Người già

Người già ở Trung Quốc: lương hưu, bữa ăn trợ giá và một xã hội đang già rất nhanh

Nói về Trung Quốc, người ta hay nói tới nhà máy, tàu cao tốc, thành phố mọc lên. Nhưng một trong những thay đổi lớn nhất của nước này trong hai mươi năm tới là chuyện người già: số lượng tăng nhanh, và cách xã hội chăm sóc họ đang phải làm lại.

Con số và tốc độ

Ngày 17/1/2025, Cục Thống kê Quốc gia công bố số liệu dân số cuối năm 2024. Người từ 60 tuổi trở lên đạt 310,31 triệu, chiếm 22,0 phần trăm dân số; nhóm từ 65 tuổi trở lên đạt 220,23 triệu, chiếm 15,6 phần trăm. Tổng dân số cả nước là 1,40828 tỷ người, giảm 1,39 triệu so với cuối năm trước.

Báo cáo về sự nghiệp người cao tuổi năm 2024 do Bộ Dân chính và Văn phòng Công tác Người cao tuổi Quốc gia công bố giữa năm 2025 bổ sung vài con số khác: tỷ số phụ thuộc của nhóm 65 tuổi trở lên là 22,8 phần trăm, và tuổi thọ bình quân của người dân đạt 79,0 tuổi. Bảo hiểm xã hội Việt Nam, dẫn thông tin của Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia Trung Quốc, cũng nêu dự báo tới năm 2035 nước này sẽ có hơn 400 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tức khoảng 30 phần trăm dân số.

Điều đáng chú ý là tốc độ. Nhiều nước già hoá khi đã giàu; Trung Quốc già hoá khi thu nhập bình quân còn thấp hơn nhiều so với các nước đó. Hệ quả là mọi thứ phải làm trong lúc nguồn lực còn hạn chế.

Tiền và chỗ ở cho tuổi già

Hệ thống hưu trí gồm hai nhánh chính: bảo hiểm hưu trí cho người lao động ở thành thị và bảo hiểm hưu trí cho cư dân, mức chi trả khác nhau khá xa. Việc điều chỉnh lương hưu được làm hằng năm. Tháng 7/2025, Bộ Nhân lực và An sinh xã hội cùng Bộ Tài chính ban hành thông báo điều chỉnh lương hưu cơ bản cho người đã nghỉ hưu, mức tăng chung là 2 phần trăm tính trên bình quân lương hưu tháng của người nghỉ hưu năm 2024, áp dụng từ ngày 1/1/2025; truyền thông nhà nước cho biết đợt này ảnh hưởng tới khoảng 150 triệu người.

Về nơi ở và chăm sóc, báo cáo nêu trên cho biết cuối năm 2024 cả nước có 40,6 vạn cơ sở và thiết chế phục vụ người cao tuổi với tổng cộng 799,3 vạn giường; trong đó phần lớn là mạng lưới dịch vụ tại cộng đồng và tại nhà, chứ không phải viện dưỡng lão tập trung. Mô hình phổ biến là người già ở nhà mình, còn dịch vụ được đưa tới tận nơi: bữa ăn, chăm sóc, khám sức khoẻ định kỳ.

Với chi phí chăm sóc dài hạn, một chương trình đang được mở rộng là bảo hiểm chăm sóc dài hạn — đóng thêm để khi bị liệt, mất khả năng tự chăm sóc thì có nguồn chi trả cho người chăm sóc. Bảo hiểm xã hội Việt Nam dẫn thông tin từ Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia Trung Quốc cho biết chương trình này đang được mở rộng trên phạm vi toàn quốc.

Bữa ăn trợ giá và chỗ học cho người già

Hai thứ nhỏ nhưng cho thấy cách làm lại đời sống tuổi già rõ hơn mọi con số lớn.

Thứ nhất là điểm ăn trợ giá. Từ năm 2023, Bộ Dân chính cùng các bộ ngành ban hành kế hoạch phát triển dịch vụ ăn uống cho người già. Nhật báo Nhân dân số ra ngày 17/3/2025 dẫn số liệu: tới cuối năm 2024, cả nước có 75.000 điểm ăn loại này, mỗi ngày phục vụ hơn 2,9 triệu lượt người già, mức giá được trợ một phần từ ngân sách địa phương. Báo cáo về sự nghiệp người cao tuổi cũng ghi nhận con số tương tự. Với người già sống một mình, bữa ăn nóng ở gần nhà giải quyết đúng một việc khó nhất trong ngày.

Thứ hai là việc học. Theo Hiệp hội Đại học Người cao tuổi Trung Quốc, hiện có hơn 76.000 trường và lớp học dành cho người cao tuổi với hơn mười triệu học viên, chưa kể số học qua hình thức từ xa — con số này được công bố nhân dịp ra bộ chỉ số thống kê về loại hình giáo dục này hồi tháng 9/2024. Các lớp phổ biến gồm thư pháp, hội hoạ, hát, khiêu vũ, dùng điện thoại thông minh.

Vài điều nên biết

• Nhóm người từ 60 tuổi trở lên đã vượt 310 triệu, tức hơn một phần năm dân số.
• Lương hưu cơ bản được điều chỉnh hằng năm; đợt năm 2025 tăng 2 phần trăm và áp dụng từ đầu năm.
• Ba loại dịch vụ phổ biến là chăm sóc tại nhà, bữa ăn trợ giá và lớp học cho người cao tuổi.
• Ở đô thị, giờ đi dạo và tập của người già thường rất sớm; công viên là nơi dễ gặp họ nhất.
• Bảo hiểm chăm sóc dài hạn là chương trình đang mở rộng, chi trả cho phần chăm sóc khi mất khả năng tự phục vụ.

Nhìn cách một xã hội chăm sóc người già là nhìn vào điểm khó nhất của xã hội đó. Ở Trung Quốc, câu trả lời phần lớn đang được viết ở cấp khu phố: bữa ăn gần nhà, dịch vụ tới nhà, và một chỗ để người già có việc làm mỗi ngày.

Ở nhà bạn, người già thường dành buổi sáng của mình ở đâu?