Nam Tầm cổ trấn: nơi giới buôn tơ lụa Giang Nam xây dinh thự bên kênh

Nam Tầm — nơi tơ lụa Giang Nam đổi thành dinh thự

Nam Tầm (南浔) là thị trấn cổ thuộc quận Nam Tầm, thành phố Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang, nằm ở phía bắc tỉnh và giáp tỉnh Giang Tô về phía đông. Cùng với Chu Trang, Đồng Lý, Lục Trực, Tây Đường và Ô Trấn, Nam Tầm thuộc nhóm sáu cổ trấn nước nổi tiếng nhất vùng Giang Nam. Khu danh thắng có tổng diện tích hơn 34 ki-lô-mét vuông, trong đó phần cổ trấn rộng khoảng 1,09 ki-lô-mét vuông và vùng bảo tồn trọng điểm rộng 0,88 ki-lô-mét vuông.

Sách xưa chép rằng vùng này từ thời Bắc Tống đã là một xóm nhỏ gọi là Tầm Khê, sau đổi thành Nam Lâm. Năm 1252, năm cuối niên hiệu Thuần Hữu đời Nam Tống, nơi đây chính thức lập trấn, lấy chữ đầu của "Nam Lâm" và "Tầm Khê" ghép thành tên Nam Tầm. Trấn đã có tuổi hơn 750 năm. Ngày nay đây là trấn lỵ của quận Nam Tầm và là một trong những thị trấn lịch sử – văn hoá cấp quốc gia của Trung Quốc.

Sợi tơ đổi lấy cả một dãy phố giàu có

Nam Tầm giàu lên nhờ tơ. Từ cuối đời Minh đến giữa đời Thanh, người dân quanh vùng liên tục cải tiến cách nuôi tằm, trồng dâu và ươm tơ; nhờ đó hình thành loại tơ nổi tiếng có tên Tập Lý ti (辑里丝), thường được gọi là Tơ Bảy Dặm. Loại tơ này bán khắp trong nước và xuất khẩu sang Nhật Bản, châu Âu, châu Mỹ.

Có một con số đáng chú ý: năm 1847, cửa khẩu Thượng Hải xuất khẩu 21.176 kiện tơ, trong đó Nam Tầm chiếm 13.426 kiện, tức hơn 63% tổng lượng. Vào thời cực thịnh, cả trấn có 56 hàng tơ; đến cuối Thanh đầu Dân Quốc còn 42 kho tơ, và trong 91 hàng tơ ở Thượng Hải thì 70% do người Nam Tầm mở. Giới buôn tơ ở đây được xếp hạng theo mức giàu bằng hình ảnh con vật — "tứ tượng, bát ngưu, thất thập nhị đôn cẩu", nghĩa là bốn con voi, tám con trâu và bảy mươi hai con chó vàng. Dân gian còn truyền câu "Hồ Châu một thành, không bằng nửa trấn Nam Tầm", ý nói cả phủ thành Hồ Châu cũng không sánh được với nửa thị trấn Nam Tầm.

Tiền tơ biến thành nhà. Các gia tộc buôn tơ lần lượt xây dinh thự, vườn tược, lầu sách ngay bên kênh, đồng thời bỏ tiền làm đường, đắp cầu và mở trường học. Đó là lý do Nam Tầm được xem như một bảo tàng kiến trúc dân cư Giang Nam ở quy mô lớn, với cả một dãy nhà cổ còn đứng nguyên vẹn đến hôm nay.

Những toà nhà không thể bỏ qua

• Tiểu Liên Trang (小莲庄): khu vườn riêng của một đại gia tơ lụa họ Lưu; cùng với Lầu sách Gia Nghiệp được xếp vào nhóm di tích quốc gia trọng điểm bảo vệ.
• Lầu sách Gia Nghiệp (嘉业堂藏书楼): từng là lầu sách tư nhân có quy mô lớn nhất và trữ lượng sách phong phú nhất trong lịch sử Trung Quốc.
• Dinh thự họ Trương (张石铭旧宅, còn gọi Ý Đức Đường): xây trong các năm 1899 đến 1906, nổi tiếng với chạm gỗ tinh xảo, kính màu nhập từ Pháp và lối kiến trúc pha trộn Đông – Tây.
• Tôn Đức Đường (尊德堂), tức nhà cũ của Trương Tĩnh Giang, dựng năm 1877.
• Bách Gian Lâu (百间楼): dãy nhà cổ ven sông, một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất của Nam Tầm.
• Hai cây cầu lớn Thông Tân và Hồng Tế bắc qua đoạn kênh cổ Địch Đường thuộc tuyến Vận hà Giang Nam — phần di sản đã được ghi vào danh mục của Vận hà Đại Vận Hà.

Điều cần biết khi tới Nam Tầm

Ngày 18 tháng 1 năm 2023, khu danh thắng Nam Tầm cổ trấn thông báo miễn vé vĩnh viễn cho khách tham quan toàn cầu, mở cửa tự do gần 2,18 ki-lô-mét vuông phố cổ; sáu công trình di tích, trong đó có Tiểu Liên Trang, vẫn thu vé riêng cho khách có nhu cầu. Đây là một trong ít cổ trấn nước nổi tiếng mở cửa không thu vé cho toàn bộ khu phố.

Về xếp hạng, phần lớn tài liệu ghi Nam Tầm cổ trấn được công nhận khu du lịch cấp 5A năm 2015, song một số bài viết lại ghi năm 2005; người viết bài này chưa kiểm chứng được mốc nào đúng và xin nêu cả hai. Điều chắc chắn là Nam Tầm hiện là khu danh thắng cấp 5A và có phần di sản nằm trong tuyến Vận hà Đại Vận Hà.

Nhịp tham quan hợp lý: đi phố Nam Tây và phố Nam Đông trước, ghé các dinh thự và lầu sách vào buổi sáng, chiều muộn ra Bách Gian Lâu ngắm kênh, tối đứng ở cầu Thông Tân hoặc Hồng Tế nhìn đèn phản chiếu trên mặt nước. Đây cũng là cách người địa phương giới thiệu Nam Tầm, bởi toàn bộ sức hút của thị trấn nằm ở những dãy nhà giàu có soi bóng xuống kênh.

Nguồn: Wikipedia tiếng Trung — Nam Tầm trấn · Wikipedia tiếng Anh — Nanxun, Huzhou · Nhân Dân nhật báo — Nam Tầm cổ trấn Chiết Giang miễn vé vĩnh viễn cho khách toàn cầu · Bách khoa Baidu — Nam Tầm cổ trấn · China Daily — Cổ trấn nước Nam Tầm và những dinh thự của giới buôn tơ lụa Giang Nam