Thanh Đảo và Bát Đại Quan: khu biệt thự bên vịnh biển Hoàng Hải

Thanh Đảo — thành phố được người Đức vẽ lại

Thanh Đảo nằm ở bờ nam bán đảo Sơn Đông, nhìn ra biển Hoàng Hải, phía trong là vịnh Giao Châu. Thành phố rộng khoảng 11.282 ki-lô-mét vuông; tổng điều tra dân số năm 2020 ghi khoảng 10,07 triệu người. Đây là một trong những hải cảng lớn của miền đông Trung Quốc, với đường bờ biển nhiều vịnh, mũi đất và bãi tắm.

Ngày 14 tháng 11 năm 1897, hạm đội Viễn Đông của Đức chiếm vịnh Giao Châu. Ngày 6 tháng 3 năm 1898, nhà Thanh buộc phải ký điều ước cho Đức thuê vùng Giao Áo trong 99 năm: 551 ki-lô-mét vuông đất liền và 576,5 ki-lô-mét vuông mặt biển. Năm 1899, hoàng đế Đức Wilhelm II ra lệnh đặt tên khu đô thị mới là Thanh Đảo — đây là lần đầu cái tên này xuất hiện với tư cách tên thành phố. Người Đức cho phá các làng cũ, quy hoạch lại toàn bộ thành phố theo lối châu Âu, đặt nền móng cho dáng vẻ Thanh Đảo tới tận hôm nay. Năm 1914, Nhật Bản nhân chiến tranh thế giới thứ nhất đánh chiếm thành phố; tới năm 1922 mới trả lại cho Trung Quốc.

Dấu vết của thời Đức còn lại rõ nhất ở khu thành cũ và trong câu nói mà người Thanh Đảo vẫn dùng để tả thành phố mình: "ngói đỏ, cây xanh, biển biếc, trời trong".

Bát Đại Quan — mười con đường mang tên mười cửa ải

Bát Đại Quan nằm ở quận Thị Nam, phía đông Hối Tuyền, dưới chân nam núi Thái Bình, phía tây giáp vịnh Hối Tuyền và phía nam sát vịnh Thái Bình. Tên gọi bắt nguồn từ việc các con đường ở đây được đặt theo tên những cửa ải nổi tiếng của Trung Quốc: Thiều Quan, Gia Dục Quan, Hàm Cốc Quan, Chính Dương Quan, Lâm Hoài Quan, Ninh Vũ Quan, Tử Kinh Quan và Cư Dung Quan. Về sau khu vực mở thêm hai con đường nữa là Vũ Thắng Quan và Sơn Hải Quan, nên thực tế hiện có khoảng mười con đường mang tên cửa ải, dù cái tên "Bát Đại Quan" — tám cửa ải — đã thành quen.

Cách bố trí đường cũng theo nguyên tắc: các đường chạy bắc nam là Tử Kinh Quan, Ninh Vũ Quan và Thiều Quan; các đường chạy đông tây là nhóm còn lại. Toàn khu rộng hơn 70 héc-ta — tài liệu địa phương thường nói vui rằng diện tích của nó xấp xỉ Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh. Giữa các con đường là biệt thự, vườn và bãi cỏ, gần như không có nhà cao tầng.

Quy hoạch từ thời Đức và luật xây dựng nghiêm ngặt

Thời Đức, vùng giữa núi Iltis — nay là núi Thái Bình — và núi Ngư, quanh vịnh Victoria — nay là vịnh Hối Tuyền — được quy hoạch thành khu dưỡng bệnh, tức khu biệt thự nghỉ ngơi. Một số công trình ở đây có từ thời Đức, nhưng phần lớn biệt thự được dựng trong thập niên 1930. Quy định xây dựng khi đó khá chặt: mật độ xây dựng phải dưới 50 phần trăm, phải giữ mảng xanh, và tường bao phải làm kiểu thông thoáng nhìn thấy qua — nhờ vậy nhiều căn nhà để lộ vườn và mặt tiền ra đường, tạo nên cảnh quan đặc trưng của cả khu.

Hai trăm căn nhà, hơn hai mươi nước

Trong khu hiện có hơn 200 toà nhà mang phong cách của hơn 20 quốc gia: Nga, Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Nhật, Đan Mạch và nhiều nước khác, hợp thành nhóm kiến trúc cận đại Bát Đại Quan. Vì độ đa dạng này, người ta gọi Bát Đại Quan là "bảo tàng kiến trúc muôn nước". Năm 2001, nhóm kiến trúc cận đại ở đây được xếp hạng di tích quốc gia trọng điểm cần bảo vệ; khu vực cũng nằm trong danh sách các khu du lịch phong cảnh biển nổi tiếng của Trung Quốc và là một trong những khu phố văn hoá lịch sử được công nhận.

Lầu Hoa Thạch — biểu tượng của Bát Đại Quan

Ngôi nhà được biết đến nhiều nhất là Hoa Thạch Lâu ở số 18 đường Hoàng Hải. Ngôi nhà được gọi là "lầu đá hoa" vì được dựng bằng đá hoa cương và sỏi cuội. Lầu mang dáng một toà lâu đài châu Âu, có bóng dáng kiến trúc La Mã và Gothic, bên trong có dấu vết Baroque. Toà nhà chính cao năm tầng, tầng trên cùng là đài ngắm biển; diện tích sàn khoảng 753,7 mét vuông, sân rộng 4,5 mẫu Trung Quốc. Đứng trên đài, người ta nhìn thẳng ra biển và bãi tắm số 2 ngay bên dưới.

Có một điểm cần nói rõ vì các nguồn không thống nhất: một số bài báo — trong đó có bài trên trang Nhân dân nhật báo — ghi ngôi nhà có từ năm 1906 và từng là biệt thự đi săn mùa hè của tổng đốc Đức; còn các tài liệu như Bách khoa Baidu và hồ sơ kiến trúc cận đại lại ghi ngôi nhà do một người Nga tên Grasimov dựng năm 1932. Đây là chỗ tư liệu còn lệch nhau, nên không thể khẳng định dứt khoát năm xây dựng. Tương truyền Tưởng Giới Thạch từng ở ngôi nhà này, và vì thế nó còn được gọi là lầu Tưởng Giới Thạch; nhưng chi tiết đó thuộc dạng câu chuyện lưu truyền hơn là ghi chép đã kiểm chứng.

Lầu Công Chúa và những căn nhà khác

Một công trình khác được nhắc nhiều là Lầu Công Chúa ở số 10 đường Cư Dung Quan — kiến trúc kiểu Đan Mạch, dựng trong thập niên 1930. Truyền thuyết địa phương kể rằng nó được xây để đón công chúa Đan Mạch tới nghỉ hè, nhưng công chúa chưa từng tới; đây là truyền thuyết dân gian chứ không phải ghi chép chính sử. Ngoài ra còn có Lầu Bướm — gắn với nữ diễn viên Hồ Điệp thời dân quốc — và nhiều biệt thự nhỏ rải rác trong các con đường, mỗi căn một dáng vẻ.

Mỗi con đường một loài cây

Một nét thú vị của Bát Đại Quan là mỗi con đường trồng một loài cây riêng, nên mùa nào trong năm cũng có đường đang nở hoa hoặc đang đổi lá. Cách nói phổ biến ở địa phương: đường Thiều Quan trồng hoa đào, đường Cư Dung Quan trồng cây bạch quả, đường Sơn Hải Quan trồng ngô đồng Pháp, đường Tử Kinh Quan trồng tuyết tùng, đường Ninh Vũ Quan trồng hải đường, đường Chính Dương Quan trồng tử vi, đường Vũ Thắng Quan trồng bách. Đây là cách phân bổ được các bài giới thiệu du lịch nhắc lại nhiều lần, và cũng là lý do khu này đông khách vào mùa hoa và mùa lá vàng.

Đi lại và thời điểm nên đến

Bát Đại Quan nằm ngay sát trung tâm Thanh Đảo, đi bộ hoặc xe buýt đều tới được; khu vực không thu vé vào cửa chung, nhưng một số biệt thự như Hoa Thạch Lâu và Lầu Công Chúa có bán vé riêng và có giờ mở cửa. Quanh khu là bãi tắm số 1, bãi tắm số 2, công viên Trung Sơn và thuỷ cung Thanh Đảo, nên có thể ghép thành một buổi đi bộ dài.

Thời điểm đẹp nhất là tháng 4 và tháng 5 khi hoa nở, và tháng 10, tháng 11 khi lá đổi màu — mùa thu ở Bát Đại Quan được xem là đẹp nhất trong năm. Mùa hè Thanh Đảo mát hơn nội địa nên rất đông, giá phòng tăng mạnh. Nên nhớ rằng đây là khu dân cư đang ở, không phải công viên giải trí: phần lớn nhà là tư gia hoặc cơ sở đang hoạt động, khách chỉ nên ngắm từ đường. Giá vé và giờ mở cửa thay đổi theo năm, nên tra trước khi đi.

Nguồn: Wikipedia tiếng Trung — 八大关 · Wikipedia tiếng Anh — Badaguan · Bách khoa Baidu — 青岛八大关近代建筑 · Nhân dân nhật báo (bản Sơn Đông) — 青岛八大关 秋色美如画 · Thanh Đảo Tân văn — 去了无数次的八大关，这些秘密你却不一定知道