Cảng biển Trung Quốc: Thượng Hải vượt 50 triệu TEU, Ninh Ba bám sát

Hai đại cảng đang giữ nhịp thương mại toàn cầu

Năm 2024, cảng Thượng Hải xử lý 51,51 triệu TEU — đơn vị container tiêu chuẩn dài 20 feet — trở thành cảng đầu tiên trên thế giới vượt mốc 50 triệu TEU trong một năm. Cột mốc được xác lập ngày 22 tháng 12 năm 2024 tại giai đoạn 4 của cảng nước sâu Dương Sơn. Thượng Hải đã giữ ngôi cảng container bận rộn nhất thế giới 15 năm liên tiếp, kể từ năm 2010.

Nhưng Thượng Hải không đứng một mình. Cách đó vài trăm cây số về phía nam, cảng Ninh Ba-Chu Sơn (tỉnh Chiết Giang) xử lý hơn 1,37 tỷ tấn hàng hoá trong năm 2024, đứng đầu thế giới về tổng trọng lượng hàng suốt 16 năm liền, với sản lượng container đạt 39,3 triệu TEU, tăng khoảng 11% — mức tăng mạnh nhất trong gần bảy năm.

TEU là gì và vì sao phải đếm nó

TEU là viết tắt của đơn vị tương đương container 20 feet, tức chiếc container kim loại tiêu chuẩn dài khoảng 6 mét. Vì container có nhiều cỡ, ngành vận tải quy hết về một đơn vị chung để so sánh. Một container 40 feet tính là 2 TEU. Khi một cảng nói "51 triệu TEU", nghĩa là khối lượng hàng rời rạc tương đương 51 triệu container 20 feet đã đi qua cầu tàu trong một năm — con số khổng lồ đến mức khó hình dung nếu chỉ nhìn bằng mắt.

Bảng xếp hạng container năm 2024

• Thượng Hải: 51,51 triệu TEU, tăng 4,8% — số 1 thế giới.
• Singapore: 41,12 triệu TEU, tăng 5,4% — cảng trung chuyển lớn nhất toàn cầu.
• Ninh Ba-Chu Sơn: 39,3 triệu TEU, tăng khoảng 11% — số 1 thế giới về tổng tấn hàng.
• Thâm Quyến: 33,4 triệu TEU — cửa xuất khẩu công nghệ cao cạnh Hồng Kông.
• Thanh Đảo: 30,87 triệu TEU — cảng tự động hoá lớn ở miền bắc.
• Quảng Châu: 26,07 triệu TEU — cửa ngõ đồng bằng Châu Giang.

Trong top 10 cảng container bận rộn nhất thế giới, Trung Quốc chiếm 6 vị trí. Cả nước xử lý khoảng 332 triệu TEU trong năm 2024, tăng 7% so với 2023; các cảng ven biển chiếm gần 90% con số này, riêng Thượng Hải chiếm khoảng 16%.

Cảng Dương Sơn — nơi gần như không có người bốc xếp

Dương Sơn là cụm cảng nước sâu nằm trên quần đảo ngoài khơi, cách trung tâm Thượng Hải hơn 30 km, nối với đất liền bằng cầu Đông Hải dài hơn 30 km. Giai đoạn 4 của Dương Sơn đi vào hoạt động từ tháng 12 năm 2017 và được giới thiệu là cảng container tự động hoá lớn nhất thế giới: cẩu, xe nâng và bãi xếp đều vận hành bằng hệ thống điều khiển, máy móc tự chạy theo lộ trình định sẵn. Nhìn từ xa, cả bãi container chuyển động mà gần như không thấy bóng người.

Năng lực ấy đến từ thiết bị nội địa. Những chiếc cẩu dàn khổng lồ mang thương hiệu ZPMC — doanh nghiệp Thượng Hải — hiện có mặt ở hầu hết cảng lớn trên thế giới. Đây là điểm ít được nói tới nhưng quan trọng bậc nhất: Trung Quốc không chỉ sở hữu cảng lớn, mà còn bán máy móc để nước khác xây cảng.

Cảng không chỉ để chở container

Năm 2024, cảng Thượng Hải bốc dỡ 3,63 triệu xe ô tô, tăng 15% so với năm trước và lần đầu đứng đầu thế giới, trong đó hơn 60% là xe do nước ngoài sản xuất quá cảnh. Con số này phản ánh một thực tế ít được chú ý: Thượng Hải không chỉ đưa hàng Trung Quốc đi, mà còn là trung điểm cho hàng của cả khu vực.

Để hàng đi sâu vào nội địa, cảng phải nối được với đường sắt. Ninh Ba-Chu Sơn năm 2024 vận hành dịch vụ đa phương thức biển và đường sắt tới 67 địa khu cấp tỉnh trên cả nước, chuyển hơn 1,8 triệu TEU theo cách này. Đây là mảng ít được nhắc tới nhưng quyết định việc hàng từ cảng có lên được các chuyến tàu đi châu Âu hay không.

Mặt khác của câu chuyện

Không phải mọi thứ đều thuận lợi. Một báo cáo độc lập của DNV và Menon Economics xếp Singapore ở vị trí số một khi đánh giá tổng hợp cả hiệu quả lẫn kết nối, dù Thượng Hải dẫn đầu về sản lượng thuần. Nghĩa là quy mô lớn chưa chắc đã đồng nghĩa với hiệu quả cao nhất.

Rủi ro thứ hai đến từ bên ngoài. Căng thẳng thương mại khiến một phần chuỗi cung ứng dịch chuyển sang Việt Nam, Mexico hay Ấn Độ, và các nước nhập khẩu đang cân nhắc áp phí với tàu và cảng do Trung Quốc vận hành. Nếu xu hướng đó mạnh lên, các cảng Trung Quốc sẽ phải cạnh tranh bằng hiệu quả chứ không chỉ bằng sản lượng.

Nhìn tổng thể, hai con số của năm 2024 — 51,51 triệu TEU của Thượng Hải và 1,37 tỷ tấn hàng của Ninh Ba-Chu Sơn — cho thấy vị trí trung tâm của Trung Quốc trong vận tải biển toàn cầu chưa hề suy chuyển. Nhưng chúng cũng đặt ra câu hỏi: khi tăng trưởng đến từ việc thế giới vẫn phụ thuộc vào hàng Trung Quốc, thì một cú sốc thương mại sẽ lan tới đâu.

Nguồn: Chính phủ Trung Quốc (english.gov.cn) — Sản lượng hàng hoá cảng Ninh Ba-Chu Sơn đứng đầu thế giới năm 2024 · DNV và Menon Economics — Báo cáo Cảng container hàng đầu thế giới · Ashu Research — Báo cáo ngành cảng Trung Quốc 2024 · Báo Quốc tế — Kinh tế Trung Quốc từ chiến lược cường quốc biển đến mục tiêu tăng trưởng chất lượng cao · Tạp chí Cộng sản — Chính sách hàng hải và cạnh tranh cảng biển toàn cầu