Thái Hành Sơn và hẻm Đại Hạp Cốc: vách đá đỏ phía đông dãy núi

Thái Hành Sơn: bức tường đá dài bốn trăm cây số giữa hai miền

Thái Hành Sơn, trong sử cũ còn ghi là Ngũ Hành Sơn, Vương Mẫu Sơn, Nữ Oa Sơn hay Thái Hình Sơn, là dãy núi chạy theo hướng bắc — nam ở phía đông Trung Quốc và là một trong những đường phân chia địa lý quan trọng nhất của miền bắc nước này. Dãy núi bắt đầu từ Tây Sơn ở Bắc Kinh, chạy xuống tận bờ bắc sông Hoàng Hà ở nam Hà Nam, phía tây tựa vào cao nguyên Sơn Tây, phía đông đổ xuống đồng bằng Hoa Bắc. Tổng chiều dài hơn 400 kilômét. Đỉnh cao nhất thường được ghi nhận ở mức 2.882 mét.

Vai trò của nó không nằm ở cảnh đẹp trước tiên, mà ở chỗ nó là vách ngăn tự nhiên: muốn từ đồng bằng Hoa Bắc lên cao nguyên Sơn Tây phải vượt qua dãy núi này, và chỉ có thể vượt qua ở những chỗ sông cắt ngang tạo thành các cửa. Vì thế Thái Hành Sơn vừa là ranh giới, vừa là cửa ngõ. Dãy núi cũng chứa nhiều than đá, và hai bên chân núi là những vùng đất gắn với buổi đầu của văn minh cổ ở miền bắc Trung Quốc.

Hẻm Đại Hạp Cốc ở Lâm Châu, Hà Nam

Đoạn được biết tới nhiều nhất trong các khu danh thắng của Thái Hành Sơn nằm ở huyện cấp thị Lâm Châu, thành phố An Dương, tỉnh Hà Nam — cụ thể là ở thị trấn Thạch Bản Nham, phía tây bắc Lâm Châu, nơi giáp ranh ba tỉnh Hà Nam, Sơn Tây, Hà Bắc. Khu danh thắng ở đây mang tên Thái Hành Đại Hạp Cốc.

Các con số về nó lệch nhau tuỳ nguồn, cần nói rõ để tránh nhầm. Phần lớn tài liệu giới thiệu ghi khu danh thắng rộng khoảng 89 kilômét vuông; một số bài khác, kể cả một đoạn trong trang Bách khoa Baidu, lại ghi tới 120 kilômét vuông. Về kích thước hẻm, nguồn phổ biến nói hẻm dài khoảng 50 kilômét theo trục bắc — nam và rộng chừng 1,5 kilômét, cũng có nguồn ghi rộng tới 4 kilômét. Độ cao trong khu từ 800 lên 1.739 mét, tức chênh cao thực tế vượt 1.000 mét. Những chỗ số liệu không khớp nhau như vậy tốt nhất nên nêu như khoảng, không nên khẳng định dứt khoát.

Vì sao là vách đá đỏ xếp lớp

Đây là điểm khiến Đại Hạp Cốc khác các hẻm núi đá vôi ở nam Trung Quốc. Vùng này thuộc dạng địa hình Trướng Thạch Nham — đá trầm tích màu đỏ, thành tạo theo lớp ngang, cứng và giòn. Sự hình thành được ghi nhận đã bắt đầu từ giai đoạn Trung Nguyên cổ đại, cách nay khoảng 1,8 tỉ năm. Dọc vách đá có thể nhìn thấy rõ các lớp màu đỏ nâu, vàng nhạt và xám tro chồng lên nhau; lớp đá cứng tạo thành vách, lớp mềm bị mài thành gờ và hốc. Trong khu từng tìm thấy hoá thạch sinh vật biển cổ — dấu vết cho thấy chỗ này từng là biển nông trước khi được nâng lên.

Đặc điểm cốt lõi về mặt cảnh quan: các vách đá ở đây gần như dựng đứng theo một mặt phẳng dài, phía trên là đỉnh bằng, phía dưới là thung lũng hẹp. Cả dãy trông như một bức thành cao có mái bằng. Đó là lý do người ta gọi vùng này là nơi thể hiện đậm nét nhất kiểu cảnh hùng của miền bắc, khác hẳn kiểu cảnh mềm của nam Trung Quốc.

Bốn cụm chính và đặc điểm từng cụm

• Đào Hoa Cốc — hẻm trong hẻm: đây là điểm lõi của khu. Đào Hoa Cốc là một thung lũng nhỏ nằm trong lòng hẻm lớn, chạy dọc theo một con suối, hai bên là cây và dây leo buông xuống. Các con số lại lệch: có nguồn ghi hẻm dài khoảng 4 kilômét, có nguồn ghi 7 kilômét; độ cao từ khoảng 800 lên 1.736 mét. Điểm nổi tiếng của nó gắn với ba chuyện dân gian: mùa đông giá nhất hoa đào vẫn nở, mùa hè nóng nhất nước vẫn đóng băng ở hốc đá, và có thác cao được địa phương giới thiệu là thác cao bậc nhất châu Á. Con số thác thì các nguồn cũng khác nhau, có nơi ghi 346 mét, có nơi ghi nhóm thác chín tầng cao hợn 200 mét — nên không nên trích dẫn con số duy nhất nào như điều đã xác định.
• Vương Tương Nham — phần hồn của Thái Hành: cụm này là một khối đá dựng đứng có đường lên bằng bậc đá và thang sắt, nhìn xuống thung lũng sâu. Truyền thuyết địa phương kể tên Vương Tương gắn với vua Vũ Đinh nhà Thương và tể tướng Phó Duyệt, người từng được cho là ở nơi này trước khi được vời ra giúp vua.
• Thái Hành Thiên Lộ — con đường trên sống núi: đây là tuyến đường dài khoảng 30 kilômét chạy men theo sống núi, nối từ khu Đào Hoa Cốc xuống phía nam, có nhiều điểm dừng ngắm cảnh nhìn bao quát toàn hẻm và các hồ chứa nước ven núi. Đây là phần dễ đi nhất và phù hợp với người không leo bộ.
• Các cụm còn lại: khu Tiên Hà Cốc, Thái Cực Băng Sơn và tuyến thuyền vượt thác. Ngoài khu danh thắng, Lâm Châu còn có căn cứ bay lượn ở làng Lỗ Ban, một trong những điểm bay lượn có địa hình tốt nhất Trung Quốc nhờ vách núi đón gió.

Hồng Kỳ Cừ — công trình ở ngay cạnh, cùng một khu 5A

Đi cùng Đại Hạp Cốc trong cùng một khu du lịch là Hồng Kỳ Cừ, tức con kênh đỏ. Công trình khởi công tháng 2 năm 1960 và phần kênh nhánh hoàn thành tháng 7 năm 1969, mục đích ban đầu là dẫn nước từ sông Chúc Chương về Lâm Châu — tên cũ của dự án là Dẫn Chương Nhập Lâm. Kênh được đục xuyên qua vách Thái Hành Sơn, cao treo trên sườn núi, và vì thế được mô tả bằng những cách gọi như dòng sông nhân tạo hay trường thành nước của Trung Quốc.

Khu danh thắng kênh rộng khoảng 24,16 kilômét vuông, gồm ba cụm Phân Thuỷ Uyển, Thanh Niên Động và Lạc Ty Đàm, cùng một nhà trưng bày riêng khai trương tháng 5 năm 2014. Kênh cũng là di tích văn hoá bảo hộ trọng điểm toàn quốc. Về mặt xếp hạng du lịch: tháng 10 năm 2016, cụm Hồng Kỳ Cừ — Thái Hành Đại Hạp Cốc được công nhận là khu du lịch cấp 5A của Trung Quốc. Đây là điểm cần ghi cho đúng, vì trên mạng còn nhiều bài viết cũ vẫn để cấp 4A, và cũng có người lẫn với Thái Hành Sơn Đại Hạp Cốc ở huyện Hồ Quan, tỉnh Sơn Tây — tỉnh này có một khu tên gần giống nhưng là khu khác.

Đi thế nào, mùa nào, và vài con số cần lưu ý

Khu danh thắng nằm ở phía tây bắc thành phố Lâm Châu, và muốn tới thì đi từ An Dương hoặc từ Trịnh Châu rồi vào Lâm Châu, sau đó lên thị trấn Thạch Bản Nham. Vì hẻm dài và các cụm cách xa nhau, gần như bắt buộc phải dùng xe nội khu; vé thường được bán theo hai dạng: vé riêng cho từng cụm và vé gồm nhiều cụm cộng xe. Giá và cách gộp thay đổi theo mùa và theo năm, nên đừng lấy con số trong bất kỳ bài viết cũ nào làm chuẩn — hãy tra lại trước khi đi.

Mùa đẹp nhất là mùa thu, từ tháng 9 tới tháng 11, khi trời khô, vách đá đỏ lên màu đậm nhất. Mùa hè nóng và mưa nhiều nhưng là lúc nước trong hẻm mạnh nhất, có năm cả mùa đông lại nổi tiếng ở đây vì nước đóng thành những dải băng treo trên vách. Thạch Bản Nham còn có một nét riêng: nhà cửa ở thị trấn nhỏ này lát đá ngay từ vật liệu của núi, đường đá, tường đá, sân đá; từ nhiều năm nay thị trấn đã trở thành một trong những điểm tập trung sinh viên mỹ thuật tới vẽ phong cảnh, nên mùa nào cũng thấy người ngồi vẽ dọc các lối đi.

Nguồn: Bộ Văn hoá và Du lịch Trung Quốc — Danh sách khu du lịch cấp 5A quốc gia, mục Khu du lịch Hồng Kỳ Cừ — Thái Hành Đại Hạp Cốc, An Dương (2016) · Baidu Bách khoa — Thái Hành Đại Hạp Cốc (khu du lịch 5A quốc gia, tỉnh Hà Nam) · Nhân dân nhật báo kênh Hà Nam — Núi xanh nước biếc cùng nâng viên ngọc Thái Hành · Cổng thông tin huyện Lâm Châu — Giới thiệu khu danh thắng Thái Hành Đại Hạp Cốc và Hồng Kỳ Cừ · Wikipedia tiếng Trung — Thái Hành Sơn