Hành lý và hải quan

Hành lý, hải quan và quà mang về: mở vali ra là phải khai

Chuyến bay từ Quảng Châu đáp xuống Nội Bài gần mười một giờ đêm. Anh Dũng, 41 tuổi, thợ cơ khí ở Bắc Ninh, đẩy xe hành lý thẳng ra cửa dành cho khách không có gì phải khai — như mọi lần. Trong vali có bốn hộp bánh trung thu, hai chai rượu mua ở quầy miễn thuế sân bay Quảng Châu, một túi trà, ba chiếc túi xách và mấy bộ quần áo. Anh nghĩ đơn giản: hàng mua ở quầy miễn thuế thì đương nhiên đã miễn thuế. Nhưng chữ miễn thuế ở quầy nước ngoài chỉ có giá trị ngay tại chỗ bán. Về tới Việt Nam, tổng giá trị quà trong vali anh vượt 10 triệu đồng — mốc định mức của hành lý nhập cảnh — nên anh được mời sang làm tờ khai và nộp thuế cho phần vượt.

Không ai cấm mang quà về. Chỗ dễ mất tiền nằm ở thông tin: định mức miễn thuế tính theo từng người và từng lần nhập cảnh; hàng cấm thì không có định mức nào cả; còn tiền mặt, vàng và đá quý có ngưỡng khai báo riêng, không liên quan gì tới hạn mức quà. Dưới đây là sáu nhóm việc nên tự kiểm trước khi xếp vali.

Miễn thuế khi về Việt Nam: bốn mốc cần nhớ

Căn cứ đang áp dụng là Điều 6 Nghị định 134/2016/NĐ-CP. Người nhập cảnh bằng hộ chiếu hoặc giấy tờ thay hộ chiếu được miễn thuế nhập khẩu cho hành lý mang theo người, hành lý gửi trước hoặc gửi sau, theo định mức của từng lần nhập cảnh:

Bốn điều dễ hiểu sai quanh bảng này. Thứ nhất, ba mốc rượu bia và ba mốc thuốc lá là “hoặc”, không phải “và”: mang 1,5 lít rượu mạnh cộng thêm 3 lít bia là đã vượt. Thứ hai, định mức rượu, bia và thuốc lá không áp dụng cho người dưới 18 tuổi, và hộ chiếu của người lớn đi cùng không được gộp lại để nhân đôi phần cho trẻ. Thứ ba, phi hành đoàn, thuyền viên tàu biển và người lao động qua lại vùng biên giới đường bộ không được hưởng định mức mỗi lần về, mà 90 ngày mới được miễn một lần. Thứ tư, nếu chai rượu bạn xách có dung tích lớn hơn mốc định mức nhưng phần vượt không quá 1 lít thì hải quan miễn thuế cả chai; vượt quá 1 lít thì phần vượt phải nộp thuế.

Riêng chiều ra thì dễ hơn nhiều: người xuất cảnh bằng hộ chiếu được miễn thuế xuất khẩu không hạn chế định mức, trừ hàng thuộc danh mục cấm xuất khẩu, tạm ngừng xuất khẩu hoặc xuất khẩu có điều kiện. Nói cách khác, cái khó nằm ở chiều về.

Thuốc lá và rượu: phần vượt luôn phải trả tiền

Đây là hai mặt hàng bị soi kỹ nhất ở cửa khẩu, vì thuế suất cao và vì số lượng mua thường vượt nhu cầu cá nhân. Nguyên tắc rất đơn giản: trong định mức thì không phải nộp thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng; vượt định mức thì phần vượt phải khai và nộp đủ các loại thuế đó.

Định mức ấy tính theo từng người, từng lần nhập cảnh, và không phân biệt bạn mua ở đâu. Rượu mua ở sân bay nước ngoài, rượu mua trên máy bay, rượu mua ở quầy miễn thuế sau khi nhập cảnh Việt Nam — tất cả đều cộng chung vào một mốc. Ví dụ một hành khách mua một lít rượu mạnh ở sân bay nước ngoài rồi mua thêm nửa lít ở quầy miễn thuế trên máy bay: tổng 1,5 lít vẫn nằm trong mốc, nhưng mua thêm nữa là vượt. Hải quan cũng không cho gộp định mức của nhiều người để khai miễn thuế cho một người, trừ hành lý của các cá nhân trong cùng một gia đình đi cùng chuyến.

Với thuốc lá, quy định còn chặt hơn: cửa hàng miễn thuế không được bán thuốc lá vượt định mức cho khách nhập cảnh, và phần thuốc lá vượt định mức thường chỉ có hai lựa chọn — nộp thuế hoặc tạm gửi lại kho của hải quan cửa khẩu để nhận sau. Nếu vali có nhiều món cùng vượt, bạn được chọn món nào để hưởng miễn thuế, phần còn lại chịu thuế.

Hàng cấm và hàng hạn chế: hai nhóm khác nhau hẳn

Hàng cấm là nhóm không có định mức, không có giấy phép nào bù được: mang theo là vi phạm, nhẹ thì bị tịch thu, nặng thì bị xử lý hình sự. Danh mục hiện hành nằm ở Mục II Phụ lục I Nghị định 292/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ ngày 5 tháng 9 năm 2026, gồm 23 nhóm. Những nhóm dễ vướng với khách du lịch nhất:

Ma túy và các chất hướng thần; vũ khí, đạn dược, vật liệu nổ; pháo các loại và đèn trời; thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng — nhóm mới được bổ sung so với danh mục cũ; hàng tiêu dùng đã qua sử dụng như quần áo, giày dép, đồ điện tử, đồ gia dụng; thiết bị y tế đã qua sử dụng; sản phẩm văn hóa và xuất bản phẩm bị cấm phổ biến tại Việt Nam; mẫu vật động, thực vật nguy cấp như sừng tê giác, ngà voi, vảy tê tê; thuốc bảo vệ thực vật và thuốc thú y cấm dùng; amiăng nhóm amfibole.

Hàng hạn chế thì khác: vẫn được mang về nếu thỏa điều kiện. Đây là nhóm hàng nhập khẩu có điều kiện như thực phẩm, mỹ phẩm, thuốc, thiết bị y tế, sản phẩm công nghệ thông tin. Nghị định 167/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ ngày 15 tháng 8 năm 2025, xử lý tình huống này ở cửa khẩu: hành lý vượt định mức miễn thuế mà thuộc mặt hàng phải có giấy phép nhập khẩu, nếu tổng trị giá hải quan không quá 20 triệu đồng — hoặc là vật nguyên chiếc, nguyên đơn vị sản phẩm trên 20 triệu đồng — thì làm thủ tục nhập khẩu không phải xuất trình giấy phép. Vượt mức đó thì phải có giấy phép, không có là hải quan chuyển sang xử lý theo quy định.

Thực phẩm và quà bánh: đồ chín thì dễ, đồ tươi thì khó

Câu hỏi phổ biến nhất là “mang bánh, kẹo, đồ ăn chế biến sẵn về có sao không”. Trả lời của Cục Hải quan: đồ ăn chế biến sẵn không thuộc danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu, nên được phép mang theo khi nhập cảnh, miễn là tuân thủ các quy định liên quan. Hành lý nằm trong định mức miễn thuế cũng được miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm.

Đồ tươi sống thì ngược lại. Nhóm phải kiểm dịch gồm thịt và nội tạng, trứng, sữa chưa qua xử lý nhiệt, sản phẩm động vật thủy sản chưa chế biến, sản phẩm thực vật và hạt giống. Riêng sản phẩm thủy sản đã chế biến chín, đóng bao bì kín khí, có nhãn mác theo quy định và dùng để ăn ngay thì được miễn kiểm dịch. Mọi trường hợp khác đều phải khai báo và trình kiểm dịch tại cửa khẩu; khả năng cao bạn sẽ phải bỏ lại hoặc chịu chi phí xử lý, nên đừng xếp thịt khô, trứng muối hay trái cây tươi vào vali ký gửi với ý định lách qua khe.

Một điểm cần nhớ cho chuyến đi: hướng dẫn của hải quan Trung Quốc cấm khách nhập cảnh mang theo hoa quả tươi, rau, thịt và nội tạng, sữa và sản phẩm sữa chưa tiệt trùng, trứng, mẫu vật thực vật, hạt giống, đất và mọi loại thực phẩm từ vùng có dịch. Nghĩa là bánh trái, thịt nguội hay sữa tươi đóng hộp mua ở Việt Nam gần như chắc chắn bị giữ lại ở cửa khẩu bên kia.

Tiền mặt, vàng và đá quý: ngưỡng khai báo riêng

Quà thì chỉ vượt định mức mới nộp thuế; còn tiền và kim loại quý thì chỉ cần vượt ngưỡng là phải khai báo, khai đúng số lượng, dù có nộp thuế hay không. Ngưỡng đang áp dụng với người xuất cảnh, nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế bằng hộ chiếu:

Vàng miếng và vàng nguyên liệu có quy định riêng, không nằm trong hạn mức của vàng trang sức — muốn mang theo thì phải hỏi hải quan trước, đừng suy đoán theo kinh nghiệm miệng. Một tiện lợi ít người biết: nếu lượng ngoại tệ bằng hoặc dưới 5.000 đô la Mỹ mà bạn muốn có dấu xác nhận của hải quan để lần sau mang ra dễ hơn, bạn vẫn được khai.

Phía Trung Quốc cũng có ngưỡng tương tự khi nhập cảnh: mang từ 20.000 nhân dân tệ tiền mặt trở lên, hoặc ngoại tệ tiền mặt trị giá từ 5.000 đô la Mỹ trở lên, phải đi kênh đỏ để khai. Nếu dự định mang ngoại tệ ra khỏi Trung Quốc, hãy xin hai tờ khai ngay lúc nhập cảnh, hải quan đóng dấu và trả lại một tờ để dùng khi xuất cảnh.

Khai báo hải quan: khai ở đâu, khai khi nào

Theo Điều 59 Nghị định 08/2015/NĐ-CP, bạn không phải khai hải quan nếu không có hành lý vượt định mức miễn thuế và không có hành lý gửi trước hoặc gửi sau chuyến đi. Nhưng nếu hàng vượt định mức mà bạn đi qua khu vực kiểm tra hải quan không khai, hàng đó bị coi là hàng xuất nhập khẩu bất hợp pháp và bị xử lý theo pháp luật.

Những trường hợp phải khai, theo Điều 4 Thông tư 120/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính (đã sửa đổi, bổ sung): có hành lý ký gửi trước hoặc sau chuyến đi; có hàng tạm nhập để tái xuất hoặc tạm xuất để tái nhập như máy ảnh chuyên dụng, thiết bị làm việc; có hàng phải nộp thuế; mang tiền mặt, kim loại quý, đá quý, công cụ chuyển nhượng hay vàng theo các ngưỡng nêu trên.

Hồ sơ và thời hạn khi hành lý vượt định mức được quy định tại Điều 60 Nghị định 08/2015/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 167/2025/NĐ-CP): tờ khai hải quan theo mẫu của Bộ Tài chính hai bản chính, bản chụp hộ chiếu có dấu xác nhận của cơ quan xuất nhập cảnh, và tờ khai xuất nhập cảnh có xác nhận của Chi cục Hải quan nơi làm thủ tục nhập cảnh. Hành lý gửi cùng chuyến mà vượt định mức thì làm thủ tục ngay sau khi nhập cảnh; hành lý gửi trước hoặc gửi sau thì được làm trong vòng 30 ngày kể từ ngày hành lý tới cửa khẩu.

Ở sân bay, việc này gọn hơn nhiều so với tưởng tượng: khách có hàng phải khai đi luồng dành riêng, điền tờ khai tại quầy, hải quan kiểm tra thực tế rồi tính thuế cho phần vượt. Điều nên làm là chuẩn bị trước hóa đơn mua hàng để chứng minh trị giá, tách riêng hàng có hóa đơn ra một túi, và ra sân bay sớm hơn chuyến bay nội địa khoảng một tiếng nếu vali có món phải khai.

Quy định hay đổi — kiểm lại trước khi đi

Luật về hành lý, thuế và hàng cấm thay đổi liên tục, thường theo những nghị định ít người để ý. Chỉ trong vòng hai năm gần đây: Nghị định 167/2025/NĐ-CP đổi thủ tục với hành lý vượt định mức từ ngày 15 tháng 8 năm 2025; Nghị định 273 về kinh doanh hàng miễn thuế có hiệu lực từ ngày 21 tháng 8 năm 2026; và Nghị định 292/2026/NĐ-CP thay danh mục hàng cấm nhập khẩu từ ngày 5 tháng 9 năm 2026, trong đó bổ sung thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào nhóm cấm.

Còn một cái bẫy nữa nằm ngay trên giấy tờ: mẫu tờ khai hải quan giấy in theo Thông tư 120/2015/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 52/2017/TT-BTC) vẫn ghi mốc cũ là rượu từ 22 độ, 100 điếu xì gà và 500 gam thuốc lá sợi, trong khi mốc đang áp dụng tại Điều 6 Nghị định 134/2016/NĐ-CP là 20 độ, 20 điếu xì gà và 250 gam thuốc lá sợi. Nếu bạn chỉ đọc tờ khai phát ở sân bay, con số trong đầu sẽ lệch. Cách chắc ăn là cứ khai khi đã vượt, và kiểm lại ba nơi trước ngày bay khoảng một tuần: trang Tổng cục Hải quan Việt Nam, trang hải quan Trung Quốc, và thông báo của hãng hàng không về hành lý.

Nguồn: Tổng cục Hải quan Việt Nam — trả lời bạn đọc, dẫn Điều 6 Nghị định 134/2016/NĐ-CP (định mức hành lý miễn thuế) và Điều 4 Thông tư 120/2015/TT-BTC · Báo Tiền Phong qua Vietnam.vn — “Mua hàng duty-free ở nước ngoài: coi chừng về Việt Nam vẫn phải nộp thuế” (Nghị định 273 về kinh doanh hàng miễn thuế, hiệu lực 21/8/2026) · LuatVietnam — “Nghị định 292/2026/NĐ-CP: 23 nhóm hàng hóa cấm nhập khẩu từ 05/9/2026” · Thư Viện Pháp Luật — “Thủ tục hải quan với hành lý của người nhập cảnh vượt quá định mức miễn thuế từ 15/8/2025” (Nghị định 167/2025/NĐ-CP) · Chính quyền thành phố Thượng Hải, nguồn Tổng cục Hải quan Trung Quốc — “Hướng dẫn thủ tục hải quan cho khách nhập cảnh” (cập nhật 13/10/2025)

Nguồn: Tổng cục Hải quan Việt Nam — trả lời bạn đọc, dẫn Điều 6 Nghị định 134/2016/NĐ-CP (định mức hành lý miễn thuế) và Điều 4 Thông tư 120/2015/TT-BTC · Báo Tiền Phong qua Vietnam.vn — “Mua hàng duty-free ở nước ngoài: coi chừng về Việt Nam vẫn phải nộp thuế” (Nghị định 273 về kinh doanh hàng miễn thuế, hiệu lực 21/8/2026) · LuatVietnam — “Nghị định 292/2026/NĐ-CP: 23 nhóm hàng hóa cấm nhập khẩu từ 05/9/2026” · Thư Viện Pháp Luật — “Thủ tục hải quan với hành lý của người nhập cảnh vượt quá định mức miễn thuế từ 15/8/2025” (Nghị định 167/2025/NĐ-CP) · Chính quyền thành phố Thượng Hải, nguồn Tổng cục Hải quan Trung Quốc — “Hướng dẫn thủ tục hải quan cho khách nhập cảnh” (cập nhật 13/10/2025)