Cư xử nơi công cộng

Cách cư xử nơi công cộng ở Trung Quốc: xếp hàng, nói nhỏ, và những điều được viết thành luật

Ra đường ở Trung Quốc, khách thường để ý vài chuyện: hàng người xếp trước cửa thang máy, ga tàu im lặng tới mức nghe được tiếng bước chân, và những dòng chữ nhắc nhở dán khắp nơi. Phần lớn những quy tắc đó không chỉ là thói quen, mà đã thành quy định cụ thể.

Quy định ở địa phương: ví dụ Bắc Kinh

Năm 2020, Hội đồng Nhân dân thành phố Bắc Kinh ban hành quy định về khuyến khích hành vi văn minh. Điều 17 của văn bản này liệt kê những việc người dân phải làm khi giữ trật tự nơi công cộng: nói năng và cư xử đúng mực, không nói ồn; ăn mặc gọn gàng, không ở trần nơi công cộng; khi chờ phục vụ thì xếp hàng theo thứ tự và nhường nhịn; đi thang máy để người trong ra trước, lên xuống cầu thang đi về phía bên phải; dùng chỗ vui chơi và tập luyện hợp lý, không gây ồn ảnh hưởng người khác; che miệng khi ho và hắt hơi, đeo khẩu trang khi mắc bệnh hô hấp truyền nhiễm.

Cùng văn bản đó dẫn chiếu quy định cấm hút thuốc của thành phố: không hút ở nơi cấm và không hút trong hàng người đang chờ. Mức phạt với hành vi hút thuốc nơi cấm hoặc trong hàng chờ là yêu cầu sửa đổi và phạt 50 nhân dân tệ; không chịu sửa thì phạt 200 nhân dân tệ. Đây là ví dụ cho thấy quy tắc cư xử ở đây gắn với chế tài chứ không chỉ là lời khuyên.

Ở nhiều thành phố khác cũng có văn bản tương tự, nội dung khác nhau chút ít. Điều đáng chú ý là cùng lúc đó có những quy định về tiếng ồn nơi công cộng, đặc biệt là nhóm nhảy múa buổi tối. Tháng 8/2015, bốn bộ ngành ban hành thông tư hướng dẫn hoạt động nhảy quảng trường: bố trí chỗ tập phù hợp, phân bổ giờ tập và hạn chế tiếng ồn ảnh hưởng khu dân cư gần đó.

Trên tàu và ở ga

Trên phương tiện công cộng, quy tắc được quy định ở cấp trung ương. Quy định về tổ chức và phục vụ vận tải hành khách đường sắt đô thị của Bộ Giao thông Vận tải có hiệu lực từ ngày 1/4/2020 liệt kê nhóm hành vi bị cấm vì an toàn — chặn cửa tàu, hút thuốc trong ga và trong tàu, mang vật dễ cháy nổ — và nhóm hành vi bị hạn chế vì trật tự: dùng thiết bị điện tử mở loa ngoài, ăn uống trong toa, mang theo vật có mùi nặng, nằm lên ghế, đứng bán hàng hoặc xin ăn trong toa. Báo VnExpress đưa tin về quy định này khi nó được công bố hồi tháng 10/2019.

Thực tế ở ga cho thấy quy định được thực hiện khá sát. Ở sân ga, người ta xếp thành hai hàng hai bên vạch kẻ để nhường lối cho người xuống. Trong toa, âm lượng nói chuyện nhỏ hơn nhiều so với mức quen thuộc ở nơi khác, và việc nghe nhạc bằng loa ngoài hầu như không thấy.

Cũng có một dịch vụ đáng biết nếu bạn muốn chắc chắn yên tĩnh trên tàu cao tốc: từ ngày 24/12/2020, ngành đường sắt thử nghiệm toa im lặng trên một số chuyến, hành khách chọn khi mua vé và cam kết giữ trật tự, để điện thoại ở chế độ rung.

Ở nơi tham quan và chuyện hồ sơ hành vi

Với khách du lịch, Trung Quốc có một cơ chế riêng. Tháng 3/2015, Tổng cục Du lịch ban hành quy định tạm thời về việc ghi nhận hành vi không văn minh của khách du lịch. Theo đó, hành vi bị xử phạt hành chính, bị toà án xử phải chịu trách nhiệm, hoặc gây ảnh hưởng xã hội nghiêm trọng sẽ được ghi vào hồ sơ, lưu từ một tới hai năm, thông báo cho chính người đó, và khi cần thì thông báo cho cơ quan công an, hải quan, biên phòng, giao thông và trung tâm tín dụng. Báo Nhân dân và trang Chính phủ đưa tin về việc danh sách này bắt đầu hoạt động từ năm đó.

Nghĩa là ở Trung Quốc, cư xử nơi công cộng có thể để lại hậu quả hành chính, chứ không chỉ là chuyện bị nhìn. Ngược lại, những quy tắc nhỏ như xếp hàng và nói nhỏ lại làm đời sống công cộng dễ chịu hơn cho tất cả mọi người, kể cả khách vừa tới.

Vài điều nên biết

• Xếp hàng theo thứ tự là chuẩn mực đã được ghi trong quy định của các thành phố lớn.
• Trên tàu điện ngầm không ăn uống trong toa và không mở loa ngoài; quy định áp từ tháng 4/2020.
• Không hút thuốc nơi cấm và không hút khi đang xếp hàng; mức phạt phổ biến là 50 tới 200 nhân dân tệ.
• Khi ho hoặc hắt hơi nên che miệng; khẩu trang được khuyến khích khi đang mắc bệnh lây qua đường hô hấp.
• Đi thang máy nên để người trong ra trước, và giữ âm lượng điện thoại ở mức rung.

Cư xử nơi công cộng ở Trung Quốc là kết quả của một quãng thời gian khá dài vừa giáo dục, vừa nhắc nhở, vừa quy định. Với người tới chơi, chỉ cần biết vài quy tắc cơ bản là đủ để không bị nhắc, và cũng đủ để thấy được vì sao các ga tàu, toa xe ở đây yên tĩnh tới vậy.

Bạn nhớ điều gì về cách người dân ở một nơi xếp hàng và giữ trật tự?