Lâm Thương và trà Phổ Nhĩ: vùng trà cổ thụ lớn nhất Vân Nam

Lâm Thương — thành phố trà bên dòng Lan Thương

Lâm Thương là một thành phố cấp địa khu ở tây nam tỉnh Vân Nam, giáp với bang Shan của Myanmar và nằm trên trung lưu hai con sông lớn: sông Lan Thương, tức khúc thượng nguồn của sông Mekong, và sông Nộ, tức sông Salween. Tên gọi Lâm Thương nghĩa là "gần sông Lan Thương", trước kia vùng này mang tên Miễn Ninh. Thành phố chính thức được lập từ năm 2003 trên cơ sở địa khu cũ, có diện tích khoảng hai mươi ba nghìn sáu trăm ki-lô-mét vuông và dân số hơn hai triệu hai trăm nghìn người theo điều tra năm 2020, nội thành ở cao độ khoảng một nghìn năm trăm mét.

Với phần lớn độc giả bên ngoài, cái tên Lâm Thương ít được nhắc tới, nhưng với giới sành trà, đây là một trong ba vùng gốc của trà Phổ Nhĩ bên cạnh Tây Song Bản Nạp và thành phố Phổ Nhĩ. Hiểu Lâm Thương là hiểu vì sao một thành phố xa xôi ở miền biên Việt lại giữ vị trí trọng yếu trong lịch sử trà Trung Quốc.

Trà Phổ Nhĩ là gì

Trà Phổ Nhĩ là loại trà trải qua quá trình lên men sau khi đã qua công đoạn diệt men, tức là vẫn tiếp tục biến đổi trong lúc bảo quản. Nó lấy tên từ huyện Phổ Nhĩ xưa, nay là thành phố Phổ Nhĩ, nơi xưa kia tập kết và đóng gói trà từ khắp vùng phụ cận. Nguyên liệu chính là giống trà diệp đại, tức lá trà to bản của Vân Nam, phổ biến là cây trà Shan tuyết mọc ở vùng núi cao.

Có hai dòng chính. Sinh trà là trà được ép bánh rồi để lên men tự nhiên qua nhiều năm, hương vị biến đổi chậm theo thời gian và môi trường bảo quản. Thục trà là trà đã đi qua công đoạn ủ đống, một kiểu lên men vi sinh có kiểm soát giúp rút ngắn quá trình mà tự nhiên phải mất hàng chục năm xuống còn vài chục ngày. Công nghệ làm thục trà theo lối hiện đại được phát triển từ khoảng năm 1973, nên đừng nhầm một bánh trà "chín" làm từ nửa thế kỷ trước là chuyện thường.

Trà thường được đóng thành bánh tròn, phổ biến là loại 357 gam, bảy bánh thành một đơn vị gọi là một tiễn; ngoài ra còn có dạng hình tổ, dạng gạch và trà rời. Cách phân loại phương Tây xếp Phổ Nhĩ vào nhóm trà đen, còn cách phân loại truyền thống Trung Hoa coi nó là trà lên men sau, tách khỏi cả trà xanh, trà đen và trà thanh.

Vì sao Lâm Thương là một trong ba vùng trà gốc

Lâm Thương được coi là quê hương của giống trà diệp đại Mãnh Khố, một trong những dòng trà lá lớn quan trọng nhất Vân Nam, và là nơi tập trung số lượng lớn cây trà cổ thụ trên địa bàn rộng. Các huyện trà chính gồm Song Giang, Phượng Khánh, Vân Huyện và quận Lâm Tường. So với Tây Song Bản Nạp nổi tiếng và đông khách hơn, Lâm Thương giữ được cảm giác của một vùng trà núi còn nguyên sơ, nơi nhiều cây trà cổ mọc lẫn trong rừng tự nhiên.

Băng Đảo và Tích Quy — hai ngọn trà nổi tiếng nhất

Nhắc tới Lâm Thương, giới sành trà nghĩ ngay tới Băng Đảo. Đây là một làng nhỏ thuộc trấn Mãnh Khố, huyện Song Giang, nằm ở lưng chừng núi Mãnh Khố Đại Tuyết Sơn với cao độ trung bình quanh hai nghìn mét. Vùng Băng Đảo được gọi là một trong những cái nôi của giống trà diệp đại Vân Nam và vườn trà cổ ở đây được coi là vườn trà "chính tông" của giống Mãnh Khố. Khí hậu lạnh, nhiều sương và chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn được cho là tạo nên vị ngọt hậu được ví như đường phèn của loại trà này. Sử liệu địa phương kể rằng từ thời Minh, các thổ ti ở Song Giang đã đưa giống trà từ vùng Dịch Vũ về trồng tại Băng Đảo và một số cây trong đó còn sống tới nay.

Ngọn trà nổi tiếng thứ hai là Tích Quy, thuộc xã Bang Đông, quận Lâm Tường, trồng trên sườn núi Mang Lộc. Vườn trà cổ ở đây mọc rải rác trong rừng, cây lớn có chu vi gốc khoảng sáu mươi tới một trăm mười xăng-ti-mét và tuổi ước chừng vài trăm năm. Theo tập quán địa phương, người ta chỉ hái hai vụ trong năm là vụ xuân và vụ thu, nhờ đó cây được nghỉ và chất lượng lá được cho là ổn định hơn các nơi khác.

Về giá, cần thận trọng, vì đây là lĩnh vực dễ thổi phồng. Có nguồn ghi giá một ki-lô-gam lá trà cổ thụ hái vụ xuân ở Băng Đảo lên tới hàng trăm triệu đồng, và có con số được dẫn lại là tới chín mươi lăm nghìn nhân dân tệ một ki-lô-gam lá tươi chưa chế biến. Đây là những con số được nêu lại trên các trang du lịch và báo chí, chưa có cách kiểm chứng độc lập trong khuôn khổ bài này, nên người đọc không nên coi đó là giá chính thức.

Phượng Khánh và trà đen Điền Hồng

Không chỉ có trà Phổ Nhĩ, Lâm Thương còn là quê hương của trà đen Điền Hồng, dòng hồng trà nổi tiếng của Vân Nam. Theo phần lớn tài liệu, trà đen Điền Hồng ra đời năm 1939 ở huyện Phượng Khánh, do công trình thử nghiệm của một chuyên gia trà; từ đó vùng Phượng Khánh và Lâm Thương trở thành một trung tâm sản xuất hồng trà lớn, phục vụ cả xuất khẩu. Những cây trà cổ thụ ở huyện này cũng thuộc hàng lâu đời nhất tỉnh.

Rừng trà cổ và con đường trà ngựa

Lâm Thương có diện tích rừng trà cổ tự nhiên đáng kể, trong đó khu vực Mãnh Khố Đại Tuyết Sơn và Bạch Oanh Sơn ở huyện Vân được xem là những bảo tàng sống của giống trà cổ. Một cây trà ở Hương Trúc Thanh, làng Cẩm Tú, huyện Phượng Khánh, được gọi là Cẩm Tú Trà Vương; tài liệu địa phương ghi chu vi vòng thân khoảng năm phẩy tám mươi tư mét, đường kính gần một phẩy tám mươi lăm mét và cao hơn mười mét. Một phân tích đồng vị tiến hành năm 1982 ước tính cây đã hơn ba nghìn hai trăm năm tuổi, và con số này vẫn được nhiều nơi nhắc lại. Tuy vậy đây là kết quả ước tính từ một phương pháp nhất định, chưa phải mốc tuổi tuyệt đối được cộng đồng khoa học khẳng định, nên cần dẫn lại như một con số có điều kiện.

Vùng trà này từng là một phần của mạng lưới buôn bán mà sử sách gọi là con đường trà ngựa, tuyến vận chuyển trà từ Vân Nam sang Tây Tạng và xa hơn. Chính mạng lưới ấy đã khiến trà từ các núi như Băng Đảo và Tích Quy trở thành hàng quý trong nhiều thế kỷ.

Đi Lâm Thương cần biết gì

Lâm Thương có sân bay riêng và có thể tới bằng đường bộ hoặc đường sắt từ Côn Minh, Đại Lý. Vì là vùng biên giới, khu vực có nhiều địa danh gắn với các dân tộc thiểu số như người Ngõa, người Thái, người La Hủ và người Bố Lãng; huyện Thương Nguyên nổi tiếng với tranh đá cổ và khu bảo tồn thiên nhiên, còn làng Ngõa cổ Ông Đinh từng là một trong những làng cổ được gìn giữ nhất của vùng — làng này đã chịu một vụ cháy lớn hồi đầu năm 2021 và đang được phục dựng lại.

Mùa hái trà chính là vụ xuân vào khoảng tháng ba tới tháng tư và vụ thu vào khoảng tháng chín tới tháng mười, đây cũng là lúc các vườn trà nhộn nhịp nhất. Người muốn tìm hiểu trà nên tới các huyện trà chứ không chỉ ở nội thành, vì trung tâm thành phố chủ yếu là nơi buôn bán và trung chuyển. Cần nhớ rằng giá trà cổ thụ, nhất là các dòng nổi tiếng như Băng Đảo và Tích Quy, biến động rất mạnh và thường bị thổi giá; chỉ nên mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng và tốt nhất là thử trước khi mua số lượng lớn.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Trà Phổ Nhĩ · Wikipedia tiếng Anh — Lincang · Wikipedia tiếng Trung — 临沧市 · Tân Hoa Xã — 临沧：世界茶树原产地的重要区域 · TeaDB — Pu'erh Regions: Lincang