Chi tiết trên mái

Những hàng tượng nhỏ trên nóc điện và cách chúng kể thứ bậc

Trên nóc các điện trong Tử Cấm Thành có những hàng tượng nhỏ xếp dọc theo chỏm mái. Người đi thường không nhìn thấy vì chúng nằm ở quá cao so với tầm mắt. Nhưng đó lại là chi tiết nói khá rõ về thứ bậc của từng toà điện.

trên chỏm mái có gì

Dọc theo đường cong của mái, ở đoạn gần chỏm, người ta đặt một hàng tượng nhỏ xếp thành dãy, hướng ra ngoài. Con đứng ở vị trí dẫn dãy có dáng khác, gắn với phần chỏm mái. Phần còn lại là những con nhỏ hơn, đứng nối nhau men theo độ dốc của mái.

Nhìn từ dưới sân, dãy tượng chỉ là một vệt lấm chấm trên nền trời. Trời càng sáng thì vệt đó càng mờ. Người đứng giữa sân chụp cả toà điện thường không biết phía trên đầu mình có cả một hàng như vậy.

Đây không phải chi tiết trang trí thêm cho đẹp. Vị trí đặt, số lượng và thứ tự sắp xếp đều theo quy định, và quy định đó gắn với cấp bậc của toà nhà. Biết điều này rồi, mỗi lần đi qua một điện, bạn sẽ có thêm một lý do để ngẩng lên.

càng nhiều tượng thì điện càng quan trọng

Số lượng tượng không giống nhau giữa các điện. Càng nhiều tượng thì điện đó càng quan trọng. Đó là cách phân cấp bằng hình, không bằng chữ.

Nghĩa là người xưa đi qua sân, nhìn mái là biết toà nào đứng trên toà nào. Không cần đọc biển, không cần hỏi ai. Cả một hệ thứ bậc nằm gọn trong một dãy gốm nhỏ đặt trên cao, chỗ mà đa số người đi không nhìn tới.

Muốn thấy rõ điều này, cách dễ là so hai điện cạnh nhau. Đứng giữa khoảng sân, đưa mắt từ mái điện này sang mái điện kia rồi quay lại. Dãy bên này dài hơn, dãy bên kia ngắn hơn, và chính chênh lệch đó là thông tin.

Cũng vì vậy mà khu điện càng quan trọng thì càng đáng đứng lâu. Không phải để chụp, mà để đọc cái thứ tự được viết bằng hình.

muốn nhìn rõ thì phải đứng xa

Đứng sát chân điện thì góc nhìn quá dốc, mái che mất dãy tượng. Phải lùi ra xa, đứng ở khoảng sân rộng, rồi ngẩng lên. Càng lùi được xa mà vẫn nhìn rõ thì càng dễ đếm.

Ánh sáng quyết định khá nhiều. Buổi sớm và lúc chiều muộn, khi nắng chiếu ngang, đường viền của tượng rõ hơn hẳn so với giữa trưa nắng đứng. Trời nhiều mây cũng xem được, miễn là không mưa và không quá tối.

Máy ảnh chụp ở gần gần như luôn làm mất chi tiết này. Ống kính hẹp thì không lấy hết dãy, mà lấy rộng thì mỗi con chỉ còn vài điểm ảnh, nhìn vào không ra hình gì. Cách xem dễ hơn là dùng mắt, đứng yên một chỗ và kiên nhẫn một chút.

Nếu đi theo đoàn, nên tách ra vài phút. Trong đám đông, người ta hay nhìn theo hướng người khác chỉ, mà hướng đó thường là cửa điện chứ không phải mái. Đứng riêng ra thì mắt tự tìm lên trên.

Trước khi đi, nên nhớ

• Nhìn mái trước khi nhìn cửa, vì phần thú vị nằm ở trên cao.
• Đứng lùi ra xa và ngẩng lên, đừng cố chụp từ chân điện.
• Nắng chiếu ngang vào sớm và chiều muộn cho đường viền tượng rõ hơn.
• So số tượng giữa hai điện cạnh nhau để thấy sự khác biệt.
• Đi chậm hơn dự tính, vì mỗi điện đều có phần mái đáng nhìn.

Chi tiết nhỏ trên mái thường bị bỏ qua vì nó không nằm ở tầm mắt. Nhưng chính những chỗ như vậy mới cho thấy người xây đã nghĩ gì khi dựng toà nhà. Lần tới bạn đi qua một điện cũ, bạn có ngẩng lên nhìn mái không?