Shigatse và tu viện Tashilhunpo: "đống vinh quang" bên chân núi

Shigatse — thành phố thứ hai của Tây Tạng

Shigatse, tiếng Trung viết 日喀则 và đọc là Nhật Khách Tắc, tên chính thức theo la-tinh hoá là Xigazê, nằm ở tây nam Khu tự trị Tây Tạng, tại nơi sông Nyangchu hợp vào Yarlung Tsangpo. Trung tâm thành phố cao khoảng 3.840 mét — nguồn ghi 3.800, nguồn ghi 3.860 — và đây là đô thị lớn thứ hai của Tây Tạng sau Lhasa. Bản thân thành phố chỉ có chừng hơn một trăm nghìn dân; nhưng địa cấp thị Shigatse mà nó làm trung tâm thì rộng tới hơn 179.000 ki-lô-mét vuông, trải dài từ giáp Lhasa ở phía đông tới giáp Ngari ở phía tây.

Cái tên Shigatse trong tiếng Tạng nghĩa là "đất màu mỡ". Đồng bằng phù sa quanh thành phố được xem là vùng đất tốt nhất Tây Tạng, và nhờ đó Shigatse từ lâu đã là trung tâm buôn bán nông sản, đồng thời là trạm nghỉ trên tuyến thương mại nối Tây Tạng với Nepal và Ấn Độ. Đi về phía nam, qua Tingri, là tới chân Everest — nên người ta quen gọi nơi này là "cửa ngõ tới đỉnh cao nhất thế giới".

Tashilhunpo — "đống vinh quang" dưới chân núi Niseri

Tu viện Tashilhunpo, phiên âm Hán-Việt là Trát Thập Luân Bố, nghĩa là "đống vinh quang" hay "vinh quang trùm khắp", nằm ở phía tây thành phố, dưới chân núi Niseri. Tu viện do Gendun Drub — người sau này được truy nhận là Đạt Lai Lạt Ma thứ nhất, đồ đệ của Tsongkhapa — sáng lập năm 1447, và phải mất khoảng mười hai năm mới xây xong. Ban đầu tu viện mang tên Gangjian Dianpei, nghĩa là "nơi tuyết phủ làm chùa hưng thịnh", về sau mới đổi thành Tashilhunpo.

Tashilhunpo là một trong sáu tu viện lớn nhất của phái Cách Lỗ (Gelug). Bước ngoặt đến năm 1645, khi Ban Thiền Lạt Ma thứ tư chọn nơi đây làm trụ sở thường trú; từ đó tu viện trở thành ghế ngồi của các đời Ban Thiền Lạt Ma — vị lãnh đạo tinh thần đứng thứ hai trong hệ phái, sau Đạt Lai Lạt Ma. Chính vì vai trò ấy, Shigatse giữ vị thế riêng trong lịch sử Tây Tạng: đây là trung tâm của xứ Tsang.

Đức Phật Di Lặc cao 26,2 mét

Điểm được nhắc tới nhiều nhất là điện Cường Ba, tức điện Di Lặc, ở phía tây tu viện. Trong điện có pho tượng Phật Di Lặc bằng đồng mạ vàng do Ban Thiền Lạt Ma thứ chín cho đúc, khởi công năm 1914 và mất hơn bốn năm mới xong. Pho tượng cao 26,2 mét, riêng toà sen cao 3,8 mét; tượng đặt trên khung gỗ chắc, do thợ Tây Tạng và Nepal cùng đúc.

Theo các nguồn phổ biến, tượng dùng khoảng 279 ki-lô-gam vàng và chừng 150 tấn đồng, gắn trên một nghìn viên ngọc gồm ngọc trai, kim cương và san hô. Tuy vậy con số không hoàn toàn thống nhất: có tài liệu ghi khoảng 300 ki-lô-gam vàng và hơn 115 tấn đồng, lại có chỗ chép bề ngang vai tới 11 mét. Đây là kiểu sai lệch thường gặp trong tài liệu du lịch, nên nên coi các con số là tương đối.

Ngoài điện Di Lặc, tu viện còn có các tháp linh, tiếng Tạng gọi là kudung, nơi an trí nhục thân các đời Ban Thiền Lạt Ma. Tháp của Ban Thiền Lạt Ma thứ mười, có tên Thích Tụng Nam Kiệt, hoàn thành đầu thập niên 1990, được làm bằng vàng và đá quý. Tu viện cũng từng chịu tổn thất nặng trong biến động thập niên 1960 và được trùng tu dần về sau — phần lớn diện mạo hôm nay là kết quả của nhiều đợt sửa chữa.

Đi đâu quanh Shigatse

• Tu viện Sakya — trung tâm của phái Sakya, với tường sơn ba màu xám, đỏ và trắng tượng trưng cho ba vị Bồ Tát, cách thành phố khoảng 150 ki-lô-mét.
• Gyantse và tháp Kumbum — tháp chín tầng với hàng trăm pho tượng, nằm trên tuyến đường từ Lhasa sang.
• Shigatse Dzong — pháo đài trên đồi ngay trong thành phố, được dựng lại trong thập niên 2000.
• Everest — từ Shigatse đi tiếp về nam qua Tingri để tới trại đếm phía bắc. Đây là hành trình nhiều ngày và cần giấy phép riêng.

Thực tế khi đến Shigatse

Shigatse cách Lhasa khoảng 250 đến 270 ki-lô-mét, đi xe mất chừng năm tiếng, và đây cũng là điểm dừng đêm phổ biến của tuyến đường hữu nghị Lhasa – Kathmandu. Thành phố có sân bay Heping, cách trung tâm khoảng bốn mươi ki-lô-mét. Khí hậu ở độ cao gần 3.900 mét: nắng mạnh, khô, đêm lạnh quanh năm, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn.

Cũng như phần lớn Tây Tạng, du khách nước ngoài phải có giấy phép Tây Tạng và đi cùng hướng dẫn viên trong đoàn có đăng ký. Giờ mở cửa tu viện thường khoảng 9 giờ đến 17 giờ, nhưng thay đổi theo mùa và theo ngày lễ; giá vé và quy định chụp ảnh cũng khác nhau giữa các điện, nên cách chắc chắn nhất là hỏi ngay tại cổng soát vé trước khi vào.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Tashilhunpo Monastery · Great Tibet Tour — Tashi Lhunpo Monastery · Travel China Guide — Shigatse · Wikivoyage tiếng Anh — Shigatse · China Daily — Shigatse