Cảnh Hồng và vườn thực vật nhiệt đới lớn nhất Trung Quốc

Cảnh Hồng — thành phố nhiệt đới ở cực nam Vân Nam

Cảnh Hồng là thành phố cấp huyện và là nơi đặt trụ sở của châu tự trị dân tộc Thái Tây Song Bản Nạp, tỉnh Vân Nam, nằm ở điểm cực nam của tỉnh này. Thành phố nằm trên bờ sông Lan Thương, tức thượng nguồn con sông Mekong chảy về Lào, Myanmar và Thái Lan. Đây là cửa ngõ đường bộ và đường sông giữa miền nam Trung Quốc với bán đảo Đông Dương, cách biên giới Lào không xa.

Diện tích thành phố khoảng bảy nghìn một trăm ba mươi ba ki-lô-mét vuông, dân số vào khoảng hơn sáu trăm nghìn người, trong đó phần đô thị chừng ba trăm năm mươi nghìn. Độ cao của thung lũng nơi thành phố toạ lạc chỉ khoảng năm trăm năm mươi mét, thấp hơn hẳn các thành phố khác của Vân Nam, nên khí hậu ở đây là nhiệt đới gió mùa: nóng quanh năm, mùa mưa từ tháng Năm tới tháng Mười, mùa khô ngắn và ấm. Chính vì thế Cảnh Hồng trồng được cao su, chuối, dứa và cà phê, những thứ khó thấy ở phần còn lại của tỉnh.

Về lịch sử, thành phố từng là kinh đô của vương quốc Thái Xi Pang Banna, tiếng địa phương gọi là Sipsongpanna, nghĩa đen thường được giải thích là "mười hai nghìn thửa ruộng". Sử kể vua Thái Phanya Coeng lập thành năm 1180, khi đó mang tên Chiang Hung, và vương quốc này có quan hệ hôn nhân cũng như văn hoá với Lanna ở phía nam. Tên "Cảnh Hồng" là cách đọc Hán của chính tên Thái ấy. Cần phân biệt rõ: đây là một tiểu vương quốc trong hệ thống các mường Thái, không phải một triều đại Trung Hoa; về sau nó nằm dưới quyền kiểm soát của các triều đại Trung Quốc nhưng vẫn giữ quyền tự trị của tầng lớp tù trưởng trong nhiều thế kỷ.

Người Thái, Phật giáo Nam tông và những ngôi chùa trong thành phố

Người Thái (Dai) là dân tộc chủ thể của Tây Song Bản Nạp, và khác với phần lớn Trung Quốc theo Phật giáo Đại thừa, họ theo Phật giáo Nam tông, cùng truyền thống với Lào, Thái Lan và Myanmar. Vì thế các ngôi chùa ở Cảnh Hồng có dáng khác hẳn chùa miền bắc: mái nhiều tầng dốc, đỉnh nhọn, tường vàng, cột và cửa chạm rồng, và trong sân thường có cây bồ đề. Tăng ni ở đây vẫn khất thực buổi sáng, và lễ hội quan trọng nhất trong năm là Tết Phật giáo, người Việt quen gọi là lễ hội té nước, diễn ra vào giữa tháng Tư dương lịch.

Điểm được biết tới nhiều nhất là Công viên Mạn Thính, nằm ở phía đông nam trung tâm thành phố. Đây là vườn ngự uyển của các vua Thái xưa, theo tài liệu địa phương có lịch sử hơn một nghìn ba trăm năm, cây cổ thụ che kín lối đi và có hồ nước. Bên trong vườn là Tổng Phật Tự, ngôi chùa được xếp hạng cao nhất trong hệ thống chùa ở Tây Song Bản Nạp. Một điểm nữa là chợ đêm Cao Trang ở ven sông, nơi bán đồ nướng, hoa quả và đồ thủ công của các dân tộc trong vùng.

Vườn thực vật nhiệt đới: một viện nghiên cứu trở thành điểm tham quan

Cách trung tâm Cảnh Hồng khoảng sáu mươi tới một trăm ki-lô-mét tuỳ theo cách tính và tuyến đường — các trang du lịch đưa ra những con số khác nhau, thường là khoảng chín mươi sáu ki-lô-mét — là Vườn Thực vật Nhiệt đới Tây Song Bản Nạp, trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc. Vườn nằm ở thị trấn Mãnh Luân, huyện Mãnh Lạp, toạ độ khoảng hai mươi mốt độ năm mươi lăm phút vĩ bắc và một trăm lẻ một độ mười lăm phút kinh đông, độ cao khoảng năm trăm bảy mươi mét, nhiệt độ trung bình năm khoảng hai mươi mốt phẩy bốn độ C.

Vườn được thành lập năm 1959 dưới sự dẫn dắt của nhà thực vật học Thái Hi Đào. Thời gian đầu, mục tiêu chính là nghiên cứu các cây kinh tế, trong đó có cây cao su, phục vụ việc trồng cao su ở miền nam Trung Quốc. Đến nay, vườn là một viện nghiên cứu tổng hợp vừa làm khoa học, vừa bảo tồn loài, vừa giảng giải cho công chúng, và cũng là khu thắng cảnh hạng 5A — hạng cao nhất trong hệ thống xếp hạng du lịch của Trung Quốc. Vườn có một phân viện ở Côn Minh, thủ phủ tỉnh Vân Nam.

Một khu vườn giữ hơn mười ba nghìn loài cây

Đây là vườn thực vật lớn nhất Trung Quốc xét theo diện tích và số loài. Các con số công bố có chênh lệch: trang chính thức của vườn ghi diện tích một nghìn một trăm hai mươi lăm héc-ta, trong khi bài viết trên bách khoa tiếng Trung ghi khoảng chín trăm héc-ta; số loài cũng được nêu là trên mười ba nghìn loài thực vật, thuộc hơn ba trăm họ và hơn hai nghìn một trăm chi. Điểm đáng chú ý là phần lớn số cây này được trồng theo các khu chuyên đề chứ không phải mọc tự nhiên: vườn có ba mươi tám khu sưu tập cây sống, ví dụ khu cây họ cau, khu tre trúc, khu cây thuốc, khu hoa và khu cây ăn quả nhiệt đới.

Bên cạnh phần cây trồng, vườn còn giữ một mảng rừng nguyên sinh nhiệt đới rộng khoảng hai trăm năm mươi héc-ta. Đây là phần ít bị con người tác động nhất và cũng là phần thú vị nhất với người đi xem. Trong rừng có những cây gỗ lớn cao vượt tán, dây leo thân gỗ bện quanh thân cây chủ, các loài dương xỉ và cây họ dứa bám trên cành, cùng nhiều loài chim, côn trùng và bò sát. Một số loài cây được nhắc tới nhiều là vọng thiên, tức Parashorea chinensis, cao vượt hẳn các loài khác, cùng cây tiết giác, cây bồ đề, cây vạn tuế và vô số loài lan rừng.

Cần nói thẳng một điều để tránh ngộ nhận: khu rừng nguyên sinh này nhỏ hơn nhiều so với các khu rừng lớn của Trung Quốc, và nó được bảo vệ như một mảng rừng mẫu nằm trong vườn chứ không phải một vùng hoang dã rộng lớn. Giá trị của nó nằm ở chỗ nó là rừng nhiệt đới thật, còn nguyên cấu trúc nhiều tầng, lại nằm ngay cạnh khu dân cư và đường đi.

Đi trong vườn: những con đường gỗ và các khu chuyên đề

Vườn rộng nên gần như không thể đi hết trong một buổi. Cách phổ biến là đi bộ men theo các con đường lát gỗ hoặc bê tông uốn quanh các khu, hoặc dùng xe điện trong vườn để tiết kiệm sức. Đoạn vào rừng nguyên sinh thường được đi bộ, có lan can và biển chỉ dẫn. Trên đường, người ta hay dừng ở hồ trồng sen và súng, nơi mùa hè có loài súng Nam Mỹ với lá nổi to như cái mâm.

Do vườn nằm trên một bán đảo hình quả hồ, bên trong vòng uốn của sông La Thoa — một phụ lưu của sông Lan Thương — nên phải qua cầu hoặc cổng nếu từ ngoài vào. Vì đây là một viện nghiên cứu, trong vườn có cả khu làm việc của các nhóm nghiên cứu, nhà khách cho khách ở lại qua đêm và các trạm quan trắc sinh thái; những khu này không mở cho du khách.

Đi khi nào và đi thế nào

Khí hậu Cảnh Hồng chia hai mùa rõ: mùa mưa từ tháng Năm tới tháng Mười, mùa khô từ tháng Mười một tới tháng Tư. Mùa khô mát và ít mưa hơn, nhưng vẫn đủ ấm để đi lại; mùa mưa cây cối xanh nhất nhưng đường trong rừng có thể trơn và muỗi nhiều. Với người chỉ muốn xem thành phố và vườn thì khoảng tháng Mười một tới tháng Ba là dễ chịu nhất, còn người muốn xem lễ hội té nước thì phải đi vào giữa tháng Tư.

Đến Cảnh Hồng có ba cách chính. Một là bay tới sân bay quốc tế Gasa, sân bay lớn thứ hai của Vân Nam, cách trung tâm thành phố chỉ khoảng năm ki-lô-mét. Hai là đi tàu: từ ngày ba tháng Mười hai năm 2021, tuyến đường sắt Ngọc Khê – Ma Hàm, một phần của tuyến đường sắt Trung Quốc – Lào dài một nghìn không trăm ba mươi lăm ki-lô-mét nối Côn Minh với Viêng Chăn, đã có ga Xishuangbanna ngay tại Cảnh Hồng, nên từ Côn Minh đi tàu tới đây nhanh hơn nhiều so với đi ô tô. Ba là đi ô tô theo quốc lộ, nhưng chặng từ Côn Minh dài hơn năm trăm ki-lô-mét.

Từ Cảnh Hồng đi vườn thực vật có thể thuê xe, hoặc đi tàu tới ga Mãnh Lạp rồi vào. Một điểm thực tế: diện tích vườn lớn, các khu cách nhau khá xa, nên trước khi đi nên chọn hai hoặc ba khu muốn xem nhất thay vì cố đi hết. Giá vé, giờ mở cửa và giờ chạy xe điện thay đổi theo mùa, cần tra lại trước khi đi.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Jinghong · Wikipedia tiếng Anh — Xishuangbanna Tropical Botanical Garden · Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, Vườn Thực vật Nhiệt đới Tây Song Bản Nạp — Introduction · Wikipedia tiếng Trung — 中国科学院西双版纳热带植物园 · Chính phủ Trung Quốc — Đường sắt Trung Quốc – Lào khai thác vận tải hành khách quốc tế