Tuân Nghĩa: căn nhà nơi hội nghị tháng Giêng năm 1935 đổi dòng lịch sử

Tuân Nghĩa — thành phố lớn thứ hai của Quý Châu

Tuân Nghĩa nằm ở phía bắc tỉnh Quý Châu, phía nam giáp sông Ô Giang, phía bắc tựa dãy Lâu Sơn, là cửa ngõ nối Quý Châu với Trùng Khánh và Tứ Xuyên. Toàn thành phố rộng khoảng 30.762 ki-lô-mét vuông, chiếm gần 17,5% diện tích tỉnh Quý Châu, và theo tổng điều tra dân số năm 2020 có 6.606.675 người. Đây là đô thị lớn thứ hai của tỉnh sau thủ phủ Quý Dương. Địa hình chủ yếu là núi và cao nguyên, đường sá uốn theo sườn dốc, nên dù khoảng cách bản đồ không xa, thời gian đi lại giữa các huyện thường dài hơn người ta tưởng.

Trong lịch sử, vùng đất này gắn với chính quyền địa phương của dòng họ Dương: các thổ ty họ Dương cai quản Bá Châu suốt hơn bảy thế kỷ, từ cuối thời Đường tới năm 1600, khi nhà Minh đánh dẹp và chấm dứt thế lực ấy. Dấu tích còn lại là Hải Long Đồn, một toà thành trên núi ở quận Hối Xuyên, được UNESCO ghi vào danh sách di sản thế giới năm 2015 cùng các di chỉ thổ ty khác. Nhưng thứ khiến Tuân Nghĩa được biết đến rộng rãi hôm nay lại chỉ diễn ra trong ba ngày của thế kỷ hai mươi.

Một căn nhà gạch, một vị sư trưởng và con số 96

Trung tâm cũ của Tuân Nghĩa có một con phố chạy theo hướng bắc – nam tên là Tử Doãn, đặt theo tên tự của Trịnh Trân, một học giả Quý Châu thời Thanh. Số 96 đường Tử Doãn là một ngôi nhà hai tầng kết cấu gạch – gỗ, kiểu kiến trúc pha trộn giữa truyền thống Trung Hoa và kiểu phương Tây: hàng hiên xây vòm, lan can gỗ sơn đỏ, cửa sổ lá sách và một sân trong lát đá.

Chủ nhân ban đầu là Bách Huy Chương, sư trưởng Sư đoàn 2 thuộc Quân đoàn 25, tức quân Quý Châu của Quốc dân đảng. Năm 1932, Bách Huy Chương cho xây ngôi nhà ở đoạn phố đông đúc nhất thành Tuân Nghĩa thời bấy giờ, và dân địa phương quen gọi nó là Bách công quán. Các tài liệu của khu di tích mô tả đây là ngôi nhà tư nhân nguy nga nhất trong thành ở thời điểm đó.

Đầu tháng Giêng năm 1935, Phương diện quân thứ nhất của Hồng quân Đảng Cộng sản Trung Quốc trên đường Vạn lý trường chinh tiến vào Tuân Nghĩa. Tổng tư lệnh bộ Hồng quân đóng tại chính căn nhà này. Hội nghị mở rộng của Bộ Chính trị Trung ương họp từ ngày 15 tới ngày 17 tháng Giêng năm 1935, tại phòng khách nhỏ của chủ nhà cũ ở tầng trên của toà nhà chính. Nói cách khác, căn phòng quyết định vận mệnh của cả cuộc trường chinh nằm ngay trên đầu cái tên mà người địa phương vẫn gọi là Bách công quán.

Di tích được bắt đầu phục dựng nguyên trạng từ tháng Giêng năm 1954 và mở cửa cho khách tham quan từ ngày 1 tháng 7 năm 1957. Tháng 3 năm 1961, Quốc vụ viện Trung Quốc công bố đây là đơn vị bảo vệ di tích văn hoá trọng điểm toàn quốc đợt thứ nhất.

Ba ngày giữa tháng Giêng năm 1935

Điều diễn ra trong căn phòng nhỏ ấy là một cuộc đấu nội bộ về cách đánh giặc, và kết quả của nó quyết định ai chỉ huy Hồng quân trong chặng đường còn lại. Trước đó, Hồng quân đã thất bại trong chiến dịch chống vây quét lần thứ năm và buộc phải rời căn cứ; hội nghị ở Tuân Nghĩa được triệu tập để mổ xẻ thất bại ấy.

Trình tự chính của hội nghị, theo các tài liệu phổ biến: Bác Cổ, tức Tần Bang Hiến, khi đó phụ trách chung, đọc báo cáo chính tổng kết cuộc vây quét lần thứ năm; Chu Ân Lai đọc báo cáo phụ về công tác quân sự; Trương Văn Thiên đọc báo cáo phản biện, nêu thẳng những sai lầm trong chỉ huy quân sự; Mao Trạch Đông, Vương Tắc Tường, Chu Đức, Trần Vân và một số người khác lần lượt phát biểu. Hội nghị thông qua nghị quyết tổng kết, khẳng định lại đường lối chiến tranh du kích và phê phán lối chỉ huy sai lầm trước đó.

Về tổ chức, hội nghị bầu thêm Mao Trạch Đông vào Ban Thường vụ Bộ Chính trị; bãi bỏ tam nhân đoàn gồm Bác Cổ, Lý Đức, tức Otto Braun, cố vấn quân sự của Quốc tế Cộng sản, và Chu Ân Lai — cơ cấu nắm quyền chỉ huy quân sự trước đó; giữ Chu Đức và Chu Ân Lai là người chỉ huy quân sự, trong đó Chu Ân Lai được uỷ quyền quyết định cuối cùng về chỉ huy. Trương Văn Thiên được giao thay Bác Cổ phụ trách chung, nhưng việc bàn giao thực tế diễn ra sau đó, tại hội nghị ở Trát Tây tháng 2 năm 1935. Tháng 3 cùng năm, một tiểu tổ chỉ huy quân sự ba người gồm Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai và Vương Tắc Tường được lập ra, việc thường được gắn với hội nghị Cẩu Bá.

Vì hội nghị mở ra một chặng mới cho Hồng quân, giới chép sử chính thức Trung Quốc gọi sự kiện này là bước ngoặt sống còn, và gọi Tuân Nghĩa là thành phố bước ngoặt, thành phố hội nghị. Cách gọi ấy có cơ sở: sau tháng 1 năm 1935, tuyến đường của Hồng quân uốn qua Vân Nam, Tứ Xuyên, Cam Túc rồi tới Thiểm Bắc, và bộ chỉ huy đã đổi người.

Khu di tích hôm nay gồm những gì

Bảo tàng ký niệm hội nghị Tuân Nghĩa hiện gồm mười một điểm ký niệm, đi từ nhà hội nghị cũ và nhà trưng bày tới các cơ quan của chính quyền Xô viết và của Hồng quân năm xưa.

• Di tích hội nghị Tuân Nghĩa — căn nhà ở số 96 đường Tử Doãn; phòng họp nằm ở tầng hai, ngay trên phòng khách của chủ nhà cũ.
• Nhà trưng bày hội nghị Tuân Nghĩa — nơi có phòng trưng bày chuyên đề lấy cuộc Vạn lý trường chinh làm trục chính, kể lại bối cảnh, diễn biến và ý nghĩa của hội nghị.
• Nhà cũ của Mao Trạch Đông, trụ sở Ngân hàng quốc gia Cộng hoà Xô viết Trung Hoa, trụ sở Tổng cục chính trị Hồng quân và một vài nhà cũ khác nằm rải quanh khu phố cổ.
• Phố Hồng quân cùng khu Tuân Nghĩa 1935 — cụm gồm Phố Hồng quân, Quảng trường 1935 và Công viên ký niệm Tuân Nghĩa, nằm sát di tích chính.
• Nghĩa trang liệt sĩ Hồng quân, thường gọi là núi Hồng quân — nơi an táng các chiến sĩ hy sinh ở Tuân Nghĩa.

Du khách vào di tích và nhà trưng bày miễn phí, nhưng khu vực này thường yêu cầu đặt trước qua ứng dụng hoặc trang WeChat chính thức, đồng thời kiểm tra giấy tờ tuỳ thân ở cửa. Đi theo nhóm đông nên đặt trước vài ngày; các nhà cũ nhỏ trong ngõ thường đóng cửa sớm hơn nhà trưng bày chính.

Những dấu tích khác trong vùng

Ở Tuân Nghĩa, hội nghị tháng 1 năm 1935 chỉ là một mắt trong chuỗi sự kiện kéo dài suốt mùa xuân năm đó.

• Lâu Sơn Quan — cửa ải trên dãy Lâu Sơn giữa Tuân Nghĩa và Đồng Tử, nơi Hồng quân thắng trận sau lần thứ hai vượt sông Xích Thuỷ vào tháng 2 năm 1935. Mao Trạch Đông viết bài từ Ức Tần Nga · Lâu Sơn Quan ở đây.
• Bốn lần vượt Xích Thuỷ — chuỗi hành quân nghi binh qua lại con sông Xích Thuỷ giữa Tuân Nghĩa và Vân Nam trong tháng 1 tới tháng 3 năm 1935.
• Trấn Mao Đài ở huyện Nhân Hoài, nơi sản xuất rượu Mao Đài, nằm ngay bên bờ Xích Thuỷ; cảnh quan sông và làng rượu là một mảng rất khác của Tuân Nghĩa.
• Đan Hà Xích Thuỷ — vùng địa hình đá sa thạch đỏ ở thành phố Xích Thuỷ, được UNESCO ghi năm 2010 trong quần thể Đan Hà Trung Quốc.
• Đồi chè Mi Đàm — huyện Mi Đàm phía đông Tuân Nghĩa, nổi tiếng với những quả đồi chè trải tới chân trời.

Vài chỗ cần nói rõ là sử liệu còn chưa thống nhất

Hội nghị Tuân Nghĩa là sự kiện được nhắc nhiều, nhưng cũng là sự kiện mà giới nghiên cứu còn tranh luận về chi tiết. Bản biên bản gốc của hội nghị không còn; giới sử học phải dựng lại diễn biến từ những văn bản như bản đề cương truyền đạt do Trần Vân viết tay, về sau được phát hiện trong kho lưu trữ, cùng hồi ký của những người dự họp. Số người dự họp cũng không thống nhất giữa các nguồn: con số thường được nhắc là khoảng hai mươi người, nhưng có tài liệu tính cả phiên dịch và người ghi biên bản, có tài liệu thì không.

Việc Đặng Tiểu Bình có dự hội nghị hay không từng là điểm tranh cãi trong nhiều năm; về sau, một số tài liệu lưu trữ được công bố đã cung cấp thêm chứng cứ cho khả năng ông có mặt với vai trò ghi biên bản. Thời điểm chuyển giao vai trò phụ trách chung từ Bác Cổ sang Trương Văn Thiên cũng được ghi khác nhau, phần lớn cho rằng hoàn tất tại hội nghị Trát Tây tháng 2 năm 1935. Ngày khai mạc hầu như các nguồn đều nhất trí là 15 tháng 1, nhưng ngày bế mạc có nguồn ghi 17, có nguồn ghi muộn hơn một chút.

Với người đến tham quan, có một điều nên biết trước: căn nhà ở số 96 đường Tử Doãn là thật, kết cấu hai tầng và hàng hiên vòm là thật, nhưng phần lớn đồ đạc và bài trí bên trong đã được phục dựng từ thập niên 1950 và qua các lần trùng tu sau đó, chứ không còn nguyên trạng năm 1935. Phân biệt được ngôi nhà còn đứng đó với những gì được dựng lại quanh nó không làm khu di tích kém hấp dẫn; nó chỉ khiến chuyến thăm bớt nhầm lẫn.

Nguồn: Bách khoa Baidu — 遵义会议会址 · Wikipedia tiếng Trung — 遵义市 · 人民网 — 走近革命文物 重温遵义记忆 · 光明网 — 遵义会议会址 · 澎湃新闻 — 到历史圣地，缅怀先辈足迹，来一趟不忘初心的红色之旅