Đi lại giữa các thành phố Trung Quốc: tàu, máy bay hay xe khách

Đi lại giữa các thành phố Trung Quốc: câu hỏi không có một đáp án

Trung Quốc rộng khoảng 5.200 km từ đông sang tây và hơn 5.500 km từ bắc xuống nam. Một chuyến đi ba thành phố vì thế không phải là chuyện "đi lại trong nội đô" — nó là ba quyết định vận chuyển khác nhau, và mỗi quyết định có một loại phương tiện thắng thế. Hiểu đúng cây thước khoảng cách sẽ giúp bạn tiết kiệm cả tiền lẫn thời gian, thứ quý hơn tiền trong một chuyến đi ngắn.

Người Việt thường mặc định "đi tàu cao tốc cho sướng". Điều đó đúng với phần lớn cự ly, nhưng không phải mọi cự ly. Có những chặng tàu cao tốc mất 8 tiếng mà bay chỉ mất 2 tiếng rưỡi; cũng có những chặng đi máy bay xong còn tốn thêm hai tiếng ra vào sân bay, và tính từ cửa khách sạn tới cửa khách sạn thì tàu lại nhanh hơn.

Ba con số quyết định: khoảng cách, thời gian cửa-tới-cửa, và một đêm ngủ

Đừng so sánh giờ tàu với giờ bay. Hãy so sánh thời gian tính từ lúc bạn rời khách sạn này tới lúc bạn đứng trước khách sạn tiếp theo — "cửa tới cửa". Với máy bay, hãy cộng thêm khoảng 2 đến 2,5 giờ cho thủ tục và di chuyển sân bay; với tàu cao tốc, cộng khoảng 45 đến 60 phút, vì ga thường nằm trong thành phố và bạn chỉ cần có mặt trước giờ tàu chạy chừng 30 phút.

• Dưới khoảng 700 km: tàu cao tốc gần như luôn thắng.
• Khoảng 700 đến 1.200 km: tùy tuyến, tàu thường ngang ngửa hoặc nhỉnh hơn máy bay nếu bạn ở gần ga.
• Trên khoảng 1.500 km: máy bay bắt đầu rõ ưu thế về thời gian; tàu chỉ còn hợp lý nếu bạn chọn tàu giường nằm qua đêm.

Tàu cao tốc: vua của cự ly vừa

Tàu chữ G (cao tốc) chạy 250 đến 350 km/giờ và phủ gần như toàn bộ các trục lớn. Ví dụ tuyến Bắc Kinh Nam đi Thượng Hải Hồng Kiều dài 1.318 km, tàu nhanh nhất khoảng 4 giờ rưỡi; vé hạng hai khoảng 550 tệ, hạng nhất khoảng 930 tệ. Đây là tuyến đông nhất nước và cũng là tuyến ổn định nhất về giờ chạy.

• Ưu điểm: ga nằm trong thành phố, thủ tục đơn giản, không siết hành lý hà khắc, chạy được cả khi thời tiết xấu.
• Nhược điểm: phần lớn tuyến không chạy đêm, nên nó "ăn" mất một ngày di chuyển.
• Hạng ghế: hạng hai (二等座) rẻ nhất và phổ biến nhất; hạng nhất (一等座) rộng hơn; hạng thương gia đắt gấp đôi và hầu như không cần thiết cho chặng dưới 5 giờ.

Tàu giường nằm: đổi một đêm ngủ lấy một ngày đi đường

Đây là lựa chọn bị người Việt đánh giá thấp nhất, nhưng lại thông minh nhất với chặng dài. Tàu thường (chữ K, T, Z) và một số tuyến giường nằm cao tốc mới đây cho phép bạn lên tàu buổi tối, ngủ một giấc, và xuống ga lúc sáng — tiết kiệm đúng một đêm khách sạn cộng một ngày di chuyển.

• Giường cứng (硬卧) là sáu giường một khoang, ba tầng; giường mềm (软卧) là bốn giường một khoang, riêng tư hơn. "Cứng" và "mềm" nói về số người trong khoang, không phải về độ cứng của đệm.
• Giá giường mềm thường ngang hoặc rẻ hơn vé máy bay cùng chặng, nhưng chậm hơn nhiều lần.
• Cần đặt sớm. Vé giường nằm bán hết nhanh hơn vé tàu cao tốc, nhất là dịp lễ và mùa hè.
• Mang nút tai, bịt mắt và dép đi trong toa. Ánh sáng và tiếng ồn trong tàu giường nằm là thứ bạn không kiểm soát được.

Máy bay: không chỉ là chuyện nhanh

Trung Quốc có mạng bay nội địa dày đặc, với các hãng lớn như Air China, China Eastern, China Southern và hãng giá rẻ như Spring Airlines. Nhưng máy bay có ba cái bẫy:

• Sân bay lớn thường cách trung tâm 25 đến 50 km. Sân bay Đại Hưng của Bắc Kinh hay sân bay Phố Đông của Thượng Hải đều mất khá lâu để vào tới trung tâm.
• Chuyến bay nội địa hay chậm giờ vào mùa hè và mùa mưa bão ven biển.
• Giá vé máy bay dịp lễ (Tuần lễ Vàng, Tết Nguyên đán) tăng rất mạnh, có khi gấp ba ngày thường.

Máy bay hợp lý nhất khi chặng trên khoảng 1.500 km, hoặc khi bạn đã ở gần sân bay, hoặc khi bắt được chuyến sáng sớm hay tối muộn với giá tốt.

Xe khách đường dài và những điểm nối nhỏ

Xe khách đường dài (长途汽车) phủ tới cả những nơi tàu và máy bay không tới: thị trấn nhỏ, làng du lịch, điểm nối giữa hai tỉnh. Giá rẻ, chạy dày, nhưng gần như không có thông tin bằng tiếng Anh và chất lượng xe rất khác nhau giữa các tuyến.

• Chỉ nên dùng cho chặng ngắn, dưới 3 đến 4 giờ, hoặc chặng cuối tới điểm du lịch nhỏ.
• Mua vé tại bến xe, mang hộ chiếu để đăng ký.
• Ghi sẵn tên điểm đến bằng chữ Hán để đưa cho người bán vé, vì nhân viên bến xe hiếm khi nói tiếng Anh.

Mua vé: nơi duy nhất bạn nên tin

Vé tàu nên mua qua ứng dụng chính thức 12306 của Tổng công ty Đường sắt Trung Quốc, hoặc qua nền tảng lớn có hỗ trợ tiếng Anh như Trip.com. Vé máy bay cũng vậy. Hãy cảnh giác với người bán vé dạo quanh ga, vé in lại, và những quầy tự xưng "phí dịch vụ" cộng thêm tiền mà không xuất hoá đơn.

Vé tàu Trung Quốc bán theo định danh: bạn cần hộ chiếu, và tên trên vé phải khớp hộ chiếu. Vào ga, quét hộ chiếu ở cổng là thủ tục phổ biến ở hầu hết ga lớn.

Vài con số để hình dung

• Bắc Kinh Nam đi Thượng Hải Hồng Kiều: 1.318 km, tàu cao tốc khoảng 4 giờ 30 phút.
• Bắc Kinh đi Quảng Châu: khoảng 2.300 km, tàu cao tốc khoảng 8 giờ; máy bay khoảng 3 giờ 15 phút cộng thủ tục.
• Thượng Hải đi Hàng Châu: khoảng 170 km, tàu cao tốc khoảng 45 đến 60 phút — đi tàu rõ ràng hợp lý hơn bay.
• Bắc Kinh đi Tây An: khoảng 1.200 km, tàu cao tốc khoảng 4,5 giờ.

Những con số trên là mức tham khảo và thay đổi theo mùa, theo hạng ghế và theo thời điểm đặt. Hãy tra lại trên 12306 hoặc ứng dụng bán vé trước khi chốt lịch trình; đừng lập ngân sách bằng con số nhớ mang máng.

Kết: chọn theo cửa-tới-cửa, không theo giờ chạy

Nguyên tắc gọn nhất chỉ có một: hãy hỏi "từ khách sạn này tới khách sạn kia mất bao lâu và tốn bao nhiêu", rồi chọn phương án rẻ hơn về thời gian — vì thời gian trong chuyến đi không mua lại được. Khi hai phương án ngang nhau, chọn tàu: ga gần trung tâm hơn, thủ tục nhẹ hơn, và bạn vẫn nhìn thấy đất nước trôi qua ngoài cửa sổ.

Nguồn: Tân Hoa Xã — Mạng lưới đường sắt cao tốc Trung Quốc vượt mốc 45.000 km · Tổng công ty Đường sắt Trung Quốc — Hướng dẫn mua vé và lên tàu cho hành khách · Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc — Báo cáo vận tải hành khách đường sắt và hàng không · China Daily — Tàu cao tốc hay máy bay: chọn gì cho chặng nội địa · Wikipedia tiếng Việt — Đường sắt cao tốc Trung Quốc