Trịnh Châu và Thiếu Lâm Tự: thủ phủ Trung Nguyên và cái nôi võ học

Trịnh Châu — cửa ngõ của đồng bằng Trung Nguyên

Trịnh Châu là thủ phủ tỉnh Hà Nam và là một trong những đầu mối giao thông lớn nhất Trung Quốc. Theo cuộc điều tra dân số năm 2020, toàn địa cấp thị Trịnh Châu có 12.600.574 người, với diện tích hành chính khoảng 7.567 ki-lô-mét vuông. Thành phố nằm ở rìa phía bắc đồng bằng Hoa Bắc, ngay dưới chân đoạn sông Hoàng Hà chảy qua địa phận mình.

Điều làm nên vị thế của Trịnh Châu trước hết là đường sắt. Hai tuyến huyết mạch là đường sắt Bắc Kinh — Quảng Châu chạy dọc bắc nam và đường sắt Lũng Hải chạy đông tây gặp nhau ở đây, biến thành phố thành một nút trung chuyển khổng lồ. Ga dồn tàu Trịnh Châu Bắc thuộc nhóm ga lớn nhất châu Á. Sân bay Tân Trịnh ở phía đông nam cũng là một cửa ngõ quan trọng của miền Trung.

Con sông chảy cao hơn nóc nhà

Một đặc điểm hiếm nơi nào có: đoạn Hoàng Hà chảy qua phía bắc Trịnh Châu là "sông treo". Phù sa bồi đắp khiến lòng sông nằm cao hơn mặt đất hai bên bờ nhiều mét, có nơi cao hơn cả chục mét, nước chảy giữa những con đê nhân tạo đắp nổi. Người dân ví đây là con sông "nằm trên nóc nhà". Chính đặc điểm ấy khiến chuyện đê điều ở Hà Nam luôn là việc hệ trọng, và cũng là lý do những trận vỡ đê trong lịch sử để lại hậu quả khủng khiếp cho cả vùng.

Dấu vết một kinh đô nhà Thương

Trịnh Châu không phải thành phố mới. Giữa trung tâm thành phố ngày nay còn di tích thành cổ Trịnh Châu, mà giới khảo cổ gắn với một kinh đô thời Thương sớm, cách nay khoảng 3.600 năm, tồn tại quanh quần thể di chỉ Nhị Lý Cương. Khu thành có tường đất đắp còn sót lại, một phần nằm lẫn giữa phố xá và các khu dân cư hiện đại.

Tháp kỷ niệm Nhị Thất

Biểu tượng của Trịnh Châu hiện đại là tháp kỷ niệm Nhị Thất, đứng ở quảng trường Nhị Thất. Tháp gồm hai tòa tháp đôi liền nhau, cao 63 mét, 14 tầng, khánh thành ngày 29 tháng 9 năm 1971, từng giữ vị trí công trình cao nhất thành phố cho tới năm 1976. Công trình ghi nhớ cuộc tổng bãi công của công nhân đường sắt Kinh Hán nổ ra ngày 7 tháng 2 năm 1923 — một sự kiện lớn trong lịch sử công vận Trung Quốc, được xem là cuộc đấu tranh công nghiệp quy mô lớn đầu tiên do Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo. Trước tòa tháp đá này, năm 1951 từng có một kết cấu gỗ cao 21 mét đặt ở cùng vị trí. Tên "Nhị Thất" nghĩa là "hai — bảy", lấy theo ngày 7 tháng 2.

Bảo tàng Hà Nam

Bảo tàng Hà Nam, mở cửa năm 1998, là một trong những bảo tàng lớn nhất Trung Quốc, với hàng trăm nghìn hiện vật trải suốt chiều dài lịch sử Trung Nguyên. Nổi bật nhất là những chiếc tiêu làm từ xương chim khai quật ở Giả Hồ, huyện Vũ Dương, Hà Nam — được xem là những nhạc cụ hơi làm từ xương có niên đại xa nhất từng được biết, lên tới khoảng 9.000 năm. Ngoài ra còn có đồ đồng, ngọc khí, tượng gốm và các bộ sưu tập liên quan tới thời Thương, Chu. Du khách thường ví bảo tàng này là cánh cửa để hiểu cả một vùng đất được coi là cái nôi của văn minh Trung Hoa sớm.

Núi Tung Sơn và quần thể di sản Đặng Phong

Từ trung tâm Trịnh Châu đi về phía tây nam khoảng 70 ki-lô-mét là tới Đặng Phong, một thành phố cấp huyện thuộc Trịnh Châu, nơi có dãy Tung Sơn — ngọn núi giữa trong Ngũ Nhạc. Năm 2010, UNESCO công nhận quần thể "Di tích lịch sử Đặng Phong trong khái niệm Thiên Địa chi trung" là Di sản Văn hoá Thế giới. Quần thể gồm nhiều cụm công trình: chùa Thiếu Lâm, rừng tháp, đền Trung Nhạc, thư viện Tung Dương và đài thiên văn Cáo Thành.

Thiếu Lâm Tự — ngôi chùa khai sinh Thiền tông

Chùa Thiếu Lâm được lập năm 495, đời Bắc Ngụy, niên hiệu Thái Hoà thứ 19, dưới thời vua Hiếu Văn Đế. Nhà vua cho dựng chùa ở chân phía tây dãy Tung Sơn để làm nơi trú ngụ và truyền đạo cho nhà sư Ấn Độ tên Bạt Đà. Đây là vị trụ trì đầu tiên của chùa, người dành phần lớn cuộc đời để dịch kinh và giảng pháp, tụ tập được vài trăm đồ đệ. Tên "Thiếu Lâm" nghĩa đen là "khu rừng non", lấy theo rừng thông non trên sườn núi quanh chùa.

Theo truyền thống Thiền tông, khoảng năm 527, tổ sư Bồ Đề Đạt Ma từ Ấn Độ tới đây, ngồi quay mặt vào vách đá trên đỉnh Ngũ Nhũ trong chín năm ròng rồi truyền pháp, mở ra dòng Thiền tông Trung Hoa. Cần phân biệt rõ hai lớp thông tin. Câu chuyện chín năm quay mặt vào vách là truyền thuyết tôn giáo được lưu truyền rộng rãi, không có sử liệu đương thời chống lưng. Việc gắn Bồ Đề Đạt Ma với võ nghệ càng muộn hơn: những văn bản võ thuật mang tên ông như Dịch Cân Kinh và Tẩy Tuỷ Kinh đều chỉ được biết đến từ đời Minh, Thanh, tức là muộn hơn nhân vật được kể cả nghìn năm. Võ thuật ở chùa được ghi chép thành văn chủ yếu từ đời Minh trở đi, không phải từ thế kỷ thứ 6. Nói cách khác, Thiếu Lâm là nơi có thật, có lịch sử có thật, nhưng phần lớn những gì nổi tiếng nhất về nó lại thuộc về huyền thoại.

Chùa từng bị tàn phá nặng năm 1928, khi quân của thủ lĩnh quân phiệt Thạch Hữu Tam vây đánh và đốt chùa, nhiều công trình cổ cùng kinh sách bị thiêu huỷ. Phần lớn kiến trúc ta thấy ngày nay là kết quả của những lần trùng tu về sau, chứ không phải nguyên trạng đời Bắc Ngụy hay đời Đường.

Rừng Tháp và các di tích quanh Thiếu Lâm

Rừng Tháp, còn gọi là Tháp Lâm, là nghĩa địa của các vị trụ trì và danh tăng chùa Thiếu Lâm, với 228 ngôi tháp bằng gạch và đá trong khu chính cùng khoảng 15 ngôi khác quanh đó, trải từ đời Đường qua Tống, Kim, Nguyên, Minh tới đời Thanh. Đây được xem là quần thể tháp mộ tăng nhân cổ đại lâu đời và nhiều nhất Trung Quốc, mỗi ngôi có hình dạng, số tầng và lối trang trí khác nhau tuỳ thời đại. Vì con số giữa các nguồn không hoàn toàn khớp — một số tài liệu ghi khoảng 250 — nên khi nhắc tới nên nói "hơn hai trăm ngôi" để tránh sai số.

Quanh đó còn đền Trung Nhạc, đến thờ thần Núi Giữa, với quần thể kiến trúc cổ còn khá nguyên vẹn nhưng hiện nay chủ yếu mang dấu ấn đời Thanh. Thư viện Tung Dương là một trong bốn thư viện lớn nhất đời Tống, trong sân còn hai cây bách cổ được đặt tên "Tướng quân bách". Đài thiên văn Cáo Thành, xây năm 1276, do nhà thiên văn Quách Thủ Kính thời Nguyên cho dựng, từng dùng để đo bóng nắng và tính lịch. Bốn loại di tích này cùng chùa Thiếu Lâm và rừng tháp hợp thành quần thể Đặng Phong được UNESCO ghi danh.

Đi Trịnh Châu và Thiếu Lâm cần biết gì

Điểm thuận lợi nhất của Trịnh Châu là khả năng kết nối: ga Trịnh Châu Đông là một trong những ga tàu cao tốc lớn của cả nước, từ đây đi được nhiều hướng. Thiếu Lâm Tự và các di tích Đặng Phong nằm về phía tây nam thành phố, đi ô tô khoảng một đến hai giờ tuỳ lộ trình. Ngày lễ, khu chùa rất đông. Muốn xem võ thuật, các buổi biểu diễn của tăng nhân lẫn các trung tâm võ học quanh chùa đều có giờ cố định, nên kiểm tra trước. Cần lưu ý một chuyện dễ gây nhầm lẫn: nhiều "trường phái võ Thiếu Lâm" hoạt động bên ngoài không nhất thiết có liên hệ chính thức với chùa. Giá vé, giờ mở cửa và quy định chụp ảnh thay đổi theo mùa, nên xem thông tin chính thức thay vì tin theo lời truyền miệng.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Zhengzhou · Wikipedia tiếng Anh — Erqi Memorial Tower · Wikipedia tiếng Anh — Shaolin Monastery · UNESCO World Heritage Centre — Historic Monuments of Dengfeng in The Centre of Heaven and Earth · Trung tâm Bảo tàng Hà Nam — giới thiệu Bảo tàng Hà Nam