Ngành thép Trung Quốc: sản lượng giảm mà xuất khẩu vẫn lập đỉnh

Ngành thép Trung Quốc: sản lượng giảm, xuất khẩu vẫn lập đỉnh

Trung Quốc sản xuất hơn một nửa lượng thép của thế giới, nhưng đỉnh cao của ngành này có lẽ đã ở phía sau. Năm 2024, lần đầu sau nhiều năm, sản lượng thép thô giảm. Điều đáng chú ý là khi nhu cầu trong nước yếu đi, các nhà máy không đóng bớt lò mà quay sang bán ra nước ngoài — khiến xuất khẩu thép lên mức cao nhất gần một thập kỷ. Đây là câu chuyện kinh tế lớn, và cũng là bài toán thương mại đang làm nhiều nước đau đầu.

Sản lượng: từ đỉnh 1,019 tỷ tấn xuống dưới 1 tỷ tấn

Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, năm 2023 nước này sản xuất khoảng 1,019 tỷ tấn thép thô. Sang năm 2024, sản lượng giảm 1,7% còn 1.005,1 triệu tấn — mức thấp nhất trong vòng năm năm, như hãng tin Reuters ghi nhận ngày 17 tháng 1 năm 2025. Năm 2025 còn giảm sâu hơn: theo Cục Thống kê Quốc gia, sản lượng thép thô chỉ còn khoảng 960 triệu tấn, giảm 4,4% so với năm 2024 và lần đầu xuống dưới mốc 1 tỷ tấn sau sáu năm, tức mức thấp nhất kể từ năm 2018.

Nguyên nhân ngắn gọn nằm ở nhu cầu. Thép Trung Quốc tiêu thụ chủ yếu vào xây dựng và bất động sản. Khi thị trường bất động sản suy yếu từ năm 2022, nhu cầu thép trong nước giảm theo. Đến năm 2024, tỷ trọng của Trung Quốc trong sản lượng thép thô toàn cầu giảm từ mức đỉnh 61% của năm 2022 xuống còn khoảng 53–55%. Với nhiều nhà phân tích, đây là dấu hiệu cho thấy giai đoạn tăng trưởng bùng nổ của ngành đã kết thúc.

Xuất khẩu 110,72 triệu tấn — cao nhất kể từ năm 2015

Khi bán trong nước khó, các nhà máy tìm cửa ra ngoài. Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc, năm 2024 nước này xuất khẩu 110,72 triệu tấn thép thành phẩm, tăng 22,7% so với năm trước và là mức cao nhất kể từ năm 2015, cũng là năm tăng thứ tư liên tiếp. Xuất khẩu thép chiếm khoảng 11% tổng sản lượng của Trung Quốc, tăng từ mức 7% của năm 2022.

Nhưng lượng tăng không đi kèm giá tăng. Theo Caixin Global, giá xuất khẩu bình quân năm 2024 rơi xuống 755,4 đô-la một tấn, giảm 19,3% so với năm 2023. Nói cách khác, Trung Quốc bán được nhiều thép hơn nhưng thu về ít hơn trên mỗi tấn — dấu hiệu của một cuộc đua giảm giá để tiêu thụ lượng hàng dư thừa. Xuất khẩu ròng cả năm đã vượt 100 triệu tấn.

Đà này không dừng lại. Theo Caixin Global, chỉ riêng chín tháng đầu năm 2025, Trung Quốc đã sản xuất 746 triệu tấn thép thô, giảm 2,9% so với cùng kỳ năm trước, nhưng xuất khẩu thép tăng thêm 9,2% lên 87,96 triệu tấn. Cả năm 2025 được dự báo có thể chạm mức cao nhất mọi thời đại, khoảng 130 triệu tấn. Các thị trường nhập khẩu chính gồm Việt Nam, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Ả Rập Xê-út và Brazil.

Ai sản xuất, và cấu trúc công nghệ còn nặng lò cao

Tập đoàn Baowu (China Baowu Steel Group), doanh nghiệp nhà nước đặt tại Thượng Hải, là nhà sản xuất thép thô lớn nhất thế giới năm 2024 với sản lượng 130,1 triệu tấn, theo Statista; tập đoàn này chiếm khoảng 10,9% sản lượng thép của Trung Quốc. Đứng sau là những cái tên như HBIS và các tập đoàn thép địa phương.

Điểm đáng lưu ý về cấu trúc là Trung Quốc vẫn phụ thuộc nặng vào công nghệ lò cao – lò thổi oxy (BF-BOF) chạy bằng than. Theo báo cáo của Global Energy Monitor tháng 3 năm 2024, tính đến tháng 1 năm 2024, khoảng 86% công suất luyện thép của Trung Quốc là BF-BOF, chỉ 14% là lò điện hồ quang (EAF). Cường độ phát thải của BF-BOF vào khoảng 2,1 tấn CO2 cho mỗi tấn thép, trong khi EAF chỉ khoảng 1,3 tấn. Điều đó khiến ngành thép Trung Quốc trở thành một trong những nguồn phát thải lớn nhất nước này.

Bài toán phát thải và áp lực chuyển đổi xanh

Theo Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, ngành thép Trung Quốc là nguồn phát thải CO2 lớn thứ hai sau ngành điện, chiếm khoảng 15% tổng phát thải của cả nước; một số tổ chức khác đưa ra mức 16–17%. Đặt trong bối cảnh toàn cầu, Trung Quốc chiếm phần lớn công suất lò cao của thế giới và do đó chiếm tỷ trọng lớn trong phát thải của ngành thép toàn cầu.

Để giảm phát thải, hướng đi chính là chuyển từ lò cao sang lò điện hồ quang dùng thép phế liệu, và thử nghiệm sản xuất thép bằng hydro. Năm 2025, thị trường các-bon quốc gia của Trung Quốc mở rộng để bao gồm cả ngành thép, xi măng và nhôm, theo Climate Action Tracker. Các tập đoàn lớn như Baowu và HBIS cũng đã công bố mục tiêu trung hoà các-bon vào năm 2050. Tuy vậy, giới phân tích lưu ý phần lớn mức giảm phát thải tới nay đến từ việc sản lượng giảm do nhu cầu yếu, chứ chưa phải từ chuyển dịch cơ cấu công nghệ.

Rào cản thương mại và hệ quả với Việt Nam

Xuất khẩu thép tăng vọt kéo theo phản ứng từ các nước nhập khẩu. Nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam, đã áp thuế chống bán phá giá và các biện pháp phòng vệ thương mại với thép Trung Quốc. Caixin Global nhận định các hàng rào thương mại, đặc biệt ở Việt Nam, đang gia tăng và trở thành một trong những khó khăn chính của ngành thép Trung Quốc trong năm 2025.

Với Việt Nam, hệ quả là hai mặt. Một mặt, thép Trung Quốc giá rẻ giúp các ngành dùng thép — xây dựng, cơ khí — giảm chi phí đầu vào. Mặt khác, nó gây sức ép trực tiếp lên sản xuất trong nước. Năm 2024, Việt Nam nhập khẩu 17,71 triệu tấn thép các loại, tăng 32,88% về lượng, tương đương 12,59 tỷ đô-la, mức cao kỷ lục. Đây là lý do các cơ chế phòng vệ thương mại với thép nhập khẩu trở thành vấn đề nóng ở Việt Nam trong giai đoạn này.

Tóm lại, ngành thép Trung Quốc đang ở một ngã rẽ. Sản lượng đã qua đỉnh và giảm dần là điều gần như chắc chắn khi bất động sản không còn là động lực như trước. Nhưng công suất dư thừa vẫn còn, và chừng nào công suất ấy chưa bị thu hẹp, chừng đó dòng thép xuất khẩu giá rẻ vẫn tiếp tục chảy ra thế giới — kèm theo đó là các cuộc điều tra phòng vệ thương mại ngày càng nhiều.

Nguồn: Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc — Số liệu sản lượng thép thô năm 2024 và năm 2025 · Reuters — Sản lượng thép thô Trung Quốc năm 2024 xuống mức thấp nhất năm năm · Tổng cục Hải quan Trung Quốc — Số liệu xuất khẩu thép thành phẩm năm 2024 · Caixin Global — Các nhà sản xuất thép Trung Quốc tìm kiếm thị trường nước ngoài khi áp lực trong nước tăng · Global Energy Monitor — Báo cáo ngắn về ngành thép Trung Quốc (tháng 3 năm 2024)