Trường Xuân: cung điện Mãn Châu Quốc của hoàng đế cuối cùng Phổ Nghi

Trường Xuân — cung điện nơi vị hoàng đế cuối cùng nhà Thanh làm bù nhìn

Trường Xuân, thủ phủ tỉnh Cát Lâm ở đông bắc Trung Quốc, từng mang tên Tân Kinh trong khoảng 1932–1945, khi vùng đông bắc bị Nhật Bản chiếm đóng và dựng nên nhà nước bù nhìn Mãn Châu Quốc. Giữa thành phố ấy vẫn còn nguyên một quần thể kiến trúc được gọi là Cung điện Mãn Châu Quốc, nơi Phổ Nghi — vị hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh — sống và làm việc trong vai trò bù nhìn suốt hơn một thập kỷ.

Từ Tử Cấm Thành Bắc Kinh tới một dinh thự ở Cát Lâm

Phổ Nghi lên ngôi năm 1908 khi mới ba tuổi, thoái vị năm 1912 khi nhà Thanh sụp đổ, rồi bị trục xuất khỏi Tử Cấm Thành Bắc Kinh năm 1924. Ông sống ở Thiên Tân trong những năm 1925–1931 với hy vọng khôi phục vương triều. Năm 1931, Nhật Bản chiếm đông bắc Trung Quốc; năm 1932 họ đưa Phổ Nghi lên làm người đứng đầu Mãn Châu Quốc, đến năm 1934 ông được đặt làm hoàng đế. Cung điện ở Trường Xuân chính là nơi ông ở trong vai trò đó.

Địa chỉ quần thể này là số 5 đường Quang Phục Bắc, quận Khoan Thành, thành phố Trường Xuân. Theo các nguồn tài liệu Trung Quốc, tổng diện tích khu vực hiện nay khoảng 25 vạn mét vuông, trong đó diện tích xây dựng khoảng 13,7 vạn mét vuông. Trước khi trở thành cung điện, đây vốn là trụ sở của cơ quan quản lý muối và vận tải Cát Hắc, và một số tòa nhà còn giữ dấu vết của chức năng hành chính cũ.

Nội đình và ngoại đình

Lấy cổng Trung Hòa làm ranh giới, quần thể được chia thành nội đình và ngoại đình. Ngoại đình là nơi Phổ Nghi xử lý việc triều chính; nội đình là khu sinh hoạt của ông và gia đình. Quy mô của cung điện này nhỏ hơn nhiều so với một cung điện thực thụ, nhiều tài liệu mô tả nó giống một hành cung hơn là hoàng cung, nhưng vẫn có đủ phòng làm việc, phòng ở, nơi tiếp khách và khu giải trí.

• Cần Dân lâu: khởi dựng năm 1914, ban đầu là trụ sở hành chính, về sau được cải tạo thành nơi làm việc của Phổ Nghi. Tên lâu lấy từ câu nói về việc kính trời, noi tổ tiên, siêng năng trị nước và thương dân. Công trình mang dấu ấn kiến trúc phương Tây, có giếng trời và hành lang gỗ nối với tòa nhà bên cạnh.
• Tập Hy lâu: cũng có từ năm 1914, là tòa nhà hai tầng kiểu Âu, được cải tạo thành nơi ở của Phổ Nghi cùng hoàng hậu Uyển Dung và những người vợ khác.
• Đồng Đức điện: khởi công năm 1937, hoàn thành năm 1938, là tòa nhà lớn nhất của quần thể, dùng cho cả nghi lễ, tiếp khách và sinh hoạt. Tên điện mang ý đồng tâm đồng đức, hàm ý sự hợp sức giữa Nhật Bản và Mãn Châu Quốc. Điện có kết cấu bê tông cốt thép, mặt ngoài ốp gạch màu vàng nhạt nhưng lợp ngói tráng men vàng theo lối cung đình Trung Hoa. Diện tích tòa nhà được các nguồn ghi khác nhau, dao động khoảng từ 3.700 tới 5.700 mét vuông; đây là con số còn chưa thống nhất giữa các tài liệu.
• Hoài Viễn lâu: hoàn thành năm 1934, là nơi thờ cúng tổ tiên, tên lấy từ sách xưa với ý thu phục kẻ xa, ràng buộc chư hầu.
• Đông Ngự hoa viên: hoàn thành năm 1938, do một nghệ nhân người Nhật thiết kế theo lối vườn Nhật Bản, trước đây là nơi nghỉ ngơi của hoàng thất.
• Thư họa lâu: hoàn thành năm 1936, từng dùng để cất giữ sách quý và tranh chữ mà Phổ Nghi mang theo từ Tử Cấm Thành Bắc Kinh.
• Ngoài ra còn có các cổng như Bảo Khang môn, Hưng Vận môn, hầm tránh bom của hoàng đế, trường đua ngựa, và dấu tích của một ngôi miếu từng được dựng để thờ một vị thần của nhà nước.

Một tòa hoàng cung chưa bao giờ được xây xong

Theo quy hoạch xây dựng thủ đô của Mãn Châu Quốc, chính quyền dự kiến xây một hoàng cung chính thức ở khu vực phía nam thành phố, gồm nhiều lớp sân, điện chính, phủ nội vụ và các cung viên, với diện tích quy hoạch lớn hơn nhiều so với khu Phổ Nghi đang ở. Lễ đặt móng được tổ chức năm 1938, nhưng công trình không bao giờ hoàn thành. Khu đất đó về sau thuộc về một cơ sở giáo dục đại học ở Trường Xuân — một dấu vết cho thấy ngay cả tòa cung điện dành cho vị hoàng đế bù nhìn cũng chỉ tồn tại trên giấy.

Từ hoàng đế tới công dân

Năm 1945, Nhật Bản đầu hàng; Phổ Nghi bị quân đội Liên Xô bắt giữ rồi được trao lại cho Trung Quốc. Ông trải qua nhiều năm trong trại giam dành cho tội phạm chiến tranh ở Phủ Thuận, được đặc xá năm 1959, rồi sống những năm cuối đời như một công dân bình thường, làm việc trong một vườn thực vật và tham gia hội nghị chính trị. Ông mất năm 1967. Bảo tàng Cung điện Mãn Châu Quốc hiện nay dành hẳn một không gian trưng bày kể câu chuyện này, chia cuộc đời Phổ Nghi thành những chặng rõ rệt từ hoàng đế cuối cùng tới công dân bình thường, với hàng trăm bức ảnh và hiện vật.

Trường Xuân hôm nay

Không chỉ có cung điện, Trường Xuân còn là một trung tâm công nghiệp và giáo dục của đông bắc Trung Quốc, gắn với những nhà máy ô tô đầu tiên của nước này và một hãng phim lâu đời. Bảo tàng Cung điện Mãn Châu Quốc được xếp hạng cao trong hệ thống di tích của Trung Quốc và đón đông du khách, nhưng đây không phải một thắng cảnh để chiêm ngưỡng vẻ đẹp; nó là một chứng tích lịch sử, ghi lại giai đoạn đông bắc Trung Quốc bị chiếm đóng và số phận một người từng ngồi trên ngai vàng nhà Thanh rồi trở thành công cụ chính trị suốt hơn mười năm.

Nguồn: Wikipedia tiếng Trung — 伪满皇宫博物院 · Wikipedia tiếng Việt — Mãn Châu Quốc · Tân Hoa Xã — 伪满皇宫：溥仪13年傀儡皇帝的见证之地 · Bảo tàng Cung điện Mãn Châu Quốc — Giới thiệu · Baidu Baike — 伪满皇宫博物院