Nam Thông và Lang Sơn: ngọn núi cao nhất của đồng bằng Giang Tô

Nam Thông — vùng đất mới bồi ở cửa sông Trường Giang

Nam Thông là thành phố cấp địa khu ở phía đông nam tỉnh Giang Tô, nằm ở bờ bắc sông Trường Giang, gần cửa sông. Phía đông giáp biển Hoàng Hải, phía nam là con sông, bên kia sông là Tô Châu, Vô Tích và Thượng Hải. Theo điều tra dân số năm 2020, thành phố có 7.726.635 người trên diện tích 8.544 ki-lô-mét vuông; toàn thành phố cao trung bình khoảng 2 mét so với mực nước biển, chỗ cao nhất của vùng đồng bằng chỉ từ 2 đến 6,5 mét.

Điều đáng chú ý là tuổi của vùng đất. Phần lớn Nam Thông không phải đất liền cổ mà là các cồn cát bồi dần ở cửa sông trong khoảng 2.000 năm trở lại. Chỉ vùng tây bắc — Hải An, Như Cao — thành lập sớm, có di chỉ thời đồ đá mới Thanh Đôn hơn 6.000 năm; phần còn lại trải qua bốn đợt cồn cát lớn nối vào đất liền từ thế kỷ 5 đến đầu thế kỷ 20. Đến năm 1903 (Quang Tự năm thứ 29), địa giới Nam Thông ngày nay mới cơ bản thành hình. Thành phố có 226 ki-lô-mét bờ sông Trường Giang; riêng đoạn sông chính chảy qua Nam Thông dài 87 ki-lô-mét với mặt nước rộng từ 6 đến 18 ki-lô-mét — chỗ rộng nhất trước khi sông đổ ra biển.

Dấu mốc hành chính sớm nhất còn lại là năm 958, đời Hậu Chu: nhà nước đặt quân trấn Tĩnh Hải rồi đổi thành châu Thông và cho đắp thành. Con hào bảo vệ thành ấy — Hào Hà — vẫn còn đến nay, là một trong những hào thành cổ được gìn giữ nguyên vẹn nhất Trung Quốc, được gọi là “chiếc vòng ngọc của thành phố”, và dọc theo nó là tháp Quang Hiếu, chùa Thiên Ninh, gác Bắc Cực, tháp Văn Phong cùng những ngôi nhà cũ. Nhiệt độ trung bình năm ở đây khoảng 15 độ C, mưa khoảng 1.000 đến 1.100 mi-li-mét.

Lang Sơn — ngọn núi cao nhất của đồng bằng Giang Tô

Lang Sơn nằm ở ngoại vi phía nam quận Sùng Xuyên, được gọi là “núi đầu tiên của sông biển”, xếp hạng khu danh thắng cấp tỉnh và khu du lịch cấp 4A quốc gia. Cùng bốn ngọn khác là Mã Yên Sơn, Kiếm Sơn, Quân Sơn và Hoàng Nê Sơn, nó hợp thành nhóm “Lang ngũ sơn” — tàn dư của những cồn đảo xưa giờ đã nối vào bờ. Lang Sơn cao 106,94 mét, cao nhất trong năm ngọn, và cũng là điểm cao nhất của cả một vùng đồng bằng rộng lớn. Cả khu danh thắng có 43 công trình cổ, 8 ngôi mộ cổ, 23 bài đề khắc trên đá và 13 hang cổ.

Từng ngọn trong nhóm có chuyện riêng. Kiếm Sơn cao 87,33 mét, sống núi nhô lên như thanh kiếm vừa rút khỏi vỏ; sách “Nam Thông Châu Ngũ Sơn toàn chí” của Lưu Danh Phương chép rằng Tần Thuỷ Hoàng từng mài kiếm trên một tảng đá ở phía đông nam núi, nên núi còn tên là Kiếm Tích. Trước cổng động Bồ Đề của Kiếm Sơn có mộ một kỹ sư người Hà Lan tên Đặc Lai Khắc, người có công lớn với việc trị thuỷ ở Nam Thông; mộ được dựng lại tháng 6 năm 1987 và đến năm 1991 được công nhận là di tích bảo vệ cấp thành phố. Mã Yên Sơn là nơi Tùy Dượng Đế cho chăn ngựa trước cuộc viễn chinh Liêu Đông. Quân Sơn có dáng nằm như con voi nên còn gọi là Tượng Sơn, trên núi còn động Yến Chân Nhân, suối Bạch Vân, đền Tứ Hiền, đền Bao Công, bia khắc của Đổng Kỳ Xương và trạm khí tượng đầu tiên do tư nhân lập trong lịch sử Trung Quốc.

Lang Sơn cũng là một mốc quân sự. Ít nhất từ thế kỷ 9, khi nó còn là hòn đảo ngoài khơi, nơi này đã được dùng làm tiền đồn dọc hạ lưu Trường Giang: năm 875, một cuộc binh biến do viên sĩ quan cấp thấp Vương Dĩnh phát động ở đây nhanh chóng tụ được khoảng 10.000 người, dùng thuyền đánh vào các vùng ven biển phía đông nam.

Chùa Quảng Giáo và tháp Chi Vân

Trên Lang Sơn có chùa Quảng Giáo, một trong những ngôi chùa trọng điểm quốc gia của Phật giáo khu vực Hán, đồng thời là đạo tràng của Bồ Tát Đại Thế Chí. Chùa khởi dựng năm 669 (Tổng Chương năm thứ hai đời Đường), vị tổ khai sơn là Tăng Già Đại Thánh — một nhà sư được vua Đường Trung Tông tôn làm quốc sư. Đến thời Thái Bình Hưng Quốc đời Tống (976–984), trụ trì Trí Huyễn cho xây điện Đại Thánh và tháp Chi Vân.

Tháp Chi Vân đứng trên đỉnh núi, là công trình đặc sắc nhất của chùa: cao khoảng 35 mét, kết cấu gỗ, năm tầng bốn lớp, mặt bằng vuông, các tầng thu nhỏ dần từ dưới lên. Các công trình của chùa không tập trung một chỗ mà rải khắp sườn núi. Trên đỉnh có cổng chùa, lầu Tụy Cảnh, điện Viên Thông, điện Đại Thánh, nhà Quỳ Trúc Sơn, đền Tam Tiên; phía dưới có điện Đại Phật, điện Luân Tàng, điện Đại Bi, điện Kim Cang, lầu Tàng Kinh, lầu Phơi Kinh, lầu Chẩm Sơn và nhà phương trượng. Quanh đó là mộ Lạc Tân Vương, đình Vọng Giang, đình Ngự, đình bia Bình Uy, mộ Bạch Nhã Vũ, cùng những danh thắng nhỏ như Song Nhãn Thạch, Cáp Tử Nham, Lỗi Lạc Cơ, Hàn Ngọc Tuyền.

Truyền thuyết khai sơn kể rằng Tăng Già Đại Thánh được cho là hoá thân của Quan Âm mười một mặt, đi tìm đạo tràng cho Bồ Tát Đại Thế Chí, gặp ngọn núi này đang bị một con sói trắng tinh chiếm giữ. Ông đấu pháp với sói, trải áo cà sa phủ kín cả núi, thu phục được nó và sói phải nhường núi — từ đó thành tên “Lang Sơn”, tức núi Sói. Đây là truyện dân gian, không phải sử liệu: chùa thì có thật và niên đại khởi dựng có chép trong văn bản, còn con sói trắng chỉ là truyền thuyết. Điều này giải thích một chi tiết dễ gây nhầm: ngọn núi mang tên “Sói” nhưng lại gắn với Bồ Tát Đại Thế Chí, hoàn toàn không liên quan gì tới sói trong tín ngưỡng.

Phía bắc Lang Sơn có nhà thờ Đức Mẹ Lang Sơn, một trung tâm Công giáo quan trọng của vùng bắc Giang Tô. Từ thập niên 1930, Toà thánh đã ban các sắc lệnh ân xá toàn phần, đưa Lang Sơn vào danh sách mười hai điểm hành hương lớn của Công giáo tại Trung Quốc; hàng năm vẫn có đông giáo dân tìm đến. Rất ít nơi ở Trung Quốc vừa là đạo tràng Phật giáo vừa là điểm hành hương Công giáo như ở đây.

Một dòng họ làm nên thành phố

Không thể nói về Nam Thông mà bỏ qua Trương Kiển (1853–1926), người Hải Môn, đỗ trạng nguyên năm 1894 khi đã 41 tuổi. Ông là người chủ trương “cứu nước bằng công nghiệp” và biến quê mình thành một thí điểm.

• Nhà máy sợi Đại Sinh ở Đường Gia Sạp phía tây thành Thông Châu khởi công năm 1898 và ra sản phẩm năm 1899; đến năm 1904 vốn tăng thêm 630.000 lạng bạc với hơn 20.000 cọc sợi; năm 1907 mở thêm nhà máy số hai ở Cửu Long, Sùng Minh (nay thuộc Khải Đông) với vốn 1.000.000 lạng và 26.000 cọc sợi. Đến năm 1911, hai nhà máy đã lãi ròng khoảng 3,7 triệu lạng. Quanh đó mọc lên nhà máy dầu Quảng Sinh, nhà máy bột Phục Tân, xưởng luyện Tư Sinh, cùng cảng Thiên Sinh và nhà máy điện — tạo thành khu công nghiệp Đường Gia Sạp.
• Năm 1902, ông lập Trường Sư phạm Thông Châu, khai giảng năm 1903, là trường sư phạm đầu tiên của Trung Quốc. Năm 1905, ông lập Bảo tàng Nam Thông (khánh thành ngày 14 tháng 1 năm 1905), bảo tàng công cộng đầu tiên do người Trung Quốc tự lập. Ông cũng lập trạm khí tượng trên Quân Sơn — trạm khí tượng đầu tiên do người Trung Quốc tự lập — và tham gia gây dựng nhiều trường khác, trong đó có Phục Đán và trường chuyên ngành công trình sông biển Hà Hải.

Năm 1922, trong cuộc khủng hoảng ngành dệt toàn quốc, nhà máy Đại Sinh phá sản; một phần nguyên nhân nằm ở chính cách ông quản lý, khi không đưa khấu hao thiết bị vào giá thành mà dùng làm vốn quay vòng, và mở rộng quá nhanh. Mao Trạch Đông sau này nói về công nghiệp nhẹ Trung Quốc: “Không được quên Trương Kiển ở Hải Môn”.

Vì sao nên đi Nam Thông

Cụm Lang Sơn cách trung tâm thành phố không xa, đi hết năm ngọn núi trong một buổi là được. Ở thành phố, quần thể Hào Hà cùng Bảo tàng Nam Thông nằm hai bên bờ hào: bảo tàng hiện rộng gần 76.000 mét vuông, nhà trưng bày mới khánh thành tháng 9 năm 2005, và từ năm 2008 thuộc nhóm bảo tàng hạng nhất quốc gia đầu tiên. Nam Thông là một trong mười bốn thành phố ven biển mở cửa đầu tiên của Trung Quốc từ năm 1984 và hiện là thành phố công nghiệp lớn thứ hai ở phía bắc Trường Giang trong nhóm địa cấp thị không phải tỉnh lỵ.

Một lưu ý thực tế: khu Lang Sơn là khu danh thắng nhỏ, giờ mở cửa và giá vé thay đổi theo mùa; quãng đường leo núi không dài nhưng dốc, và thời tiết ven biển ở đây mưa nhiều vào mùa hè nên nên kiểm tra dự báo trước khi lên đỉnh.

Nguồn: Wikipedia tiếng Trung — 狼山 (江苏) · Wikipedia tiếng Trung — 广教寺 · Wikipedia tiếng Trung — 南通市 · Wikipedia tiếng Trung — 张謇 · Wikipedia tiếng Trung — 骆宾王