Người Nạp Tây

Lệ Giang: đi theo dòng nước để tìm đường ra khỏi phố cổ

Ở phố cổ Lệ Giang, nước được chia vào từng ngõ bằng hệ thống mương. Người ta lợi dụng dòng nước để dẫn đường: theo nước xuôi là ra khỏi phố. Nghe đơn giản, nhưng trong một khu phố cổ nhiều ngõ giống nhau, đó là cách định hướng đáng tin.

nước được chia vào từng ngõ

Nước từ con mương chính được tách ra thành nhiều nhánh nhỏ, chảy men theo các con ngõ rồi tụ lại ở chỗ khác. Vì vậy gần như con ngõ nào cũng có một dòng nước đi kèm, có đoạn lộ thiên, có đoạn chui dưới phiến đá.

Dòng nước chảy một chiều. Bạn chỉ cần nhớ lúc mình đi vào là đang đi ngược hay đi xuôi. Lúc về thì làm ngược lại. Không cần nhớ tên ngõ, không cần nhớ mặt hàng ở góc phố.

Cách này hữu ích khi trời tối hoặc khi bạn rẽ nhiều lần. Ở phố cổ, các ngõ thường giống nhau về chiều rộng và mặt nhà, nên trí nhớ dễ bị lừa. Dòng nước thì không đổi hướng.

Một chi tiết nhỏ nên để ý: độ rộng và độ mạnh của dòng nước thay đổi theo nhánh. Nhánh lớn dẫn về chỗ đông, nhánh nhỏ dẫn vào chỗ ở. Nhìn nước để đoán mình đang ở gần trục chính hay đã vào sâu trong khu dân.

nhà gỗ, cửa mở ra phố, sân nằm khuất

Nhà ở đây xây bằng gỗ, thường hai tầng, mái thấp. Cửa mở ra phố, nhưng sân trong lại nằm khuất sau lớp cửa đó. Đứng ngoài bạn chỉ thấy mặt tiền và một khoảng tối phía sau.

Kết cấu này khiến phố cổ có hai lớp. Lớp ngoài là hàng quán, người qua lại, tiếng nói. Lớp trong là sân, cây, và sinh hoạt của nhà. Nhiều sân còn có một mảnh vườn nhỏ hoặc một chậu cây lớn đặt giữa.

Vì vậy khi đi trong phố, bạn nên đi chậm và nhìn vào trong, chứ không chỉ nhìn mặt hàng bày bán. Nếu cửa mở, bạn có thể thấy thoáng qua khoảng sân. Đó là phần mà ảnh chụp mặt phố không lấy được.

Cần tôn trọng một chuyện: cửa mở không phải là lời mời vào. Phần lớn những khoảng sân đó là nhà ở. Nhìn từ ngoài thì được, bước vào thì không, trừ khi đó là quán.

phố đổi tính cách khi tối

Buổi tối phố đổi hẳn tính cách. Ban ngày là chợ và nhà dân, ban đêm là đèn và tiếng nhạc. Cùng một con phố, hai khung giờ cho hai cảm giác khác nhau.

Khi đèn lên, mặt nước phản chiếu và các con ngõ sáng hơn ban ngày. Tiếng nhạc từ các quán vang ra, có quán hát, có quán mở nhạc. Đây là lúc phố đông nhất, và cũng là lúc khó đi chậm nhất.

Nếu bạn muốn hiểu phố này, nên đi cả hai buổi. Buổi sáng sớm đi xem chợ và nhìn nhà. Buổi tối đi xem đèn và nghe tiếng nhạc. Đi một lần thì chỉ thấy một nửa.

Một lưu ý nhỏ về thời tiết: nền đá trong phố cổ trơn khi mưa, và mưa ở đây có thể tới nhanh. Nên đi giày bám, và cầm theo áo mưa gọn thay vì ô, vì ngõ hẹp mà ô thì vướng người đối diện.

Trước khi đi, nên nhớ

• Vào phố thì nhớ mình đi ngược nước, lúc về đi xuôi theo nước.
• Nước chảy một chiều nên không sợ chỉ dẫn sai, chỉ sợ bạn không để ý.
• Nhìn vào trong cửa để thấy khoảng sân, nhưng đừng bước vào.
• Đi cả buổi sáng và buổi tối để thấy hai tính cách của cùng con phố.
• Nền đá trơn khi mưa, nên đi giày bám và mang áo mưa gọn.

Dòng nước ở phố cổ Lệ Giang làm một việc mà biển chỉ dẫn khó làm: nó dẫn bạn ra khỏi chỗ rối mà không cần bạn đọc gì. Bạn có để ý thấy mình đang đi xuôi hay ngược nước không?