Tìm nhà vệ sinh công cộng ở Trung Quốc: cẩm nang nhỏ

Tìm nhà vệ sinh công cộng ở Trung Quốc: dễ tìm nhưng phải hiểu luật ngầm

Trung Quốc có hạ tầng nhà vệ sinh công cộng tốt hơn nhiều so với hình dung của người chưa từng đi. Chúng ở khắp nơi, phần lớn miễn phí và nhiều nơi sạch sẽ, thậm chí được chấm sao. Cái khó của du khách Việt nằm ở ba chỗ khác: nhận ra biển báo, đọc được chữ Hán, và chấp nhận rằng ở đây gần như không có vòi xịt và thường không có giấy.

Ba chữ Hán cần nhớ để nhận ra nhà vệ sinh

Trên biển ở Trung Quốc có ba cách viết khác nhau cho cùng một thứ, và mỗi cách hay dùng ở một loại địa điểm:

• Công công xí sở: nghĩa là nhà vệ sinh công cộng, thường dùng cho nhà vệ sinh ngoài đường, trong công viên và ở khu tham quan.
• Vệ sinh gian: nghĩa là nhà vệ sinh, hay dùng trong nhà ga, tàu điện ngầm và trung tâm thương mại.
• Tẩy thủ gian: nghĩa đen là phòng rửa tay, cách nói lịch sự dùng ở khách sạn và nhà hàng.

Biển thường đi kèm hình người, một bên là chữ nam, một bên là chữ nữ. Không phải nơi nào cũng có tiếng Anh, và ở các ga tàu cũ, biển đôi khi chỉ có chữ Hán. Nếu chỉ thấy hai chữ viết tắt quen thuộc thì gần như chắc chắn đó là nhà vệ sinh. Nhớ hướng đi của mũi tên cũng quan trọng ngang việc nhớ chữ, vì ở nhà ga lớn có thể có nhiều nhà vệ sinh ở hai đầu hành lang.

Cách tìm nhanh nhất: bản đồ trên điện thoại

• Mở bản đồ Amap, còn gọi là Gaode, hoặc Baidu Maps, gõ chữ toilet vào thanh tìm kiếm, hoặc vào mục gần đây và chọn nhà vệ sinh công cộng. Kết quả xếp theo khoảng cách và thường hiển thị rõ là miễn phí, thu phí hay là nhà vệ sinh trong trung tâm thương mại.
• Baidu Maps có thêm thẻ đánh giá do người dùng gắn, ví dụ sạch, có giấy, thuận tiện cho xe lăn. Đọc vài thẻ là biết nên đi hay nên bỏ qua.
• Trong WeChat có những tiện ích mở rộng chuyên chỉ điểm nhà vệ sinh, cập nhật đánh giá theo thời gian thực.
• Cả hai bản đồ đều đã dịch phần lớn các điểm này, nên người không đọc được tiếng Trung vẫn tìm được.

Nếu điện thoại hết pin hoặc không có mạng, hãy vào bất kỳ trung tâm thương mại, ga tàu điện ngầm, cửa hàng tiện lợi hoặc khách sạn gần nhất. Nhân viên quầy và bảo vệ thường chỉ đường rất nhiệt tình.

Năm nơi gần như luôn có nhà vệ sinh

• Trung tâm thương mại lớn: sạch nhất, có điều hoà, nhiều nơi có bệ ngồi và có giấy.
• Ga tàu điện ngầm và ga tàu cao tốc: có cả xí xổm lẫn bệ ngồi, biển chỉ dẫn rõ, thường có khu riêng cho người khuyết tật và trẻ nhỏ.
• Sân bay: tiêu chuẩn tốt nhất, có giấy, có bồn rửa và máy sấy tay.
• Quán ăn nhanh và chuỗi cà phê quốc tế: vào dùng không ai hỏi, kể cả khi bạn không mua gì.
• Công viên, bảo tàng, khu tham quan: đều có, một số thu phí nhỏ.

Ngoài ra khách sạn, bệnh viện, ngân hàng, siêu thị và hiệu sách đều có nhà vệ sinh cho khách. Riêng nhà vệ sinh ở bến xe và trạm dừng đường dài thường là nơi kém nhất, nên nếu đi xe khách đường dài, hãy ưu tiên dừng ở trạm nghỉ lớn hoặc nhà hàng lớn thay vì trạm nhỏ ven đường.

Miễn phí hay mất tiền

Phần lớn nhà vệ sinh công cộng do thành phố quản lý đều miễn phí. Một số ít ở điểm tham quan thu 0,5 đến 2 tệ, cá biệt có nơi thu tới 5 tệ. Có nơi lắp máy bán giấy vệ sinh tự động: bạn quét mã và trả khoảng 0,5 đến 2 tệ cho một lần lấy giấy. Vì vậy nên giữ vài tờ tiền lẻ trong túi.

Trong buồng: xí xổm là mặc định

Đây là phần khiến du khách Việt bỡ ngỡ nhất, nên nói thẳng: nhà vệ sinh công cộng Trung Quốc phần lớn là xí xổm, và gần như không có vòi xịt.

• Xí xổm chiếm phần lớn ở ngoài đường, công viên, ga tàu cũ, khu tham quan và vùng nông thôn. Ở những nơi ít khách quốc tế, tỉ lệ này có thể lên tới 90 phần trăm.
• Bệ ngồi phổ biến ở khách sạn ba đến năm sao, trung tâm thương mại mới, sân bay và nhà hàng quốc tế. Nếu bạn chỉ dùng được bệ ngồi, hãy đọc ký hiệu trên cửa buồng hoặc mở từng buồng để tìm, vì nhiều nhà vệ sinh có cả hai loại.
• Không có vòi xịt. Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với Việt Nam: hơn 90 phần trăm nhà vệ sinh công cộng không lắp vòi xịt.
• Giấy: phần lớn không cung cấp. Nơi có thì thường để ở khu chung ngay cửa vào chứ không để trong từng buồng, và thường hết vào đầu giờ chiều.
• Xả giấy: nhiều nơi yêu cầu bỏ giấy đã dùng vào thùng bên cạnh thay vì xả xuống bồn, vì đường ống cũ dễ tắc. Hãy nhìn biển trong buồng trước khi xả.
• Cửa và móc treo: một số buồng cũ không có móc treo túi, có buồng cửa không khoá được. Kiểm tra trước khi vào.

Dùng xí xổm lần đầu: sáu bước

• Quay mặt về phía đầu có nắp che hoặc đầu cao hơn, lưng hướng ra cửa.
• Lấy hết chìa khoá và điện thoại trong túi quần ra trước, tránh rơi xuống.
• Kéo quần lên tới đầu gối thay vì để tụt xuống mắt cá, vì sàn thường ướt.
• Đặt hai bàn chân lên hai tấm đệm có gờ, không đặt chân vào lòng chảo.
• Hạ thấp người và giữ thăng bằng. Sàn trơn nên đi giày có độ bám tốt, tránh dép lê.
• Chuẩn bị khăn giấy trong tay trước khi ngồi xuống, vì không phải lúc nào cũng có chỗ để túi.

Bộ đồ nghề nên luôn có trong túi

• Một gói khăn giấy nhỏ, mua ở bất kỳ cửa hàng tiện lợi nào. Hai thương hiệu phổ biến là Vinda và Tempo.
• Nước rửa tay khô, vì nhiều nơi không có xà phòng.
• Khăn ướt, rất hữu ích khi đi cùng trẻ nhỏ.
• Một túi zip nhỏ để đựng giấy đã dùng trong trường hợp không có thùng rác.
• Vài tờ tiền lẻ 1 đến 5 tệ cho nơi thu phí hoặc máy bán giấy.

Văn hoá và vài điều nên tránh

• Xin dùng nhà vệ sinh của khách sạn, quán cà phê hay nhà hàng là chuyện bình thường, nhưng nên hỏi trước một câu lịch sự.
• Không giải quyết ngoài trời, kể cả ở nơi vắng. Đây là việc bị coi là rất mất lịch sự.
• Xếp hàng và không chen, dù ở một số nơi đông thì thói quen chen lấn vẫn còn.
• Giữ trẻ trong tầm mắt, nhất là ở ga tàu và khu tham quan đông người.
• Không dùng buồng dành cho người khuyết tật nếu không cần, trừ khi đó là buồng duy nhất còn trống.

Chốt lại

Bốn việc cần nhớ: học ba chữ Hán để nhận ra biển, cài Amap hoặc Baidu Maps trước khi đi, luôn mang khăn giấy và nước rửa tay khô, và chuẩn bị tinh thần cho xí xổm không vòi xịt. Chính phủ Trung Quốc đã phát động cuộc cách mạng nhà vệ sinh từ năm 2015, nhiều nhà vệ sinh công cộng giờ được chấm sao và có tiêu chuẩn tốt hơn trước, nhưng ở vùng xa và trạm dừng nhỏ thì vẫn nên chuẩn bị tinh thần cho mức tối thiểu.

Nguồn: My China Guide — “Cẩm nang sống sót với nhà vệ sinh công cộng ở Trung Quốc” · China Xian Tour — “Hướng dẫn tìm và sử dụng nhà vệ sinh công cộng ở Trung Quốc” · Asia Odyssey Travel — “Nhà vệ sinh công cộng ở Trung Quốc: điều du khách cần biết” · Dân trí — “Khách Việt kể chuyện khóc dở mếu dở với nhà vệ sinh ở Trung Quốc” · Báo Lâm Đồng — “Hiểu về văn hoá nhà vệ sinh ngồi xổm để tránh bỡ ngỡ”