Ngành ô tô Trung Quốc và cuộc chuyển đổi điện hoá

Ngành ô tô Trung Quốc và cuộc chuyển đổi điện hoá

Năm 2025, Trung Quốc sản xuất 34,531 triệu ô tô và tiêu thụ 34,4 triệu chiếc, giữ vị trí thị trường ô tô lớn nhất thế giới năm thứ mười bảy liên tiếp. Nhưng phần đáng chú ý nhất không nằm ở con số tổng, mà nằm ở cơ cấu bên trong: xe năng lượng mới đã chiếm gần một nửa doanh số xe mới và chiếm hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu.

Đây là câu chuyện về việc một ngành công nghiệp nội địa vốn đi sau các hãng phương Tây và Nhật Bản đã chuyển hướng sang xe điện, và dùng chính hướng đi đó để vươn ra thị trường quốc tế.

Một năm kỷ lục về sản lượng

Theo Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Trung Quốc, năm 2025 sản lượng ô tô đạt 34,531 triệu chiếc, tăng 10,4 phần trăm, còn doanh số đạt 34,4 triệu chiếc, tăng 9,4 phần trăm so với năm trước. Cả hai con số đều là mức cao nhất trong lịch sử. Đây cũng là năm thứ ba liên tiếp sản lượng và doanh số vượt mốc 30 triệu chiếc.

Riêng phân khúc xe con đã vượt mốc 30 triệu chiếc cho cả sản xuất lẫn tiêu thụ: sản lượng 30,27 triệu chiếc và doanh số 30,103 triệu chiếc, tăng lần lượt 10,2 và 9,2 phần trăm.

Xe năng lượng mới vượt 16 triệu chiếc

Trong năm 2025, sản lượng xe năng lượng mới đạt 16,626 triệu chiếc và doanh số đạt 16,49 triệu chiếc, tăng tương ứng 29 và 28,2 phần trăm so với năm trước. Trung Quốc giữ vị trí thị trường xe năng lượng mới lớn nhất thế giới năm thứ mười một liên tiếp.

Xe năng lượng mới chiếm 47,9 phần trăm tổng doanh số xe mới trong cả năm, tăng 7 điểm phần trăm so với năm trước. Đà tăng còn mạnh hơn vào cuối năm: chỉ riêng tháng 12 năm 2025, sản lượng đạt 1,718 triệu chiếc và doanh số 1,71 triệu chiếc, tương ứng tăng 12,3 và 7,2 phần trăm so với cùng kỳ, và xe năng lượng mới chiếm tới 52,3 phần trăm doanh số xe mới trong tháng.

Sang năm 2026, tỷ lệ này tiếp tục leo thang. Tháng 4 năm 2026, xe năng lượng mới chiếm 53,2 phần trăm doanh số xe mới, so với 47,3 phần trăm cùng kỳ năm trước, theo số liệu Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Trung Quốc.

Xuất khẩu: điểm sáng và cũng là áp lực

Năm 2025, Trung Quốc xuất khẩu 7,09 triệu ô tô, tăng 21,1 phần trăm. Trong đó xe năng lượng mới xuất khẩu 2,62 triệu chiếc, tăng gấp đôi so với năm trước, còn xe chạy xăng là 4,48 triệu chiếc, giảm 2 phần trăm. Riêng xe thuần điện xuất khẩu đạt 1,65 triệu chiếc, tăng 66,7 phần trăm. Về hãng, Chery dẫn đầu với 1,34 triệu xe xuất khẩu, theo sau là BYD với 1,05 triệu.

Sang nửa đầu năm 2026, xuất khẩu ô tô đạt khoảng 5,1 triệu chiếc, tăng 65,3 phần trăm, trong đó xe năng lượng mới đạt 2,35 triệu chiếc, tăng 120 phần trăm. Tháng 6 năm 2026 đánh dấu lần đầu tiên xuất khẩu ô tô hằng tháng vượt 1 triệu chiếc, với 1,03 triệu chiếc, tăng 75,1 phần trăm so với cùng kỳ. Xe năng lượng mới trong tháng đạt 523.000 chiếc, tăng 160 phần trăm.

Đà tăng chưa dừng lại ở đó. Theo Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Trung Quốc, trong tám tháng đầu năm 2026, xuất khẩu ô tô đạt 7,15 triệu chiếc, tăng 66,7 phần trăm, riêng xe năng lượng mới đạt 3,44 triệu chiếc, tăng 120 phần trăm. Xe năng lượng mới đã chiếm hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu ô tô trong ba tháng liên tiếp, nghĩa là cứ hai xe xuất khẩu thì có hơn một chiếc là xe điện hoặc xe lai sạc điện.

Riêng tháng 8 năm 2026, sản lượng và doanh số xe năng lượng mới đạt hơn 1,65 triệu và 1,64 triệu chiếc, đều tăng gần 20 phần trăm so với cùng kỳ. Tổng sản lượng và doanh số ô tô trong tháng là 2,68 triệu và 2,71 triệu chiếc. Xuất khẩu ô tô trong tháng đạt 1,01 triệu chiếc, tăng 65,3 phần trăm, trong đó xe năng lượng mới là 526.000 chiếc, tăng 130 phần trăm.

BYD: từ pin tới ngôi đầu xe điện

BYD là ví dụ rõ nhất cho bước ngoặt của ngành. Năm 2025, hãng này bán tổng cộng 4.602.436 xe năng lượng mới, tăng 7,73 phần trăm, và lần đầu xuất khẩu hơn một triệu xe với 1.046.083 chiếc, tăng 150,74 phần trăm. Đáng chú ý hơn, hãng bán 2.256.714 xe thuần điện trong năm, lần đầu vượt Tesla, hãng đạt 1.636.129 xe thuần điện trong cùng giai đoạn.

BYD không đạt mục tiêu tự đề ra là 5,5 triệu xe trong năm 2025, thiếu gần 900.000 chiếc, cho thấy ngay cả doanh nghiệp dẫn đầu cũng gặp sức ép khi thị trường trong nước chững lại. Bước sang năm 2026, hãng đặt mục tiêu bán 1,3 triệu xe ở nước ngoài, gấp hơn mức của năm trước.

Điểm cần lưu ý là số liệu bán xe của BYD do hãng công bố và được các trang chuyên ngành tổng hợp, nên có thể chênh lệch nhỏ so với số liệu của cơ quan quản lý. Tôi không có số đối chiếu chính thức cho toàn bộ các hãng.

Kinh tế trong nước chững lại, xuất khẩu gánh tăng trưởng

Nửa đầu năm 2026 cho thấy một nghịch lý. Tổng sản lượng và doanh số ô tô trong nước đạt 14,99 triệu và 15,01 triệu chiếc, giảm lần lượt 4 và 4,1 phần trăm so với cùng kỳ, dù mức giảm đã thu hẹp so với năm tháng đầu năm. Trong khi đó, xuất khẩu lại tăng vọt hơn 60 phần trăm. Nói cách khác, thị trường nội địa đang co lại, và chính xuất khẩu là động lực chính giữ cho ngành tăng trưởng.

Đây là lý do các hãng Trung Quốc đẩy mạnh hiện diện ở nước ngoài. Nhưng cũng chính vì vậy, ngành ô tô Trung Quốc ngày càng nằm trong tầm ngắm của các biện pháp thuế quan và điều tra thương mại ở châu Âu, Mỹ và nhiều nước khác. Tôi chưa có số liệu tổng hợp đầy đủ về tác động của các biện pháp này lên kim ngạch từng thị trường.

Vì sao hướng đi này hiệu quả

• Chuỗi cung ứng pin trong nước. Trung Quốc kiểm soát phần lớn khâu sản xuất pin và nguyên liệu, giúp hạ giá thành xe điện xuống mức nhiều thị trường khó cạnh tranh.
• Chính sách mua xe và hạ tầng sạc. Trợ cấp, ưu đãi thuế và hệ thống trạm sạc dày đặc đã thúc đẩy người tiêu dùng chuyển sang xe điện.
• Cạnh tranh nội địa khốc liệt. Hàng chục hãng cùng đổ vào thị trường khiến cuộc chiến giá gay gắt, đồng thời tạo ra sản phẩm tốt và rẻ hơn.
• Chiến lược hướng ngoại. Khi thị trường trong nước bão hoà, các hãng đẩy mạnh xuất khẩu và xây nhà máy ở nước ngoài.

Đọc số liệu ngành ô tô thế nào

Thứ nhất, các con số thường được công bố theo tháng và theo lũy kế, dễ nhầm lẫn nếu không ghi rõ mốc thời gian. Thứ hai, phân biệt xe năng lượng mới gồm cả xe thuần điện lẫn xe lai sạc điện, nên một con số năng lượng mới không đồng nghĩa với thuần điện. Thứ ba, số liệu sản lượng và doanh số của hiệp hội ngành có thể khác số liệu của cơ quan quản lý, và số liệu của từng hãng do hãng tự công bố là một nguồn riêng.

Từ một ngành đi sau tới vị trí số một thế giới về sản lượng mười bảy năm liền, rồi tới chỗ cứ hai xe xuất khẩu có hơn một chiếc là xe điện, ngành ô tô Trung Quốc đã đổi hướng nhanh hơn hầu hết dự báo. Nhưng khi thị trường nội địa chững và hàng rào thuế quan dựng lên, chặng tiếp theo sẽ không dễ như chặng vừa qua.

Nguồn: Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Trung Quốc (CAAM) — Số liệu sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu ô tô năm 2025 · Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện Trung Quốc — Sản xuất và tiêu thụ ô tô Trung Quốc lập đỉnh mới năm 2025 · Tân Hoa Xã — Ngành ô tô Trung Quốc giữ vị trí số một thế giới · Báo Global Times — Sản xuất và tiêu thụ xe năng lượng mới vượt 7 triệu chiếc nửa đầu 2026 · Trang CnEVPost — BYD đặt mục tiêu 1,3 triệu xe bán ra nước ngoài năm 2026