Thâm Quyến — từ làng chài thành thung lũng công nghệ

Thâm Quyến: từ làng chài tới thung lũng công nghệ

Sáu giờ sáng ở chợ linh kiện điện tử Hoa Cường Bắc, quận Phúc Điền, Thâm Quyến. Các sạp chưa mở hết cửa nhưng hành lang đã chật người: người bán hàng rong đẩy xe qua lại, nhóm kỹ sư trẻ ngồi bệt trước cửa hàng bóc thử một tấm mạch, ba người nước ngoài kéo vali hỏi mua camera siêu nhỏ lẻ từng chiếc. Phía trên đầu họ, vài trăm mét, là những toà nhà kính của một thành phố 3,87 nghìn tỷ nhân dân tệ. Cách đó bốn mươi lăm năm, chỗ này còn là ruộng lúa và bờ biển của một thị trấn đánh cá.

Thâm Quyến là câu chuyện kinh tế dễ kể nhất và cũng dễ hiểu sai nhất ở Trung Quốc. Người ta thường tóm nó bằng một câu — "từ làng chài thành thung lũng Silicon" — rồi đi tiếp. Nhưng con số của năm 2025 cho thấy một điều khác hẳn: thành phố này không còn chạy bằng tốc độ nữa, nó chạy bằng cơ cấu. Dưới đây là những gì đứng sau cái tên quen thuộc ấy, kèm phần thực tế cho người Việt muốn tới xem tận mắt.

Một thị trấn đánh cá, một hàng rào, và một quyết định năm 1980

Trước năm 1980, Thâm Quyến là huyện Bảo An thuộc tỉnh Quảng Đông: đất nông nghiệp, vài làng chài, dân số đăng ký chưa tới 100.000 người, trong đó khoảng 30.000 người sống bằng nghề chài lưới và trồng lúa. Bên kia con sông là Hồng Kông đang bùng nổ công nghiệp nhẹ. Chênh lệch thu nhập giữa hai bờ lớn tới mức mỗi đêm đều có người bơi qua sông tìm việc.

Tháng 8 năm 1980, Trung Quốc lập bốn đặc khu kinh tế đầu tiên: Thâm Quyến, Chu Hải, Sán Đầu và Hạ Môn. Thâm Quyến là cái tên nhận nhiều hoài nghi nhất, vì nó nhỏ nhất và nghèo nhất. Đổi lại, đặc khu được ba thứ mà nơi khác không có: quyền tự quyết về đất đai để đấu giá và cho thuê, mức thuế thấp cho nhà đầu tư nước ngoài, và quyền thử nghiệm những mô hình mà luật pháp quốc gia chưa cho phép. Câu chuyện nổi tiếng nhất về cách làm đất ở đây vẫn được nhắc tới trong các hội thảo kinh tế: năm 1987, Thâm Quyến đấu giá một lô đất công khai, phá vỡ nguyên tắc "đất không được mua bán" khi đó.

Và có một chi tiết ít được kể. Thâm Quyến không chỉ mở cửa, nó còn được thiết kế để chảy máu lao động từ nông thôn về — trước hết là từ Hồ Nam, Tứ Xuyên, Quảng Tây. Cái gọi là "dân số thường trú" của thành phố hôm nay hơn 17 triệu người, nhưng số người có hộ khẩu Thâm Quyến chỉ khoảng một nửa. Đây là thành phố của người tới ở, không phải của người sinh ra tại chỗ.

Năm 2025: khi thành phố đã hết tuổi tăng trưởng bằng cơ bắp

Cục Thống kê Thâm Quyến công bố ngày 30 tháng 1 năm 2026: tổng sản phẩm nội địa của thành phố năm 2025 đạt 38.731,80 trăm triệu nhân dân tệ, tức khoảng 3,873 nghìn tỷ nhân dân tệ, tính theo giá so sánh tăng 5,5% so với năm trước.

Con số tổng ấy không còn gây sốc. Điểm đáng đọc nằm ở cấu trúc bên trong. Khu vực I — nông nghiệp — chỉ còn 2,804 tỷ nhân dân tệ, giảm 4,5%, chiếm 0,1% GDP. Nông nghiệp gần như đã biến khỏi thành phố này. Khu vực II — công nghiệp và xây dựng — đạt 1.448,254 tỷ nhân dân tệ, tăng 4,1%, chiếm 37,4%. Khu vực III — dịch vụ — đạt 2.422,122 tỷ nhân dân tệ, tăng 6,3%, chiếm 62,5%. Tức là cứ ba đồng Thâm Quyến tạo ra thì hai đồng đến từ dịch vụ, và dịch vụ đang chạy nhanh hơn công nghiệp gần hai điểm phần trăm.

Sản xuất không biến mất, nhưng đổi loại. Giá trị tăng thêm của ngành công nghiệp quy mô lớn tăng 5,4%; trong đó sản lượng thiết bị in ba chiều tăng 45,1%, robot công nghiệp tăng 43,1%, và máy bay không người lái dân dụng tăng 40,1%. Đây không phải những con số của một nhà máy gia công. Đây là ba dòng sản phẩm mà châu Âu và Nhật Bản vẫn coi là sân nhà.

Hai con số ngược chiều nhau — và đó là toàn bộ câu chuyện

Nhìn bảng trên, hai dòng cuối cùng đáng chú ý nhất. Đầu tư tài sản cố định của Thâm Quyến giảm 21,7% trong năm 2025; riêng đầu tư vào bất động sản giảm 31,0%. Một thành phố mà đầu tư xây dựng lao dốc như vậy, đáng lẽ GDP phải hụt hơi. Nhưng không: GDP vẫn tăng 5,5%.

Lý do nằm ở chỗ tiền chuyển hướng. Trong khi xây dựng co lại, đầu tư vào cải tạo kỹ thuật công nghiệp tăng 19,2%; đầu tư vào ngành truyền thông, phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin tăng 67,7%; đầu tư vào nghiên cứu khoa học và dịch vụ kỹ thuật tăng 16,1%. Nói cách khác, Thâm Quyến năm 2025 ngừng đổ bê tông và bắt đầu đổ vào máy móc, phần mềm và phòng thí nghiệm.

Cùng lúc, tài chính và công nghệ thông tin — hai ngành nặng nhất của thành phố — tăng lần lượt 12,1% và 10,3% giá trị gia tăng. Cuối năm 2025, tiền gửi bằng nội tệ và ngoại tệ tại các tổ chức tài chính trên địa bàn đạt 14.634,695 tỷ nhân dân tệ, tăng 7,8%; dư nợ cho vay 9.965,876 tỷ nhân dân tệ, tăng 5,1%. Đây là dấu hiệu của một thành phố vẫn đang hút vốn, không phải một thành phố đang bị rút vốn.

Một chi tiết nữa: ngay cả tháng 12 năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Thâm Quyến đạt 433,052 tỷ nhân dân tệ, tăng 9,2% so với cùng kỳ — cao hơn hẳn mức tăng cả năm là 1,4%. Thành phố kết thúc năm bằng đà tăng tốc, không phải bằng phanh.

Hoa Cường Bắc: chợ linh kiện lớn nhất thế giới, và là lý do thật khiến Thâm Quyến khác

Muốn hiểu vì sao Thâm Quyến làm được những thứ mà những thành phố giàu hơn không làm được, hãy tới phố Hoa Cường Bắc. Khu chợ này gồm hàng chục toà nhà, mỗi toà chuyên một nhóm linh kiện: toà bán điện trở, tụ điện; toà bán màn hình; toà bán camera và cảm biến; toà bán chip và mạch tích hợp; toà bán dụng cụ đo. Một kỹ sư muốn làm mẫu thử một thiết bị điện tử có thể đi từ con chip tới vỏ nhựa tới bản mạch in trong vòng một buổi chiều, ngay trong bán kính hai kilômét.

Đó là lợi thế không nằm trong bất cứ báo cáo tài chính nào. Ở nhiều nước, khoảng cách giữa "ý tưởng" và "một chiếc máy chạy được" đo bằng nhiều tháng và nhiều chuyến bay. Ở đây nó đo bằng một ngày. Các hãng phần cứng Trung Quốc lớn lên nhanh không phải vì họ giỏi hơn, mà vì vòng lặp sửa — thử — sửa của họ ngắn hơn.

Với du khách, Hoa Cường Bắc cũng là điểm tham quan thật sự thú vị: đông, ồn, bày biện lộn xộn, giá linh kiện bán lẻ thường rẻ hơn nhiều so với mua ở nơi khác, và người bán quen với khách nước ngoài. Nhưng hãy nhớ hai điều. Thứ nhất, phần lớn sạp nhỏ chỉ nhận thanh toán điện tử nội địa hoặc tiền mặt, nên đổi sẵn ít nhân dân tệ. Thứ hai, hàng trôi nổi không có bảo hành — hãy coi đây là chợ trời công nghệ, không phải trung tâm thương mại.

Bốn cái tên định hình thành phố

Nếu phải kể tên những công ty đã biến Thâm Quyến thành nơi như hôm nay, danh sách sẽ bắt đầu bằng bốn cái tên. Nhậm Chính Phi lập Hoa Vi tại Thâm Quyến năm 1987 với vốn ban đầu khoảng 21.000 nhân dân tệ; ngày nay Hoa Vi là một trong những nhà cung cấp thiết bị viễn thông lớn nhất thế giới. Tencent ra đời năm 1998 với phần mềm nhắn tin OICQ, sau đổi tên thành QQ, rồi mở rộng sang WeChat; đó là lý do Thâm Quyến được gọi là thành phố của người dùng mạng xã hội, khác hẳn Bắc Kinh của thương mại điện tử hay Hàng Châu của Alibaba. DJI được thành lập năm 2006 trong một ký túc xá và tới nay là tên tuổi đứng đầu thị trường máy bay không người lái tiêu dùng. BYD khởi đầu bằng pin, sau chuyển sang ô tô điện và hiện là hãng xe điện lớn nhất thế giới tính theo sản lượng bán ra.

Bốn công ty này không nằm rải rác. Chúng nằm trong hai quận cạnh nhau: Nam Sơn và Phúc Điền, cùng với hàng nghìn nhà cung cấp vệ tinh. Đó là cụm công nghiệp theo nghĩa chặt nhất của từ này.

Đi Thâm Quyến: vài điều cần biết trước

Với người Việt, Thâm Quyến là điểm đến dễ tiếp cận nhất trong số các đô thị lớn của Trung Quốc, vì nó nằm sát Hồng Kông và Quảng Châu.

Đường vào thường đi qua Quảng Châu. Từ Quảng Châu đi tàu cao tốc tới ga Thâm Quyến Bắc hoặc ga Phúc Điền mất khoảng nửa tiếng tới ba phần tư tiếng, chạy rất dày trong ngày. Nếu bay tới Hồng Kông, có thể vào bằng cửa khẩu La Hồ, Phúc Điền hoặc Vượt Biên giới, tất cả đều nối trực tiếp với tàu điện ngầm. Hãy kiểm tra lại khung giờ mở cửa khẩu và điều kiện nhập cảnh trước khi đi, vì chính sách thay đổi khá thường xuyên.

Trong thành phố, tàu điện ngầm là lựa chọn chính. Hệ thống dài và chạy tới khuya, nhưng các tuyến chính rất đông vào giờ cao điểm 7–9 giờ và 18–19 giờ. Thẻ điện tử nhận gần như mọi nơi; ví điện tử quốc tế gắn với tài khoản ngân hàng nước ngoài không phải lúc nào cũng dùng được, nên phương án dự phòng tốt nhất là thẻ giao thông mua tại máy tự động trong ga, trả bằng tiền mặt.

Về chi phí, Thâm Quyến nằm trong nhóm đắt nhất Trung Quốc đại lục, chỉ thua Bắc Kinh và Thượng Hải ở một số mặt. Khách sạn quanh quận Phúc Điền đắt hơn hẳn nhà nghỉ ở Quảng Châu; ăn uống thì ngược lại, cơm văn phòng và quán nhỏ rẻ và ăn được ở hầu hết các khu. Giá vé tàu và giá phòng thay đổi liên tục, nên hãy kiểm lại trên ứng dụng chính thức trước ngày đi.

Bài học đáng nhớ nhất của Thâm Quyến

Nhìn từ Việt Nam, câu chuyện Thâm Quyến thường được kể như một huyền thoại về chính sách ưu đãi. Nhưng số liệu năm 2025 gợi ra một cách đọc khác. Thành phố này không lớn lên vì được cho tiền, mà vì nó liên tục bị buộc phải thay đổi ngành nghề, từ gia công sang lắp ráp, từ lắp ráp sang thiết kế, và bây giờ là thiết kế gắn với sản xuất tại chỗ. Năm 2025, khi bất động sản — trụ cột đầu tư suốt nhiều thập kỷ — giảm 31%, thành phố vẫn tăng trưởng nhờ một trụ khác đã được dựng sẵn: ngành công nghệ cao với đầy đủ chuỗi cung ứng.

Đó không phải điều có thể sao chép bằng cách lập một khu công nghiệp. Nhưng có một phần có thể học: giữ cho nhà cung cấp nhỏ và vừa sống được, đừng để toàn bộ chuỗi chỉ còn vài doanh nghiệp lớn. Ở Hoa Cường Bắc, chính vì có hàng nghìn sạp nhỏ chen nhau bán từng chiếc tụ điện mà một công ty lớn mới có thể ra mắt mẫu mới trong hai tuần.

Nguồn: Cục Thống kê thành phố Thâm Quyến — “Tình hình kinh tế Thâm Quyến năm 2025” — https://www.sz.gov.cn/cn/xxgk/zfxxgj/tjsj/tjfx/content/post_12624917.html · Cục Thống kê thành phố Thâm Quyến — “Báo cáo thống kê kinh tế — xã hội quốc dân thành phố Thâm Quyến năm 2025” — https://www.sz.gov.cn/cn/xxgk/zfxxgj/tjsj/tjgb/content/post_12805133.html · Thương báo Hồng Kông — “Thâm Quyến: GDP năm 2025 tăng 5,5% so với cùng kỳ” — https://www.hkcd.com.hk/hkcdweb/content/2026/01/30/content_8737980.html · Wikipedia tiếng Việt — “Thâm Quyến” — https://vi.wikipedia.org/wiki/Shenzhen · VietnamFinance — “Thâm Quyến: từ làng chài ven biển đến ‘thung lũng Silicon’ của Trung Quốc” — https://vietnamfinance.vn/tham-quyen-tu-lang-chai-ven-bien-den-thung-lung-silicon-cua-trung-quoc-d134483.html

Nguồn: (Cục Thống kê thành phố Thâm Quyến, “Tình hình kinh tế Thâm Quyến năm 2025”, 30-1-2026 — GDP 38.731,80 trăm triệu NDT, khu vực I/II/III, sản lượng thiết bị in 3D, robot công nghiệp, UAV) · (Cục Thống kê thành phố Thâm Quyến, “Báo cáo thống kê kinh tế – xã hội quốc dân năm 2025” — tỷ trọng các khu vực và GDP bình quân đầu người 213.763 NDT) · (Thương báo Hồng Kông, “Thâm Quyến: GDP năm 2025 tăng 5,5%”) · (Wikipedia tiếng Việt, bài “Thâm Quyến” — bối cảnh đặc khu kinh tế 1980) · (VietnamFinance, “Thâm Quyến: từ làng chài ven biển đến ‘thung lũng Silicon’ của Trung Quốc” — số dân trước 1980)