, nên hãy kiểm giờ chuyến cuối trước khi lên máy bay.

Những lỗi du khách hay mắc

• Quên quẹt khi ra, hoặc đi sát người phía trước khiến cổng đóng lại và không mở cho mình.
• Không tính thời gian cho cửa an ninh rồi tới ga sát giờ.
• Ra cửa chữ B khi cần cửa chữ D và phải đi bộ thêm hai cây số.
• Chờ ở sân ga sai hướng vì so tên ga kế tiếp thay vì tên ga cuối.
• Mang va-li lớn vào giờ cao điểm và bị kẹt ở cửa tàu.
• Tin rằng ví điện tử quốc tế lúc nào cũng quét được, rồi phát hiện tuyến đó chưa hỗ trợ.
• Để điện thoại trong túi quần sau ở ga đông người.

Danh sách việc cần làm trước chuyến đầu tiên

• Cài sẵn một ứng dụng bản đồ có tàu điện ngầm và tải bản đồ thành phố để dùng ngoại tuyến.
• Chuẩn bị tiền lẻ mệnh giá năm và mười tệ cho máy bán vé.
• Chụp ảnh tên ga cần tới bằng chữ Hán để đưa cho người địa phương xem khi lạc.
• Ghi nhớ ký hiệu cửa ra cần thiết trước khi xuống tàu.
• Thử quét ví điện tử ở một chuyến ngắn trước khi phụ thuộc vào nó cho cả chuyến đi.
• Nếu ở lại vài ngày, mua thẻ đi lại ở quầy và nạp tiền một lần cho tiện.

Tàu điện ngầm Trung Quốc được thiết kế cho người đi làm hằng ngày, không phải cho du khách, nên lần đầu có thể hơi choáng. Sau một tới hai chuyến, bạn sẽ đi nhanh hơn cả taxi và hiểu vì sao người dân Trung Quốc coi đây là phương tiện mặc định.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Tàu điện ngầm Thượng Hải · Wikipedia tiếng Việt — Tàu điện ngầm Bắc Kinh · Chính quyền thành phố Thượng Hải — Quy định đi lại và an toàn trong hệ thống tàu điện ngầm · Công ty Đường sắt Trung Quốc — Hướng dẫn hành khách đi tàu nội đô và tàu điện ngầm · Nhân dân Nhật báo — Sự phát triển mạng lưới tàu điện ngầm tại các đô thị lớn của Trung Quốc