Tiền tip và phí dịch vụ ở Trung Quốc: khi nào nên, khi nào không

Tiền tip và phí dịch vụ ở Trung Quốc: khi nào nên, khi nào không

Ở nhiều nước, không tip bị coi là bất lịch sự, thậm chí nhân viên phục vụ sống nhờ tiền tip. Ở Trung Quốc, chuyện gần như ngược lại: tip không phải phần bắt buộc của hoá đơn, phần lớn người phục vụ không mong đợi nó, và ở một số nơi việc đưa tip lại khiến người nhận lúng túng. Hiểu đúng văn hoá này giúp bạn tránh cả hai thái cực: bo thừa tiền mà không cần, hoặc bị tính thêm những khoản phí mà mình không biết.

Nhưng "không có văn hoá tip" không có nghĩa là không bao giờ tip, và cũng không có nghĩa là hoá đơn luôn đúng như giá trên menu. Ở nhà hàng cao cấp, khách sạn và một số dịch vụ du lịch, phí dịch vụ và các khoản phụ phí có thể xuất hiện. Bài này nói rõ khi nào nên để lại một chút, khi nào không, phí dịch vụ là gì, và những khoản phí nhỏ trên hoá đơn mà du khách hay bỏ qua. Các con số nêu ra là mức phổ biến, thay đổi theo cơ sở và thời điểm, nên hãy đọc kỹ menu và hoá đơn của chính nơi bạn đến.

Văn hoá tip ở Trung Quốc khác gì phương Tây

Trung Quốc không có truyền thống tip trong đời sống thường ngày. Nhà hàng phổ thông, quán ăn, tiệm mì, siêu thị và taxi đều tính giá trọn, nhân viên không kỳ vọng thêm. Trong nhiều năm, khách địa phương hầu như không tip. Việc tip chủ yếu xuất hiện ở khu vực phục vụ khách quốc tế, nơi nhân viên đã quen với thói quen của khách nước ngoài.

Điều này dẫn tới hai hệ quả thực tế. Thứ nhất, bạn không phải tính phần trăm tip như ở Mỹ hay một số nước châu Âu. Thứ hai, nhân viên phục vụ được trả lương theo hợp đồng chứ không dựa vào tip, nên bạn không gây thiệt hại cho họ khi không tip.

Khi nào nên tip

• Hướng dẫn viên và tài xế tour: đây là chỗ tip phổ biến và hợp lý nhất, đặc biệt với tour trọn gói nhiều ngày. Mức gợi ý thường được ghi trong chương trình tour; nhiều công ty đưa ra con số cụ thể cho khách quốc tế.
• Nhân viên khuân vác hành lý ở khách sạn: vài tệ cho mỗi va-li là mức lịch sự.
• Nhân viên dọn phòng: không bắt buộc, nhưng ở khách sạn cao cấp, để lại một khoản nhỏ mỗi ngày là cách cảm ơn.
• Dịch vụ đặc biệt ngoài lề: người phiên dịch giúp bạn, người mang đồ phụ, tài xế chờ đợi lâu.
• Nhà hàng cao cấp phục vụ chu đáo: có thể để lại khoảng năm tới mười phần trăm tiền mặt.
• Spa, massage và dịch vụ chăm sóc: tip nhỏ hoặc làm tròn là mức phổ biến.

Khi nào không cần tip

• Nhà hàng phổ thông, quán ăn nhanh, chuỗi đồ ăn: giá đã trọn, không mong tip.
• Taxi truyền thống và xe công nghệ: giá tính theo đồng hồ hoặc theo ứng dụng; không cần tip, có thể làm tròn tiền lẻ cho tiện.
• Siêu thị, hiệu thuốc, cửa hàng tiện lợi: không có chuyện tip.
• Bệnh viện, cơ quan công, dịch vụ nhà nước: tuyệt đối không.
• Tour trọn gói đã ghi rõ "tip đã bao gồm": không cần thêm.

Một lưu ý tinh tế: khi bạn đưa tip, người Trung Quốc có thể từ chối lần đầu cho lịch sự rồi mới nhận. Đó là phép xã giao, không phải sự chê tiền. Ngược lại, nếu ai đó tỏ vẻ bực bội khi bạn không tip, thường đó là người đã quen phục vụ khách nước ngoài, không phải chuẩn chung của cả nước.

Phí dịch vụ và các khoản phụ phí cần để ý

Đây mới là phần khiến hoá đơn cao hơn dự kiến. Ở Trung Quốc, phí dịch vụ không phổ biến như ở châu Âu, nhưng vẫn tồn tại:

• 服务费 — phí dịch vụ: thường gặp ở khách sạn cao cấp, nhà hàng trong khách sạn, nhà hàng hạng sang, quầy bar khách sạn. Mức phổ biến khoảng mười tới mười lăm phần trăm, và phải được ghi rõ trên menu hoặc hoá đơn.
• 茶位费 — phí trà hoặc phí chỗ ngồi: nhiều nhà hàng Quảng Đông tính khoản này theo đầu người, có nơi vài tệ một người, dù bạn không gọi trà.
• 纸巾费 — phí khăn giấy: khăn giấy đóng gói hoặc khăn lạnh có thể bị tính tiền riêng.
• 打包费 — phí hộp mang về: một số nơi thu thêm khi bạn yêu cầu đóng hộp.
• 开瓶费 — phí mở chai: nếu bạn mang đồ uống từ ngoài vào nhà hàng.
• 最低消费 — tiêu dùng tối thiểu: phòng riêng hoặc quán hát có thể yêu cầu mức chi tối thiểu mỗi bàn.

Cách phòng tránh đơn giản nhất là đọc kỹ menu và nhìn hoá đơn trước khi trả. Nếu thấy một khoản không rõ, hỏi nhân viên tên của khoản đó. Phần lớn trường hợp là phí thật, nhưng bạn có quyền biết mình đang trả cho cái gì.

Thuế giá trị gia tăng và hoàn thuế khi xuất cảnh

Giá niêm yết ở Trung Quốc nói chung đã bao gồm thuế giá trị gia tăng, nên số bạn thấy trên biển là số bạn trả. Riêng khách nước ngoài mua hàng ở cửa hàng được chỉ định có thể xin hoàn phần thuế này khi rời Trung Quốc.

• Điều kiện thường gồm: mua tại cửa hàng có biển hoàn thuế, hoá đơn trong cùng một ngày đạt mức tối thiểu theo quy định, hàng còn nguyên và chưa qua sử dụng, và làm thủ tục tại sân bay khi xuất cảnh trong thời hạn quy định.
• Mức hoàn phổ biến khoảng mười một phần trăm thuế, trừ khoảng hai phần trăm phí xử lý, nên thực nhận khoảng chín phần trăm.
• Hàng đã qua sử dụng, hàng tiêu thụ và một số nhóm hàng không nằm trong diện hoàn thuế.

Nếu bạn mua đồ giá trị lớn, hãy giữ hoá đơn và túi niêm phong, rồi làm thủ tục tại quầy hoàn thuế ở sân bay trước khi vào khu vực kiểm tra an ninh. Đây là khoản tiền đáng kể mà nhiều du khách bỏ quên.

Khách sạn: những khoản không nằm trong giá phòng

• Đặt cọc: khách sạn thường giữ một khoản đặt cọc khi nhận phòng và hoàn lại khi trả phòng nếu không phát sinh.
• Minibar và đồ trong phòng: nước, đồ ăn vặt, trà, cà phê có thể tính phí, đôi khi giá cao hơn bên ngoài nhiều.
• Dịch vụ giặt là, phòng gym, hồ bơi: một số khách sạn tính phí riêng, một số miễn phí; nên hỏi lễ tân.
• Bữa sáng: nhiều giá phòng không gồm bữa sáng; kiểm tra kỹ khi đặt.
• Phí lưu trú địa phương: một số địa phương thu phí lưu trú riêng ngoài tiền phòng.

Ở khách sạn quốc tế, phí dịch vụ khoảng mười phần trăm thường đã cộng vào các dịch vụ như nhà hàng và quầy bar; hãy xem hoá đơn trước khi quyết định có thêm tip hay không, để tránh trả hai lần cho cùng một khoản.

Cách đưa tip và những điều nên tránh

• Đưa trực tiếp bằng tiền mặt, kín đáo. Đặt tiền trong phong bì hoặc kẹp vào sổ dịch vụ là cách lịch sự.
• Đừng để tiền trên bàn như một khoản bắt buộc ở nhà hàng phổ thông; nhiều lúc nhân viên sẽ đuổi theo trả lại.
• Không tip ở nơi công, bệnh viện hay cơ quan nhà nước: vừa không cần, vừa có thể bị hiểu sai.
• Không dùng tip để xin ưu tiên vượt hàng hay bỏ qua thủ tục; đó là hành vi không được chấp nhận.
• Nếu đi theo tour, hỏi trước xem tip đã nằm trong giá hay chưa, để không trả hai lần.

Những hiểu lầm phổ biến của du khách

• Nghĩ rằng phải tip như ở Mỹ, dẫn tới trả thừa nhiều lần trong ngày.
• Nhầm phí dịch vụ với tiền tip; thực ra phí dịch vụ là khoản nhà hàng thu, không chắc tới tay nhân viên.
• Không đọc kỹ menu nên bất ngờ với phí trà và phí khăn giấy.
• Cho rằng không tip là bất lịch sự; ở Trung Quốc điều đó là bình thường.
• Quên hoàn thuế khi mua đồ giá trị lớn, để lỡ mất một khoản tiền đáng kể.

Kết

Quy tắc dễ nhớ cho tiền tip và phí ở Trung Quốc: tip là tuỳ tâm, không bắt buộc, và dành cho người đã giúp bạn một cách đặc biệt; còn phí dịch vụ và phụ phí là khoản phải trả nhưng phải được ghi rõ, nên hãy đọc menu và hoá đơn. Giữ hai chuyện đó tách bạch, bạn sẽ vừa cư xử đúng mực, vừa không bị tính thêm những khoản không ngờ.

Nguồn: Bộ Văn hoá và Du lịch Trung Quốc — Hướng dẫn về giá dịch vụ và niêm yết giá tại cơ sở lưu trú · Cục Quản lý Nhà nước về Thị trường Trung Quốc — Quy định về phí dịch vụ và chống thu phí trái quy định · Hiệp hội Khách sạn Trung Quốc — Hướng dẫn phí dịch vụ tại khách sạn và nhà hàng · Tổng cục Hải quan Trung Quốc — Quy định hoàn thuế giá trị gia tăng cho khách nước ngoài khi xuất cảnh · Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc — Khuyến cáo chi tiêu và thanh toán cho du khách