Nam Ninh và thác Đức Thiên: thác xuyên biên giới lớn nhất châu Á

Nam Ninh — thủ phủ xanh của Quảng Tây

Nam Ninh là thủ phủ của Khu tự trị dân tộc Tráng Quảng Tây, thành phố lớn nhất vùng biên giới phía nam Trung Quốc. Thành phố rộng 22.099 ki-lô-mét vuông, gồm 7 quận và 5 huyện, thành phố cấp huyện, với dân số thường trú 8.741.584 người theo điều tra năm 2020 — tăng 31,22% sau mười năm, nhịp tăng của một đô thị đang hút dân rất mạnh.

Địa hình Nam Ninh thấp và tương đối bằng: độ cao trung bình 76,5 mét, nhiệt độ trung bình năm 21,8 độ C, mùa đông hiếm khi xuống dưới 10 độ C, mùa hè nóng ẩm. Lượng mưa hằng năm các nguồn ghi khác nhau, phổ biến là khoảng 1.286 mi-li-mét, trong khi trang chính quyền thành phố ghi 1.453,4 mi-li-mét. Sông Ung Giang chảy xuyên thành phố, là nhánh của hệ sông Tây Giang đổ ra Biển Đông.

Tên gọi và tuổi của thành phố

Nam Ninh không phải tên cũ. Đông Tấn Đại Hưng năm đầu (318), triều đình đặt huyện Tấn Hưng — đó là địa danh đầu tiên của vùng đất này, nghĩa là đã hơn 1.700 năm kể từ khi nơi đây bắt đầu có tên trên bản đồ hành chính. Đời Đường, vùng này gọi là Ung Châu, lấy tên từ con suối Ung Khê ở phía tây nam. Đến năm Thái Định thứ nhất (1324), nhà Nguyên đổi Ung Châu lộ thành Nam Ninh lộ, nghĩa là "phía nam yên ổn" — cái tên Nam Ninh ra đời từ đó và giữ đến nay.

Vì sao gọi là "thành phố xanh"

Nam Ninh mang biệt danh "Lục Thành" — thành phố xanh — vì cây cối quanh năm, kể cả giữa mùa đông. Thành phố được nhận Giải thưởng Nhân cư của Liên hợp quốc và danh hiệu thành phố nghỉ dưỡng tốt nhất Trung Quốc. Tỉ lệ số ngày không khí đạt chuẩn nhiều năm liền giữ trên 94%, tới mức "bầu trời Nam Ninh" trở thành một cách nói quen thuộc trên truyền thông địa phương. Thành phố hiện có 98 khu du lịch từ cấp 3A trở lên, trong đó nổi tiếng nhất là núi Thanh Tú Sơn ở bờ đông sông Ung Giang.

Trung tâm hội chợ Trung Quốc – ASEAN

Từ năm 2004, Nam Ninh là nơi tổ chức thường niên Hội chợ Trung Quốc – ASEAN. Ý tưởng này được Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo nêu tại hội nghị lãnh đạo Trung Quốc – ASEAN tháng 10 năm 2003, và từ năm sau hội chợ được tổ chức mỗi năm một lần tại Trung tâm Hội nghị và Triển lãm Quốc tế Nam Ninh, do Bộ Thương mại Trung Quốc cùng cơ quan kinh tế của 10 nước ASEAN và Ban Thư ký ASEAN đồng chủ trì, chính quyền Quảng Tây đăng cai. Đây là lý do Nam Ninh được coi là cửa ngõ của Trung Quốc với Đông Nam Á. Ngoài ra, từ năm 1999 thành phố cũng tổ chức Liên hoan nghệ thuật dân ca quốc tế Nam Ninh.

Tết mùng 3 tháng 3 của người Tráng

Quảng Tây là nơi tập trung đông người Tráng nhất Trung Quốc, và Nam Ninh là thành phố có tỉ lệ người Tráng cao. Ngày lễ lớn nhất của họ là mùng 3 tháng 3 âm lịch — Tam Nguyệt Tam. Năm 2014, "Tam Nguyệt Tam của người Tráng" được ghi vào danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia, đồng thời Quảng Tây chọn đây làm ngày nghỉ pháp định của khu tự trị, toàn bộ công dân trong khu được nghỉ hai ngày. Vào dịp đó, người Tráng mặc áo chàm, hát đối, ném tú cầu và nấu xôi năm màu từ lá cây rừng.

Ăn gì ở Nam Ninh

Món gắn với tên thành phố nhất là phở bạn cũ (lão hữu phấn). Nước dùng nấu từ xương, thêm đậu nành lên men, măng chua, ớt và thịt băm, vị chua cay mặn, ăn nóng. Các món quen khác gồm vịt chanh kiểu Vũ Minh (vịt hầm với chanh muối, riềng, tỏi), bún gạo ép tươi (sinh trá mễ phấn) làm từ gạo ngâm rồi ép ra sợi ngay tại chỗ, bánh cuốn tráng mỏng (quyển đồng phấn) và các loại quả muối chua (toan dã) bán dọc đường. Chợ đêm đường Trung Sơn là nơi tập trung các món này về đêm.

Sông Quy Xuân và thác một cái tên hai bên bờ

Cách Nam Ninh hơn 200 ki-lô-mét về phía tây nam, ở thôn Đức Thiên, trấn Thạc Long, huyện Đại Tân, thành phố Sùng Tả, có một con thác nằm đúng trên đường biên giới Trung Quốc – Việt Nam: thác Đức Thiên.

Điểm lạ của nó nằm ở con sông. Sông Quy Xuân bắt nguồn trong địa phận Quảng Tây, chảy sang tỉnh Cao Bằng của Việt Nam rồi quay trở lại Quảng Tây. Tới đoạn thôn Đức Thiên, dòng nước gặp một vách đá dựng nên đổ xuống thành thác. Bờ bên trái — phía Việt Nam — là thác Bản Giốc; bờ bên phải là thác Đức Thiên. Hai thác cách nhau vài trăm mét, mùa khô nước tách thành nhiều dải, mùa mưa hoà vào nhau thành một dải nước rộng tới 208 mét. Vì thế các tài liệu Trung Quốc vẫn viết chung là thác Đức Thiên – Bản Giốc.

Phần thác nằm phía Trung Quốc rộng khoảng 100 tới 120 mét tuỳ nguồn, nước chia ba tới bốn bậc, lưu lượng trung bình khoảng 50 tới 55 mét khối một giây. Nền đá ở đây là đá vôi, đá dolomite thuộc hệ tầng trung Devon, nên đây là dạng thác trên địa hình karst: mùa khô nước cạn để lộ những chân đá hình bậc thang, mùa mưa nước đục ngả trắng. Mốc giới số 53 nằm cách thác khoảng 50 mét về phía hạ lưu.

Về xếp hạng, các nguồn Trung Quốc đều gọi đây là thác xuyên biên giới lớn nhất châu Á và lớn thứ tư thế giới, sau Iguazú giữa Brasil – Argentina, Victoria giữa Zambia – Zimbabwe và Niagara giữa Mỹ – Canada. Truyền thông Trung Quốc cũng nhiều lần nói lưu lượng nước ở đây gấp khoảng ba lần thác Hoàng Quả Thụ ở Quý Châu; đây là con số được lặp lại rộng rãi nhưng tôi chưa tìm được tài liệu nêu rõ cách đo và mốc thời gian so sánh, nên chỉ xin ghi lại như một cách nói của truyền thông.

Tháng 10 năm 2018, khu du lịch thác xuyên biên giới Đức Thiên được công nhận đạt chuẩn 5A — cấp cao nhất trong hệ thống xếp hạng khu du lịch Trung Quốc. Nơi này cũng từng là bối cảnh của phim truyền hình "Hoa Thiên Cốt" và bộ phim "Tửu thị cố hương thuần".

Khu hợp tác du lịch xuyên biên giới đầu tiên của Trung Quốc

Tháng 11 năm 2015, hai chính phủ Trung Quốc và Việt Nam ký hiệp định về hợp tác bảo vệ và khai thác tài nguyên du lịch thác Đức Thiên – Bản Giốc. Theo hiệp định, mỗi bên dành ra hai ki-lô-mét vuông quanh thác để lập khu hợp tác du lịch xuyên biên giới — khu đầu tiên thuộc loại này ở Trung Quốc.

Ngày 15 tháng 9 năm 2023, khu hợp tác bắt đầu giai đoạn thử nghiệm kéo dài một năm. Trong thời gian đó khách chỉ được qua lại theo đoàn đăng ký trước, đi tuyến cố định, có giới hạn số người và thời gian: mỗi đoàn từ 5 tới 20 người, ba tháng đầu tối đa 10 đoàn mỗi ngày, sau đó giới hạn 500 khách mỗi ngày cho mỗi bên, mỗi đoàn ở bên kia không quá 5 giờ. Ngày 14 và 15 tháng 10 năm 2024, hai nước tuyên bố khu hợp tác chuyển sang vận hành chính thức, hạn mức nâng lên 1.000 khách mỗi ngày cho mỗi bên, thủ tục cấp giấy qua lại làm trong ngày. Theo số liệu công bố tới ngày 10 tháng 10 năm 2024, khu hợp tác đã đón 1.232 đoàn với 17.991 lượt khách qua lại hai bên. Phía Việt Nam thu vé vào thác Bản Giốc 70.000 đồng một lượt cho khách theo tuyến này.

Từ Nam Ninh tới thác

• Đi ô tô: quãng đường từ trung tâm Nam Ninh tới khu thác khoảng 200 tới 238 ki-lô-mét tuỳ tuyến, thời gian chạy xe khoảng 3,5 giờ. Từ thành phố Đại Tân tới thác còn hơn 60 ki-lô-mét.
• Đi xe khách: từ bến Lãng Đông của Nam Ninh có tuyến nhanh chạy thẳng tới Đức Thiên; cách khác là bắt xe Nam Ninh – Đại Tân từ bến Tây Hương Đường rồi đổi xe tại huyện.
• Mùa nước lớn từ tháng Sáu tới tháng Mười, nước đổ mạnh và dày nhất; từ tháng Mười Một tới tháng Tư là mùa khô, thác vẫn có nước nhưng ít hơn và nhìn rõ các bậc đá.
• Khu thác là khu vực biên giới: cần mang giấy tờ tuỳ thân, không đi lệch khỏi tuyến tham quan và nếu muốn sang bờ bên kia thì phải theo đúng thủ tục của khu hợp tác.

Những chỗ các nguồn còn lệch nhau

• Độ cao thác Đức Thiên: trang Wikipedia tiếng Trung ghi 60 mét, còn Bách khoa Baidu, Hãng tin Tân Hoa Xã và một số bài của cơ quan khí tượng Trung Quốc ghi hơn 70 mét.
• Chiều rộng phần thác phía Trung Quốc: 100 mét theo một nhóm nguồn, 120 mét theo nhóm khác; con số 208 mét là chiều rộng cả hai thác khi mùa mưa hoà vào nhau.
• Khoảng cách Nam Ninh – Đức Thiên: 200 ki-lô-mét và 238 ki-lô-mét đều được nêu, tuỳ điểm xuất phát và tuyến đường.
• Lượng mưa năm của Nam Ninh: 1.286 mi-li-mét và 1.453,4 mi-li-mét.

Nguồn: Wikipedia tiếng Trung — Thác Đức Thiên · Chính quyền thành phố Nam Ninh — Khái quát về Nam Ninh · Bộ Văn hoá và Du lịch Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa — Khu hợp tác du lịch xuyên biên giới thác Đức Thiên (Bản Giốc) chính thức đi vào hoạt động · Tân Hoa Xã — Khu hợp tác du lịch xuyên biên giới thác Đức Thiên (Bản Giốc) khởi động giai đoạn thử nghiệm · Cục Khí tượng Trung Quốc — Thác xuyên biên giới Trung – Việt: thác Đức Thiên · Đài Phát thanh và Truyền hình Trung ương Trung Quốc — Công bố dữ liệu điều tra dân số lần thứ bảy của thành phố Nam Ninh