Phổ Đà Sơn: hòn đảo Phật giáo 12,5 ki-lô-mét vuông và tượng Quán Âm cao 33 mét

Phổ Đà Sơn: hòn đảo Phật giáo rộng 12,5 ki-lô-mét vuông và tượng Quán Âm cao 33 mét

Từ bến tàu ở bờ Chu Gia Tiêm, chuyến phà nhanh chạy chừng mười lăm phút là hòn đảo hiện ra: một dải đất xanh hình con nhộng nằm giữa vùng nước đục màu bùn. Lên bờ, đi về phía đông nam chừng hai ki-lô-mét, du khách tới một quảng trường đá rộng, trên đó là pho tượng đồng mạ vàng cao 33 mét, mặt hướng ra biển, tay trái nâng bánh xe pháp, tay phải giơ lên trong ấn vô úy. Đây là tượng Quán Âm Nam Hải — hình ảnh mà người ta nhớ ngay khi nhắc tới Phổ Đà Sơn.

Hòn đảo nằm ở cửa vịnh Hàng Châu

Phổ Đà Sơn là một đảo thuộc quần đảo Chu San, tỉnh Chiết Giang, ở phía nam cửa vịnh Hàng Châu. Diện tích toàn đảo 12,5 ki-lô-mét vuông, trong đó phần đất liền khoảng 11,85 ki-lô-mét vuông, phần còn lại là bãi triều; đảo có dạng dài và hẹp. Điểm cao nhất là đỉnh Phật Đỉnh, cao khoảng 292 mét — một số tài liệu ghi 291 mét, số khác làm tròn thành 300 mét. Nếu tính cả đảo nhỏ Lạc Già ở phía đông và bán đảo Chu Gia Tiêm, khu thắng cảnh rộng chừng 41,95 ki-lô-mét vuông. Phổ Đà Sơn là một trong bốn ngọn núi Phật giáo lớn của Trung Quốc, cùng Ngũ Đài Sơn của Văn Thù, Nga Mi Sơn của Phổ Hiền và Cửu Hoa Sơn của Địa Tạng, và là ngọn duy nhất nằm giữa biển; người Trung Quốc thường gọi nơi này là "hải thiên Phật quốc" — cõi Phật giữa biển và trời.

Tên đảo không đặt theo địa hình. Nó bắt nguồn từ Potalaka trong tiếng Phạn, tên ngọn núi trong kinh Hoa Nghiêm được mô tả là trú xứ của Bồ Tát Quán Thế Âm. Vì vậy Phổ Đà Sơn được xác lập là "đạo tràng" của Quán Âm — nơi quy tụ tín ngưỡng Quán Âm của cả một vùng duyên hải rộng lớn. Tín ngưỡng Quán Âm ở đây gắn chặt với biển: ngư dân vùng Chiết Giang coi Quán Âm là vị thần bảo hộ của người đi biển, và đó là lý do lễ Quán Âm ở Phổ Đà Sơn không chỉ là chuyện tu hành của tăng ni.

Vị sư Nhật Bản và ngôi chùa "không chịu đi"

Điểm khởi đầu của Phổ Đà Sơn với tư cách danh sơn Phật giáo nằm ở một hốc đá ven biển tên Triều Âm Động. Tài liệu ghi năm Đại Trung thứ nhất đời Đường (847), một nhà sư gốc Bà-la-môn tới đây, cảm ứng được Quán Âm hiện thân và thuyết pháp, từ đó nơi này bắt đầu được biết đến. Sự kiện thường được kể nhiều hơn diễn ra mười sáu năm sau, năm Hàm Thông thứ tư (863): nhà sư Nhật Bản tên Huệ Ngạc từ Ngũ Đài Sơn mang theo một pho tượng Quán Âm định đem về nước. Thuyền tới vùng biển Liên Hoa thì gặp bão, mấy lần cố đi đều bị chặn lại; người đương thời cho rằng Quán Âm không chịu sang đông, nên nhà sư để tượng lại bên Triều Âm Động để thờ. Pho tượng mang tên "Bất Khẳng Khứ Quán Âm" — Quán Âm không chịu đi.

Niên đại phần sau của câu chuyện còn khác nhau giữa các nguồn. Một số tài liệu cho rằng ngôi chùa Bất Khẳng Khứ Quán Âm Viện được lập ngay năm 863; số khác ghi mãi tới năm Trinh Minh thứ hai đời Hậu Lương (916), trên nền nhà cũ của gia đình họ Trương ven biển, mới dựng chùa và đó là ngôi chùa đầu tiên của Phổ Đà Sơn. Ngôi chùa nhỏ hiện nay là công trình dựng lại năm 1980 để ghi nhớ vị sư Nhật Bản đã khai sơn, kiến trúc theo kiểu Nhật. Năm Nguyên Phong thứ ba đời Bắc Tống (1080), một sứ thần tên Vương Thuấn Phong đi sứ Cao Ly gặp bão và thoát nạn, dâng việc lên triều đình; nhà Tống cho đổi tên chùa thành Bảo Đà Quán Âm Tự, cấp ruộng và cho phép mỗi năm độ một người xuất gia. Đây là mốc đưa Phổ Đà Sơn từ một am nhỏ ven biển thành đạo tràng có triều đình bảo trợ.

Ba ngôi chùa lớn và hai ngọn lễ

Ngày nay Phổ Đà Sơn có hơn hai mươi chùa và am, trong đó ba ngôi lớn nhất là Phổ Tế Thiền Tự (dân gian gọi là "chùa trước"), Pháp Vũ Thiền Tự ("chùa sau") và Huệ Tế Thiền Tự trên đỉnh Phật Đỉnh. Chùa Phổ Tế khởi đầu từ ngôi Bảo Đà Quán Âm Tự năm 1080, tới năm Khang Hi thứ ba mươi tám (1699) mới đổi tên thành Phổ Tế; chính điện mang tên Viên Thông Bảo Điện, thờ tượng Quán Âm. Chùa Pháp Vũ được lập năm Vạn Lịch thứ tám đời Minh (1580). Chùa Huệ Tế nằm trên đỉnh Phật Đỉnh; muốn lên có hai cách — đi cáp treo, hoặc leo con đường đá Hương Vân dài 1.088 bậc. Con số 1.088 bậc được trang thông tin của đảo và tài liệu du lịch nhắc khá thống nhất, nhưng bậc đá đã được tu sửa nhiều lần nên độ cao leo thực tế không hoàn toàn khớp với con số danh nghĩa.

Lịch lễ của đảo xoay quanh ba ngày âm lịch: 19 tháng Hai (ngày sinh), 19 tháng Sáu (ngày thành đạo) và 19 tháng Chín (ngày xuất gia) — cả ba đều là lễ Quán Âm. Vào ba dịp này đảo chật kín người hành hương từ các tỉnh ven biển, tàu và phòng nghỉ đều khó. Ngoài Phổ Đà Sơn, cách đảo vài ki-lô-mét về phía đông có đảo nhỏ Lạc Già Sơn, nơi dân gian truyền nhau câu "chưa tới Lạc Già thì chưa coi như đã lễ trọn Phổ Đà"; rất đông người hành hương vẫn đi thêm chuyến này.

Pho tượng 33 mét: các con số và chỗ đáng ngờ

Tượng Quán Âm Nam Hải được khởi công theo chủ trương của Hòa thượng Diệu Thiện, vị trụ trì nổi tiếng của Phổ Đà Sơn. Tượng đúc bằng hợp kim đồng mạ vàng, lắp ghép từ 96 tấm đồng dày khoảng 10 mi-li-mét, nặng hơn 70 tấn; tổng chiều cao 33 mét, ứng với con số 33 hóa thân của Quán Âm trong kinh điển. Theo trang thông tin của Phổ Đà Sơn và các tài liệu Phật giáo, chiều cao 33 mét ấy gồm thân tượng, đài sen cao 2 mét và đế ba tầng cao 13 mét. Lễ khai quang diễn ra ngày 30 tháng 10 năm 1997, nhằm ngày 29 tháng Chín âm lịch.

Ở đây có một điểm các nguồn không khớp: chiều cao của riêng thân tượng được ghi lúc là 18 mét, lúc là 20 mét (trang của Phổ Đà Sơn ghi "tịnh cao 20 mét"), trong khi tổng chiều cao 33 mét thì nhất quán giữa các nguồn. Tương tự, mốc thời gian đầu việc cũng khác nhau — có nguồn nói chính quyền Chu San xác định chủ trương xây dựng từ năm 1994, có nguồn nói tượng khởi công năm 1996 và hoàn thành trong năm 1997. Người viết nêu cả hai thay vì chọn đại một con số. Quanh lễ khai quang còn lưu truyền câu chuyện mây đen tan ra đúng lúc tuyên bố khai quang; đây là chuyện được kể lại trong các bài viết Phật giáo, không phải dữ liệu kiểm chứng được, nên đọc như một phần của truyền thuyết đương đại chứ không phải sử liệu. Cũng từ sau khi tượng hoàn thành, dân địa phương kể rằng bão ít đổ bộ trực tiếp vào đảo — một cách nói dân gian, không phải kết luận khoa học.

Một hòn đảo có cây quý và một quần thể cổ thụ

Phổ Đà Sơn không chỉ là chốn thờ tự. Độ che phủ rừng trên đảo khoảng 73,4 phần trăm. Thống kê năm 2007 cho thấy toàn đảo có 1.315 cây cổ thụ và cây quý thuộc 56 loài, 42 chi, 27 họ. Đáng chú ý nhất là cây du nhĩ Phổ Đà, loài đặc hữu của đảo, hiện chỉ còn đúng một cá thể mọc hoang trên thế giới, nằm ở phía tây chùa Huệ Tế trên đỉnh Phật Đỉnh; giới thực vật gọi nó là "đứa con một của Trái Đất". Trên đảo còn có cây thiết mộc nam thuộc nhóm bảo vệ cấp một quốc gia, cùng nhiều cây bạch quả và kim tiền tùng hàng trăm năm tuổi. Vì vậy Phổ Đà Sơn vừa là điểm hành hương vừa là một khu bảo tồn sinh thái đảo, có trạm nghiên cứu hệ sinh thái rừng đảo do một trường đại học sư phạm đặt tại chỗ.

Về đi lại: khách thường vào đảo bằng phà nhanh từ bến Ngô Công Trĩ ở Chu Gia Tiêm, hành trình khoảng mười lăm đến hai mươi phút, hoặc bằng phà từ Ninh Ba và các tuyến từ Thượng Hải. Trên đảo gần như không có xe cá nhân; đi lại chủ yếu bằng xe buýt du lịch và đi bộ. Vé vào đảo, vé tàu và vé cáp treo tính riêng, giá thay đổi theo mùa; người viết không nêu con số cụ thể vì bảng giá công bố giữa các nguồn không thống nhất.

Nguồn: Wikipedia tiếng Trung — Phổ Đà Sơn · Bách khoa Baidu — Đảo Phổ Đà Sơn · Hiệp hội Công viên Quốc gia Trung Quốc — Khu thắng cảnh Phổ Đà Sơn · Trang Phổ Đà Sơn (putuo.org.cn) — Thiền lâm Quán Âm Nam Hải · Từ Bi Võng — Công trình biểu tượng của Phổ Đà Sơn: tượng đồng Quán Âm Nam Hải