Đan Đông và sông Áp Lục: thành phố biên giới bên cây cầu gãy

Đan Đông — thành phố biên giới đã đổi tên

Đan Đông nằm ở đông nam tỉnh Liêu Ninh, đúng chỗ sông Áp Lục đổ ra Hoàng Hải, đối diện qua sông là thành phố Tân Nghĩa Châu của Triều Tiên. Thành phố tây nam giáp Đại Liên, tây giáp An Sơn và Liêu Dương, bắc tới Bản Khê. Tên cũ của Đan Đông là An Đông; đến năm 1965 mới đổi thành Đan Đông, nghĩa là "thành phố đỏ ở phương đông". Diện tích toàn thành phố khoảng 15.290 km vuông, dân số thường trú 2.188.436 người theo tổng điều tra năm 2020 và khoảng 2,09 triệu người vào cuối năm 2023 — con số đang giảm dần qua từng đợt thống kê. Đan Đông là thành phố biên giới lớn nhất Trung Quốc, đồng thời là cửa khẩu thương mại lớn nhất với Triều Tiên.

Đường biên giới trên bộ của thành phố dài khoảng 306 km, bờ biển khoảng 125,8 km. Đan Đông còn giữ hai cái "đầu tiên" về địa lý: điểm khởi đầu phía đông của Trường Thành nhà Minh và điểm khởi đầu phía bắc của đường bờ biển Trung Quốc, nằm ở cửa sông Áp Lục thuộc huyện Đông Cảng.

Sông Áp Lục — dòng sông làm nên biên giới

Áp Lục là tên gọi theo âm Hán của dòng sông; người Triều Tiên gọi là Áp Lục Giang (Amnokkang), còn trong tiếng Mãn tên sông có nghĩa là "sông biên giới". Sông bắt nguồn từ sườn nam khối núi Trường Bạch ở độ cao khoảng 2.300 m, chảy theo hướng đông bắc — tây nam qua các huyện Trường Bạch Triều Tiên Tự Trị, Lâm Giang, Tập An rồi tới Đan Đông, đổ ra vịnh Triều Tiên Tây của Hoàng Hải gần Đông Cảng. Tổng chiều dài 795 km, trong đó 575 km thuộc tỉnh Cát Lâm và 220 km thuộc tỉnh Liêu Ninh; diện tích lưu vực 61.900 km vuông, phần nằm trong đất Trung Quốc khoảng 32.500 km vuông.

Khúc sông chảy qua Đan Đông rộng và êm hơn thượng nguồn, hai bờ có nhiều bãi bồi và cù lao. Phía bờ Triều Tiên, đối diện thành phố, là các đô thị Tân Nghĩa Châu, Huệ Sơn, Giang Giới. Trên dòng sông có các nhà máy thuỷ điện cỡ lớn như Thuỷ Phong và Thái Bình Loan; hồ chứa của chúng làm mặt sông phình rộng thành những khúc nước lặng. Cửa sông Áp Lục là điểm cực bắc của đường bờ biển đại lục Trung Quốc.

Cây cầu đầu tiên và cây cầu gãy

Cây cầu thép bắc qua Áp Lục ở Đan Đông là cây cầu đầu tiên vượt con sông này. Người Nhật khởi công năm 1909, khi ấy bờ phía Triều Tiên — vốn đã nằm dưới quyền cai trị của Nhật — đã làm xong một nửa; đến tháng 4 năm 1910, Nhật gây sức ép buộc chính quyền nhà Thanh đang suy yếu cho phép làm tiếp phần bờ Trung Quốc. Cầu khánh thành tháng 10 năm 1911, dài 944,2 m, rộng 11 m, gồm mười hai nhịp dàn thép đặt trên trụ đá dưới lòng sông. Khi thông xe, nó nối tuyến đường sắt từ cảng Phủ Sơn ở nam bán đảo Triều Tiên xuyên qua lục địa Á — Âu tới tận Calais của Pháp.

Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ năm 1950. Không quân Mỹ ném bom nhiều lần để cắt đường vận chuyển: ngày 8 tháng 11 năm 1950 hơn một trăm máy bay B-29 tham gia đánh phá, sáu ngày sau thêm ba mươi tư máy bay ném bom làm sập ba nhịp. Đến ngày 5 tháng 12, các đợt oanh kích tạm dừng vì sông đóng băng và có thể vượt qua ở nhiều điểm; tháng 2 năm 1951 Mỹ đánh trở lại và phá hỏng gần hết cầu, chỉ còn bốn nhịp phía bờ Trung Quốc. Sau chiến tranh, Triều Tiên tháo dỡ phần cầu bên mình, bốn nhịp còn lại được giữ nguyên với vết đạn và vết gỉ. Năm 1988, Đan Đông công nhận đây là di tích cấp thành phố; năm 1993, chính quyền đầu tư ba triệu nhân dân tệ để tu sửa và mở thành điểm tham quan, sơn cầu màu xanh lam. Ngày nay cây cầu gãy là di tích văn hoá trọng điểm quốc gia, có lối đi bộ và sàn ngắm cảnh dựng trên mặt cầu cũ.

Cách đó không xa là cây cầu thứ hai, mang tên cầu Hữu nghị Trung — Triều, do Nhật xây trong khoảng 1937 đến 1943, hiện vẫn chạy tàu và xe qua lại bình thường.

Hổ Sơn — điểm khởi đầu phía đông của Trường Thành nhà Minh

Ở huyện tự trị dân tộc Mãn Khoan Điện, cách trung tâm Đan Đông khoảng mười lăm đến hai mươi km về phía đông bắc, có hai ngọn núi đá trông như tai hổ nên được gọi là Hổ Sơn. Trên sườn núi là đoạn Trường Thành nhà Minh được khởi đắp từ năm 1469 đời Thành Hoá thứ năm. Suốt nhiều thế kỷ, sách giáo khoa Trung Quốc vẫn ghi Sơn Hải Quan là điểm đầu phía đông của Trường Thành; tới thập niên 1990, khi các nhà nghiên cứu trong đó có La Triết Văn khảo sát thực địa, Hổ Sơn mới được xác định là điểm khởi đầu thật sự. Phát hiện này nối dài Trường Thành thêm hơn một nghìn km và buộc phải sửa lại các bản đồ cũ.

Từ trên đỉnh Hổ Sơn nhìn xuống, sông Áp Lục nằm ngay dưới chân, bên kia là đảo Vu Xích và thành Nghĩa Châu của Triều Tiên. Đi xuống bờ sông, có điểm mang tên "một bước qua sông", nơi đường biên giới chỉ cách nhau một con lạch nhỏ. Đây cũng là điểm khởi đầu của hai tuyến quốc lộ ven biển và ven biên giới nổi tiếng dành cho dân phượt.

Ăn gì, đi khi nào

Đan Đông nổi tiếng với dâu tây trồng ở vùng Đông Cảng, gạo Đông Cảng và nghêu vàng đánh bắt ở cửa sông. Vì nằm sát biên giới, thành phố có nhiều món hải sản tươi và cả quán ăn Triều Tiên với mì lạnh, cơm trộn và kim chi. Đan Đông mang khí hậu gió mùa ôn đới với bốn mùa rõ rệt; thời gian đẹp nhất là thu, khoảng tháng chín đến tháng mười, khi trời se lạnh và nhìn được xa. Đường dạo ven sông Áp Lục và đảo Trăng là chỗ dạo buổi tối đông người nhất; bảo tàng kỷ niệm cuộc chiến chống Mỹ giúp ích cho ai muốn hiểu thêm bối cảnh lịch sử của cây cầu gãy.

Chỗ tài liệu còn lệch nhau

Chiều dài đoạn sông Áp Lục chảy qua Đan Đông được một số nguồn ghi gần 200 km, nguồn khác ghi khoảng 300 km; các con số này chưa được đối chiếu thống nhất. Tổng chiều dài sông thì hầu như tài liệu nào cũng ghi 795 km, nhưng một số bài viết làm tròn thành "gần 800 km". Về cây cầu, đa số tài liệu tiếng Anh ghi cầu dài 944,2 m với mười hai nhịp và còn bốn nhịp phía Trung Quốc, trong khi vài hướng dẫn du lịch lại viết cầu gồm mười hai "vòm" hoặc "nhịp quay", cách gọi khác nhau nhưng cùng chỉ một kết cấu thép. Việc nêu tên "Áp Lục" cũng có nhiều cách: người Triều Tiên đọc Amnok, người Mãn gọi Yalu ula, nên tài liệu quốc tế thường dùng cả hai tên song song.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Cầu gãy sông Áp Lục · Wikipedia tiếng Trung — Sông Áp Lục · Wikipedia tiếng Trung — Thành phố Đan Đông · Bách Khoa Bách Độ — Sông Áp Lục · Cổng thông tin Chính phủ tỉnh Liêu Ninh — Thăm thành phố biên giới lớn nhất Trung Quốc Đan Đông