Đại Liên và bờ biển Hoàng Hải: thành phố cảng ở mũi bán đảo Liêu Đông

Đại Liên — thành phố ở đầu mút bán đảo Liêu Đông

Đại Liên là thành phố cấp phó tỉnh của tỉnh Liêu Ninh, nằm ở mũi phía nam bán đảo Liêu Đông. Đây là thành phố cực nam của cả Liêu Ninh và của toàn vùng Đông Bắc Trung Quốc. Thành phố rộng 13.743 ki-lô-mét vuông, riêng diện tích đất là 12.573,85 ki-lô-mét vuông; dân số 7.450.785 người theo điều tra năm 2020, trong đó 5.106.719 người sống ở vùng đô thị liền kề. Phía bắc giáp các thành phố Dinh Khẩu, An Sơn và Đan Đông; phía tây và tây bắc nhìn qua vịnh Liêu Đông sang Tần Hoàng Đảo và Hồ Lô Đảo; phía nam nhìn qua eo Bột Hải sang Yên Đài và Uy Hải ở bán đảo Sơn Đông.

Nhưng con số quyết định vị thế của Đại Liên là đường bờ biển: 1.906 ki-lô-mét, chưa tính các đảo. Thành phố quản lý phần lớn bán đảo Liêu Đông cùng khoảng 260 đảo và cồn đá. Một bên là vịnh Liêu Đông thuộc biển Bột Hải ở phía tây, một bên là Hoàng Hải ở phía đông và nam. Nói cách khác, Đại Liên nằm đúng chỗ hai vùng biển tách nhau ra, và cũng là điểm gần nhất trên đất liền để nhìn sang bán đảo Sơn Đông.

Từ thôn chài Thanh Nê Oa tới cái tên Đại Liên

Đại Liên không phải một thành phố cổ. Hạt nhân của nó là Thanh Nê Oa, một thôn chài nhỏ bên vụng biển phía nam, cái tên nghĩa là "đầm bùn xanh". Tên gọi Đại Liên Loan đã có trong văn bản ít nhất từ năm 1879, đặt theo vụng nước mà thôn nằm bên cạnh.

Năm 1898, sau khi buộc nhà Thanh cho thuê bán đảo, người Nga bắt đầu xây một thành phố thương cảng hiện đại trên nền vùng Thanh Nê Oa và đặt tên là Đan Ni, nghĩa là "nơi xa xôi". Họ muốn biến nó thành "Paris của Viễn Đông". Năm 1902, tuyến đường sắt nối thành phố với mạng đường sắt Đông Thanh – nhánh của tuyến xuyên Siberia – hoàn tất, và Đan Ni trở thành hải cảng chính của Nga ở châu Á.

Sau thất bại của Nga trong chiến tranh Nga – Nhật (1904–1905), Nhật tiếp quản và gọi thành phố là Đại Liên, phiên âm tiếng Nhật của tên vụng Đại Liên Loan. Người châu Âu thời đó quen viết Dairen, còn mũi đất phía nam thì gọi là Port Arthur – nay là quận Lữ Thuận Khẩu.

Lữ Thuận — căn cứ hải quân ở mũi cực nam

Lữ Thuận nằm ở đầu mút bán đảo, có vịnh nước sâu kín gió nên đã bị nhiều thế lực nhòm ngó. Người Nga cho xây căn cứ hải quân ở đây trước và sau khởi nghĩa Nghĩa Hoà Đoàn, biến nó thành cặp đôi với Đan Ni: một bên là cảng thương mại, một bên là cảng quân sự. Tháng 1 năm 1905, sau năm tháng bị bao vây, Nga đầu hàng ở Port Arthur. Hiệp ước Portsmouth ký ngày 5 tháng 9 năm 1905 nhượng Port Arthur cho Nhật.

Mũi đất này cũng là nơi đánh dấu ranh giới tự nhiên giữa Bột Hải và Hoàng Hải. Đường phân giới là đường thẳng nối mũi Lão Thiết Sơn ở Lữ Thuận với mũi Bồng Lai ở Sơn Đông, dài hơn 120 ki-lô-mét. Trên mũi Lão Thiết Sơn có ngọn hải đăng do hải quan nhà Thanh đặt làm năm 1893 và người Anh xây, đèn cao 86,7 mét trên mặt biển. Vùng nước giữa hai mũi — eo Lão Thiết Sơn — được xem là một trong những tuyến nước nguy hiểm nhất ven biển Trung Quốc vì dòng chảy rất mạnh.

Sau năm 1945 và cái tên Lữ Đại

Tháng 8 năm 1945, Hồng quân Liên Xô tiếp quản thành phố. Trước khi nhà nước Trung Quốc mới thành lập, Đại Liên không thuộc quyền kiểm soát của Quốc dân đảng mà do phía Liên Xô và những người cộng sản phối hợp quản lý. Năm 1950, Liên Xô trả thành phố lại mà không đòi bồi thường; Đại Liên và Lữ Thuận sáp nhập thành một thành phố lấy tên Lữ Đại — ghép âm đầu của Lữ Thuận và Đại Liên. Quân đội Liên Xô rời đi năm 1955. Ngày 5 tháng 3 năm 1981, Quốc vụ viện đổi tên thành phố trở lại thành Đại Liên, còn Lữ Thuận trở thành một quận.

Năm 1984, Đại Liên được chọn làm một trong những thành phố ven biển mở cửa đầu tiên và khi đó là cảng ngoại thương lớn nhất Trung Quốc. Năm 1994, thành phố được nâng lên cấp phó tỉnh. Từ năm 2007, hội nghị thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới — người ta quen gọi là "Davos mùa hè" — được tổ chức luân phiên ở đây cùng Thiên Tân.

Quảng trường Tinh Hải — chỗ lấn biển rộng nhất thành phố

Quảng trường Tinh Hải ở quận Sa Hà Khẩu là một trong những biểu tượng của thành phố. Chỗ này trước kia là ruộng muối bỏ hoang ven vịnh Tinh Hải. Công trình cải tạo khởi công ngày 16 tháng 7 năm 1993: chính quyền thành phố dùng gạch vụn xây dựng để lấn biển 114 héc-ta và san lấp thêm 62 héc-ta, tạo ra tổng diện tích 176 héc-ta. Công trình hoàn thành ngày 30 tháng 6 năm 1997, đúng dịp Hồng Kông trở lại Trung Quốc.

Con số cụ thể: quảng trường trung tâm rộng 45.000 mét vuông; vòng tròn trong có đường kính 199,9 mét và vòng ngoài 239,9 mét — các con số được chọn để ngầm nhắc tới năm 1999. Ở giữa quảng trường từng có cột Hoa Biểu bằng đá hoa trắng khắc chín con rồng, cao 19,97 mét. Cột này bị tháo dỡ ngày 5 tháng 8 năm 2016 và thay bằng một đài phun nước có nhạc.

Cần nói rõ một chỗ số liệu không thống nhất: nhiều bài giới thiệu ghi quảng trường Tinh Hải là "quảng trường thành phố lớn nhất thế giới" với 176 héc-ta, một số trang du lịch lại ghi 110 héc-ta. Con số 176 héc-ta là con số được dẫn phổ biến nhất, nhưng cách so sánh "lớn nhất thế giới" nên đọc như một lời quảng bá của địa phương, vì kết quả còn tuỳ cách định nghĩa thế nào là một quảng trường công cộng.

Cầu vượt vịnh Tinh Hải

Nhìn từ trên cao, cây cầu bắc qua vịnh Tinh Hải là điểm nhấn của cả vùng bờ biển. Cầu khởi công năm 2011 và thông xe ngày 30 tháng 10 năm 2015, dài 6,8 ki-lô-mét tính cả đường dẫn; riêng phần cầu chính dài 820 mét với nhịp giữa 460 mét, hai nhịp biên 180 mét và tháp cầu cao 114,3 mét. Đây là cây cầu đầu tiên ở Trung Quốc xây trụ neo ngay trên mặt biển và là cây cầu dây võng hai tầng dành cho đường bộ đầu tiên của nước này: tầng trên bốn làn chạy một chiều từ đông sang tây, tầng dưới bốn làn chạy ngược lại, trên cầu còn có lối đi bộ cho khách ngắm cảnh.

Đường Binhai và chuỗi bãi biển phía nam

Đường Binhai chạy dọc bờ biển phía nam thành phố, dài khoảng 32 ki-lô-mét, nối từ quảng trường Hải Chi Vận ở phía đông tới quảng trường Tinh Hải ở phía tây và đi qua mười hai điểm tham quan chính. Đây là con đường người Đại Liên dùng để đi bộ, chạy và đạp xe: một bên là núi, một bên là biển. Lễ hội đi bộ quốc tế Đại Liên tổ chức vào tháng 5 hằng năm có bốn cự ly 5, 10, 20 và 30 ki-lô-mét, trong đó cự ly dài nhất cũng chạy theo tuyến này.

• Bán đảo Bổng Chùy: khu đất nhô ra biển ở phía đông nam, có bãi đá, rừng thông và một hòn đảo nhỏ hình chiếc chày giã nằm cách bờ không xa — tên gọi Bổng Chùy lấy từ hình dáng đó. Đây là khu nghỉ dưỡng lâu đời và là một trong những chỗ nước trong nhất vùng.
• Lão Hổ Than: công viên bờ biển nổi tiếng với nhóm tượng đá hình hổ và bến thuyền, là điểm ngắm hoàng hôn của thành phố.
• Phó Gia Trang và bãi Kim Ngân: hai bãi cát dài ở phía tây nam, được đánh giá là nơi tắm biển tốt nhất trong nội thành.
• Kim Thạch Than: khu nghỉ dưỡng quốc gia ở bán đảo phía đông, nơi có các vách đá trầm tích xếp lớp và những khối đá có tuổi địa chất hàng trăm triệu năm.
• Huyện Trường Hải: quần đảo ở phía đông bán đảo, nơi nghề đánh bắt và nuôi trồng hải sản là sinh kế chính.

Hải sản và cách ăn của người Đại Liên

Ẩm thực Đại Liên là một nhánh của ẩm thực Sơn Đông pha ảnh hưởng Đông Bắc, nhưng điểm khác biệt nằm ở nguyên liệu: cua, sò, hến, nhum biển, hàu, hải sâm, bào ngư, ốc, tôm tít, sứa và một loài giun biển mà người địa phương gọi là hải trường. Mùa đông là lúc nhiều loại hến, trai và bào ngư béo nhất.

Ba món dễ tìm nhất gồm cá khô ăn kèm bánh ngô, mực nướng trên bàn gang — món này sinh ra ở Đại Liên rồi lan ra khắp Trung Quốc — và một món ăn vặt làm từ tinh bột khoai tây đông đặc, cắt miếng rồi rán cho se mặt, rắc tỏi giã, vừng và nước sốt.

Người Đại Liên tự gọi giọng nói của mình là "mùi hàu" vì cách phát âm nặng và đặc. Đây là vùng đất của người nhập cư gốc Sơn Đông: dân Đại Liên phần lớn là con cháu những người vượt biển sang Đông Bắc trong các đợt di dân lớn thời Thanh và thời Nhật chiếm đóng, nên tiếng nói và cách ăn vẫn giữ dấu vết của bán đảo bên kia eo biển.

Vài điều cần lưu ý

Đại Liên có khí hậu lục địa ẩm chịu ảnh hưởng gió mùa: mùa hè ấm và ẩm, mùa đông lạnh, khô và nhiều gió. Nhiệt độ trung bình tháng 1 khoảng âm 3,3 độ C, tháng 8 khoảng 24,8 độ C; lượng mưa trung bình năm khoảng 604 milimét và tập trung vào mùa hè. Mùa đông ở đây lạnh hơn Yên Đài hay Uy Hải nhiều vì gió từ cao áp Siberia thổi xuống, nên đi vào tháng 12 tới tháng 2 cần áo rất ấm.

Giờ mở cửa, giá vé và lịch chạy tàu tham quan thay đổi theo mùa và theo quy định từng năm, nên kiểm tra trực tiếp trước khi đi thay vì tin vào bài viết cũ. Các số liệu dân số và diện tích trong bài lấy theo điều tra năm 2020 và công bố của chính quyền thành phố.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Dalian · Wikipedia tiếng Trung — 星海广场 (大连市) · Wikipedia tiếng Trung — 星海湾跨海大桥 · Bách khoa Baidu — 黄渤海分界线 · Hãng hàng không Nam Phương Trung Quốc — Giới thiệu điểm tham quan Đại Liên