Giới trẻ

Giới trẻ Trung Quốc: kết hôn muộn hơn, sinh ít hơn, và nói về áp lực thẳng hơn

Một cuộc trò chuyện với người trẻ ở Trung Quốc thường xoay quanh ba chuyện: việc làm, nhà ở, và hôn nhân. Ba chuyện đó gắn với nhau, và các con số thống kê cho thấy chúng đang thay đổi nhanh hơn so với thế hệ trước.

Kết hôn muộn và ít hơn

Ngày 30/7/2025, Bộ Dân chính công bố báo cáo thống kê về sự nghiệp dân chính năm 2024. Theo báo cáo, cả năm 2024 có 6,106 triệu cặp đăng ký kết hôn, giảm 20,5 phần trăm so với năm trước; tỷ lệ kết hôn là 4,3 phần nghìn, giảm 1,1 điểm phần nghìn. Số vụ ly hôn được xử lý là 3,513 triệu, tỷ lệ ly hôn 2,5 phần nghìn. Con số đăng ký kết hôn năm 2024 được nhiều hãng tin nước ngoài gọi là mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.

Kèm theo đó là tuổi kết hôn tăng. Theo Niên giám điều tra dân số Trung Quốc 2020 do Cục Thống kê Quốc gia công bố, tuổi kết hôn trung bình năm 2020 là 28,67 tuổi, trong đó nam 29,38 và nữ 27,95; so với năm 2010 là 24,89 tuổi, nam 25,75 và nữ 24,0. Báo Bắc Kinh Nhật báo khi đưa số liệu này đã tính ra rằng chỉ trong một thập kỷ, tuổi kết hôn trung bình đẩy lùi gần bốn tuổi.

Sinh con thì có một diễn biến ngược chiều đáng chú ý. Ngày 17/1/2025, Cục Thống kê Quốc gia cho biết năm 2024 cả nước có 9,54 triệu trẻ sinh ra, tăng 520.000 so với năm 2023, tức lần tăng trở lại kể từ năm 2017. Cơ quan này nêu ba lý do: ý định sinh con tích tụ từ các năm trước, các chính sách hỗ trợ sinh sản ở địa phương bắt đầu có tác dụng, và tâm lý thích sinh con năm Rồng. Nhưng cũng chính báo cáo đó lưu ý số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ vẫn giảm, nên đà tăng này khó kéo dài chỉ bằng các yếu tố ngắn hạn.

Vì sao quyết định chậm lại

Có mấy lý do thực tế rất dễ hiểu với người Việt. Một là học lâu: nhiều người học đại học rồi học cao học, ra trường đã 24 tới 26 tuổi. Hai là việc làm và nhà ở: muốn lập gia đình thì cần chỗ ở, và ở các thành phố lớn chỗ ở là khoản chi lớn nhất. Ba là công việc dài giờ, khiến thời gian cho gia đình ít đi.

Bối cảnh việc làm của người trẻ cũng phải kể. Theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia, tỷ lệ thất nghiệp khảo sát ở đô thị của nhóm 16–24 tuổi, không gồm người còn đang đi học, đạt 18,9 phần trăm vào tháng 8/2025 — mức cao so với các nhóm tuổi khác — rồi giảm dần bốn tháng liên tiếp và còn 16,5 phần trăm vào tháng 12/2025. Cục Thống kê Quốc gia đã đổi cách tính chỉ số này từ cuối năm 2023, tách người còn đi học ra khỏi nhóm được tính, nên khi so sánh số liệu cần để ý tới mốc đó.

"Nằm phẳng", "bốn mươi lăm độ" và cách nói về áp lực

Từ khoảng năm 2021, một số cách nói của người trẻ Trung Quốc lan ra ngoài biên giới. Báo VietTimes đưa tin phong trào "nằm phẳng" khởi đầu từ một bài viết trên mạng xã hội giữa tháng 4 năm đó; tác giả kể về việc làm ít, chi ít, không chạy theo những mục tiêu mà mình không tin. Báo VnEconomy và một số trang tiếng Việt khác sau đó viết rằng cách nói này dần chuyển từ lời phản kháng thành một kiểu lựa chọn sống có tính toán: ở mức vừa đủ, tránh cạnh tranh không cần thiết.

Cùng với đó là cách nói "bốn mươi lăm độ", chỉ thế hệ trẻ đứng giữa hai thái cực — không bỏ hết cuộc chơi nhưng cũng không lao hết sức. Điều đáng rút ra với người quan sát bên ngoài là những cụm từ này không phải chuyện lười biếng, mà là cách nói thẳng về chi phí của một cuộc sống cạnh tranh: giá nhà, giờ làm, và kỳ vọng.

Cũng phải nói thêm: phần đông người trẻ Trung Quốc vẫn học, vẫn làm, vẫn lập gia đình. Số liệu về xu hướng là số liệu của cả một dân số hơn 1,4 tỷ người, không phải mô tả một cá nhân nào. Nhưng hướng thay đổi thì rõ: mọi mốc lớn của cuộc đời đang bị đẩy lùi lại vài năm.

Vài điều nên biết

• Đăng ký kết hôn năm 2024 ở mức 6,106 triệu cặp, giảm 20,5 phần trăm so với 2023.
• Tuổi kết hôn trung bình năm 2020 là 28,67 tuổi, tăng gần bốn tuổi sau một thập kỷ.
• Năm 2024 ghi nhận 9,54 triệu trẻ sinh ra, tăng trở lại, nhưng lý do phần lớn là ngắn hạn.
• Tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 16–24 tuổi không gồm học sinh đã được Cục Thống kê Quốc gia tính lại từ cuối năm 2023; cần chú ý mốc này khi so số.
• Các thanh niên Trung Quốc nói về áp lực bằng những cụm từ riêng; hiểu chúng giúp đọc đúng tâm lý chứ không nên quy thành lười.

Đọc chuyện giới trẻ Trung Quốc hay chuyện giới trẻ bất kỳ đâu, có một điểm chung: khi nhà ở, việc làm và chi phí nuôi con thay đổi, thì những quyết định riêng tư nhất cũng thay đổi theo.

Bạn thấy áp lực lớn nhất của người trẻ ở đâu giống và khác ở Việt Nam?