Long Hổ Sơn: ngọn núi của phái Chính Nhất và ngôi phủ sáu mươi ba đời thiên sư

Thiên Sư Phủ ở Long Hổ Sơn — ngôi phủ của dòng họ giữ đạo suốt sáu mươi ba đời

Bước qua cổng phủ, thứ đầu tiên đập vào mắt không phải tượng thần mà là mặt sân: giữa nền đá xám có khảm một vòng bát quái đường kính vài mét, hai nửa âm dương đen trắng nằm gọn bên trong tám quẻ, ngoài cùng là những vòng tròn đồng tâm. Gian chính đối diện treo bốn chiếc đèn lồng đỏ, cột gỗ sơn then, mái ngói cong bốn góc, trên đỉnh nóc đắp một quả cầu nhỏ. Đây là Thiên Sư Phủ ở thị trấn Thượng Thanh, huyện Quý Khê, thành phố Ưng Đàm, tỉnh Giang Tây — trụ sở của phái Chính Nhất và là nơi ở của các "thiên sư" họ Trương, truyền từ đời này sang đời khác gần hai nghìn năm.

Vì sao gọi là Long Hổ

Long Hổ Sơn nằm cách trung tâm thành phố Ưng Đàm khoảng 20 ki-lô-mét về phía tây nam. Tên núi có hai cách giải thích và người địa phương kể cả hai như nhau. Cách thứ nhất thuần túy hình dáng: hai ngọn đối diện nhau, một bên uốn như con rồng, một bên phục như con hổ. Cách thứ hai gắn với truyền thuyết đạo giáo: Trương Đạo Lăng (34–156), người được xem là khai tổ phái Chính Nhất, luyện đan ở đây; đan thành thì rồng và hổ hiện ra, nên lấy đó đặt tên núi. Trong hệ thống "động thiên phúc địa" của đạo giáo, Long Hổ Sơn được xếp là phúc địa thứ ba mươi hai.

Có một chỗ sử liệu không thống nhất, cần nói thẳng. Giới nghiên cứu đạo giáo nói chung đặt việc Trương Đạo Lăng lập đạo Năm Đấu Gạo vào năm 142 tại Hạc Minh Sơn ở Tứ Xuyên, chứ không phải tại Long Hổ Sơn. Vai trò "tổ đình" của Long Hổ Sơn đến từ bước tiếp theo: theo truyền thống trong đạo môn, tới đời Tây Tấn, vị thiên sư thứ tư là Trương Thịnh dời đàn tế từ Hán Trung về đây, và từ đó Long Hổ Sơn thành trung tâm truyền lục của phái Chính Nhất. Nói cách khác, đây là tổ đình của một dòng phái chứ không phải nơi khai sinh đạo giáo nói chung — chi tiết mà các bảng giới thiệu ở khu thắng cảnh thường gộp lại thành một câu duy nhất.

Thiên Sư Phủ: "phủ tể tướng" bên sông Lư Khê

Tên đầy đủ của phủ là Tự Hán Thiên Sư Phủ, nghĩa là "phủ thiên sư nối tiếp nhà Hán"; dân gian còn gọi là Đại Chân Nhân Phủ. Lịch sử xây dựng trải qua nhiều lần dời và nhiều lần cháy. Năm Sùng Ninh thứ tư đời Bắc Tống (1105), thiên sư đời thứ ba mươi là Trương Kế Tiên chữa dịch có công, được Tống Huy Tông ban cho dựng phủ ở cửa Quan Môn của thị trấn Thượng Thanh. Năm Diên Hựu thứ sáu đời Nguyên (1319), phủ được dời về khu Trường Khánh Phường. Năm Hồng Vũ thứ nhất đời Minh (1368), triều đình cho dựng lại ở vị trí hiện nay, giữa thị trấn Thượng Thanh. Cuối thế kỷ XVII, chiến tranh thời Khang Hi thiêu rụi phần lớn kiến trúc đời Minh; khoảng sáu nghìn mét vuông nhà còn lại chủ yếu là công trình dựng lại và tu bổ thời Càn Long và Đồng Trị nhà Thanh. Tổng diện tích khu phủ khoảng 42.000 mét vuông, trong đó diện tích sàn xây dựng khoảng 14.000 mét vuông.

Bố cục chạy theo trục bắc – nam: cổng phủ, cổng nghi môn rồi tới tư đệ (nhà ở riêng, gọi là Tam Tỉnh Đường); hai bên và phía sau là các điện như Ngọc Hoàng Điện thờ Ngọc Hoàng, Thiên Sư Điện thờ các đời thiên sư, Huyền Đàn Điện, cùng các cơ quan hành lễ là Pháp Lục Cục, Đề Cử Thự, Vạn Pháp Tông Đàn và Thụ Lục Viện. Nhiều tài liệu du lịch nói phủ được bố trí "theo hình bát quái"; thực tế bản vẽ khảo sát kiến trúc cho thấy một trục dọc khá rõ với các sân nhỏ phân tầng, nên nên hiểu câu đó là cách nhấn mạnh yếu tố phong thủy chứ không hẳn là sơ đồ mặt bằng bát quái theo nghĩa hình học. Trong phủ hiện còn quả chuông đồng đời Nguyên, tương truyền nặng 9.999 cân (khoảng gần 5 tấn), và một tấm bia khắc chữ của Triệu Mạnh Phủ thời Nguyên.

Nghi lễ truyền lục và địa vị qua các triều đại

Điều làm Long Hổ Sơn khác những ngọn núi đạo giáo khác là chức năng hành chính tôn giáo. Đời Nguyên, hậu duệ Trương Đạo Lăng được phong "Chính Nhất giáo chủ", chủ trì việc truyền lục cho cả ba ngọn núi là Long Hổ Sơn, Mao Sơn ở Giang Tô và Các Tạo Sơn ở Giang Tây. Sang đời Minh, triều đình chính thức công nhận tước hiệu "Chính Nhất tự giáo" cho các thiên sư, biến dòng họ Trương thành một chức tước gần như thế tập: cha truyền con nối, nhà nước cấp ruộng, cấp phủ và cho giữ lễ đài riêng. Từ thế kỷ XVII trở đi, phủ vừa là nơi ở của thiên sư vừa là nơi tiến hành nghi thức thụ lục — trao sách lục cho đạo sĩ phái Chính Nhất, một nghi thức có tính cấp phép hành nghề. Chế độ thiên sư kéo dài đến năm 1935 thì chính quyền Dân Quốc bãi bỏ tước hiệu, ở đời thiên sư thứ sáu mươi ba; dòng truyền thừa kết thúc về mặt danh nghĩa sau hơn sáu mươi đời. Ngày nay Thiên Sư Phủ là nơi hoạt động tôn giáo chính của vùng Long Hổ Sơn và vẫn tổ chức truyền lục cho đạo sĩ Chính Nhất.

Cung Thượng Thanh và phần di tích đã mất

Cách phủ vài trăm mét là khu di tích Đại Thượng Thanh Cung. Đây từng là nơi thi hành các đại lễ, quy mô lớn hơn cả phủ, và từng được coi là trung tâm lễ nghi cao nhất của đạo giáo phương nam; chữ "Đại" do vua Khang Hi nhà Thanh ban thêm. Ngày nay du khách tới sẽ thấy khá ít công trình nguyên vẹn: chiến tranh trong thế kỷ XX đã phá hủy phần lớn khu cung, hiện còn chủ yếu là nền móng, bia đá và các đàn tế được phục dựng. Ai hình dung sẽ thấy một quần thể nguy nga nên chuẩn bị tinh thần trước, vì phần nguy nga ấy phần lớn nằm trong thư tịch chứ không còn trên mặt đất. Một số bài viết du lịch trình bày như thể cung vẫn còn nguyên vẹn; đó là cách nói quá.

Núi đá đỏ Đan Hà và những chiếc quan tài treo trên vách

Cảnh quan thiên nhiên của Long Hổ Sơn là một khối đá đỏ. Về địa chất, đây là các thân đá cát – cuội kết màu đỏ hình thành từ cuối kỷ Phấn Trắng trong bồn trầm tích Tín Giang, bị nước xói mòn thành vách dốc, vòm đá và hang. Tên chung của dạng địa hình này là "Đan Hà", lấy theo núi Đan Hà Sơn ở Quảng Đông. Toàn khu thắng cảnh rộng khoảng 220 ki-lô-mét vuông, gồm sáu khu chính là Tiên Thủy Nham, Long Hổ Sơn, Thượng Thanh Cung, Hồng Ngũ Hồ, Mã Tổ Nham và Ứng Thiên Sơn, cộng thêm cụm Quy Phong ở huyện Dương. Ngọn núi chủ đạo mang tên Long Hổ Phong chỉ cao 247,4 mét — thấp hơn nhiều so với hình dung của người nghe chữ "danh sơn". Năm 2001, khu vực được công nhận là công viên địa chất quốc gia. Ngày 1 tháng 8 năm 2010, tại kỳ họp thứ ba mươi tư của Ủy ban Di sản Thế giới, Long Hổ Sơn cùng Quy Phong được ghi vào Danh mục Di sản Thiên nhiên Thế giới như một phần của hồ sơ "Địa hình Đan Hà Trung Quốc", chung với năm điểm khác ở Phúc Kiến, Hồ Nam, Quảng Đông, Chiết Giang và Quý Châu.

Thứ khiến du khách bất ngờ nhất lại nằm trên vách đá. Trong các hốc đá của vách Đan Hà có hơn hai trăm ngôi mộ treo, quan tài gỗ của người Việt cổ, đặt vào khoảng thời Xuân Thu – Chiến Quốc, cách nay chừng 2.600 năm. Hơn hai trăm bộ quan tài ấy nằm ở độ cao mà thang không tới và dây cũng khó buộc; cách người xưa đưa chúng lên vách tới nay vẫn chưa có lời giải được giới khảo cổ thống nhất. Tại khu Tiên Thủy Nham, đơn vị quản lý thắng cảnh tổ chức các suất "trình diễn kéo quan tài" trong ngày để minh họa. Cần nói rõ: đó là màn trình diễn tái hiện cho khách xem, không phải nghi lễ cổ và cũng không phải phương pháp đã được chứng minh.

Đi lại và những con số nên kiểm chứng lại

Trục chính của khu thắng cảnh là sông Lư Khê chảy vòng dưới chân vách đá; du khách thường đi thuyền hoặc bè theo sông rồi rẽ vào các điểm trên bờ. Vé vào cửa bán theo tuyến, thường gồm xe trung chuyển trong khu và thuyền dọc Lư Khê; giá vé thay đổi theo mùa và theo tuyến nên người viết không đưa con số cụ thể ở đây. Từ thành phố Ưng Đàm có xe và tàu đưa khách tới cửa khu thắng cảnh; từ Nam Xương đi tàu cao tốc tới Ưng Đàm cũng không xa, nhưng thời gian cụ thể phụ thuộc chuyến.

Ba điểm sau đây là chỗ các nguồn còn khác nhau, xin nêu thẳng thay vì chọn đại một con số. Thứ nhất, vai trò của Trương Đạo Lăng ở Long Hổ Sơn: sử liệu chính thống đặt việc lập đạo ở Hạc Minh Sơn, Tứ Xuyên, còn truyền thuyết địa phương gắn ông với Long Hổ Sơn. Thứ hai, việc dời tổ đình về Long Hổ Sơn thường được gán cho thiên sư đời thứ tư Trương Thịnh, nhưng niên đại chính xác còn được ghi khác nhau giữa các nguồn. Thứ ba, những con số như "99 đỉnh, 24 hòn đá, 108 điểm" mà tài liệu du lịch hay nhắc là con số danh nghĩa, không phải số đo đạc.

Nguồn: Wikipedia tiếng Trung — Long Hổ Sơn · Bách khoa Baidu — Tự Hán Thiên Sư Phủ · Đạo Giáo Chí (daoinfo.org) — Long Hổ Sơn · Trang Đài Truyền hình Quốc tế Trung Quốc — Long Hổ Sơn · Tân Lãng Du lịch Chiết Giang — Ngắm sông Lư Khê, thưởng cảnh Đan Hà ở Long Hổ Sơn