Lâm Chi: thung lũng hoa đào ở Tây Tạng và ngọn Namcha Barwa 7.782 mét

Lâm Chi: thung lũng thấp nhất Tây Tạng và ngọn núi 7.782 mét

Nếu hỏi người Trung Quốc một nơi ở Tây Tạng mà người mới lên cao nguyên có thể tới mà không sợ, phần lớn sẽ trả lời là Lâm Chi. Đây là địa khu thấp nhất trong Khu tự trị Tây Tạng: độ cao trung bình chỉ khoảng 3.100 mét, thấp hơn Lhasa chừng sáu trăm mét. Ở cùng một địa khu ấy lại có ngọn núi cao thứ hai mươi bảy thế giới — Namcha Barwa, 7.782 mét — và điểm thấp nhất của tỉnh, với chênh lệch độ cao giữa hai đầu lên tới 7.627 mét. Cả một Tây Tạng khô lạnh, nứt nẻ, nằm gọn trong khoảng cách đó.

Vì sao Lâm Chi khác phần còn lại của Tây Tạng

Lâm Chi (林芝) nằm ở đông nam Khu tự trị Tây Tạng, giáp Vân Nam và Ấn Độ, được gọi bằng biệt danh "Giang Nam của Tây Tạng" — lấy theo tên vùng đất sông nước trù phú ở hạ lưu Trường Giang. Lý do nằm ở nước và ở độ cao. Địa khu này có sông Yarlung Tsangpo chảy qua, lượng mưa lớn hơn hầu hết phần còn lại của cao nguyên, và độ cao trung bình chỉ khoảng 3.100 mét, khiến cây cối mọc được thành rừng thay vì chỉ thành cỏ bụi. Trung tâm hành chính là quận Ba Nghi, nơi tập trung phần lớn khách sạn và bến xe.

Trên bản đồ, Lâm Chi là một địa khu có độ dốc lớn nhất thế giới theo nghĩa đen. Điểm cao nhất là Namcha Barwa ở biên giới hai huyện Mễ Lâm và Mật Thoát, cao 7.782 mét. Điểm thấp nhất là Bắc Tây Khải ở huyện Mật Thoát, hạ lưu sông Yarlung Tsangpo, cao 155 mét. Chênh lệch giữa hai điểm trong cùng một địa khu là 7.627 mét. Con số này giải thích gần như mọi điều lạ lùng của Lâm Chi: huyện này có tuyết vĩnh cửu và có cả rừng mưa nhiệt đới, có đỉnh núi không người lên được và có cả những nơi trồng được lúa.

Namcha Barwa: ngọn giáo đâm trời xanh

Tên Namcha Barwa trong tiếng Tạng nghĩa là "ngọn giáo đâm thủng trời xanh". Đỉnh cao 7.782 mét, đứng thứ hai mươi bảy trong danh sách các núi cao nhất thế giới, và có độ nổi tương đối lên tới 4.106 mét — nghĩa là nó không phải một chóp phụ mọc trên lưng một dãy núi lớn hơn, mà đứng một mình theo cách của một khối núi độc lập. Người Trung Quốc hay gọi nó là "một trong những ngọn núi đẹp nhất Trung Quốc", và dân leo núi gọi nó là "cha đẻ của các sông băng" vì quanh chân núi có rất nhiều suối nước nóng và thực vật cực dày.

Trở ngại lớn nhất khi tới xem Namcha Barwa không phải đường xa mà là mây. Núi bị mây che phần lớn thời gian trong năm; theo các đơn vị lữ hành Tây Tạng, mỗi năm chỉ có khoảng một trăm ngày nhìn được trọn đỉnh nhọn của nó. Điểm ngắm phổ biến nhất là đèo Sắc Quý Lạp (Sejila), cao 4.728 mét, nằm trên đường từ Lâm Chi đi sóng Mật — nơi có các khán đài bằng gỗ nhìn về dãy tuyết. Thời điểm dễ thấy núi nhất là cuối thu và đông, khoảng tháng mười tới tháng hai, khi trời khô và ít mây. Vào lúc mặt trời lặn, nếu gặp ngày trời trong, đỉnh tuyết chuyển dần từ trắng sang vàng rồi hồng nhạt — người địa phương gọi đó là "núi vàng dưới nắng" và xem là điều may mắn.

Hẻm núi lớn nhất thế giới nằm ngay đó

Ngay chỗ Namcha Barwa và ngọn Gyala Peri đứng đối nhau, sông Yarlung Tsangpo bị chặn lại và buộc phải ngoặt một cung khổng lồ để vòng qua khối núi rồi đổ về phía nam. Đó là Hẻm núi lớn Yarlung Tsangpo. Theo kết quả đo đạc được công bố sau khi giới khoa học Trung Quốc khảo sát vùng này vào thập niên 1990, hẻm núi dài 504,6 ki-lô-mét — dài hơn hẻm Grand Canyon của Hoa Kỳ, vốn khoảng 446 ki-lô-mét — độ sâu trung bình khoảng 2.268 mét và chỗ sâu nhất 6.009 mét. Điểm sâu nhất nằm ở thôn Tông Dung, tại giao điểm của núi Namcha Barwa, núi Lợi Liệt và dòng sông.

Để hình dung 6.009 mét sâu nghĩa là gì: nếu lấy toà nhà cao nhất thế giới hiện nay đặt xuống đáy hẻm núi, nó vẫn còn cách miệng hẻm một khoảng xa. Cổng vào hẻm núi ở trạm Bái, cửa ra ở thôn Bắc Tây Khải giáp biên giới Ấn Độ. Phần lớn khách không đi vào hẻm mà chỉ tới điểm ngắm ở Bái Trấn — nơi có một khúc sông cạn uốn quanh đá tạo thành hình chữ U lớn — vì vào sâu bên trong cần giấy phép riêng và điều kiện đường rất khó.

Hồ Ba Tùng: hồ nước xanh của phái Ninh Mã

Cách quận Ba Nghi khoảng 120 ki-lô-mét về phía tây bắc, ở huyện Công Bố Giang Đạt, có một hồ nước ngọt trên cao nguyên tên là Ba Tùng Thố (đọc gần như "Ba-sum-sô"), tên chữ Tạng là Draksum Tso. Trong tiếng Tạng, tên cũ của hồ là Thố Cao, nghĩa là "nước xanh". Đây là hồ linh thiêng của phái Ninh Mã trong Phật giáo Tây Tạng. Các thông số cơ bản của hồ: cao khoảng 3.480 mét so với mực nước biển — một số nguồn ghi 3.538 mét hoặc 3.700 mét, và sự chênh lệch này người viết chưa đối chiếu được — dài chừng 18 ki-lô-mét, rộng trung bình 1,5 ki-lô-mét, diện tích mặt nước 27 ki-lô-mét vuông, chỗ sâu nhất khoảng 120 mét.

Giữa hồ có một hòn đảo nhỏ tên Tashi, diện tích chừng 2.000 mét vuông, nối vào bờ bằng một cây cầu treo. Trên đảo có cổ tự Thố Tông của phái Ninh Mã, thờ Lão Tử mật tông, tức Liên Hoa Sinh, cùng Bồ Tát Thiên Thủ và các tượng khác. Hồ cách trục quốc lộ 318 — đường phía nam của tuyến Xuyên Tạng — khoảng hai mươi ki-lô-mét, nên thường được ghép vào lịch trình trên đường từ Lhasa sang Lâm Chi. Vào mùa đông mặt hồ đóng băng và màu nước đổi hẳn.

Tháng ba: cả thung lũng mọc lên hoa đào

Thứ khiến Lâm Chi được nhớ nhất lại không phải núi mà là hoa. Cuối tháng ba tới trung tuần tháng tư hằng năm, hàng vạn cây đào rừng nở cùng lúc trong các thung lũng quanh quận Ba Nghi, huyện Ba Mật và huyện Mễ Lâm, phía sau là các dãy núi vẫn còn tuyết. Lễ hội hoa đào Lâm Chi được tổ chức hằng năm với các địa điểm chính ở huyện Ba Mật và thôn Ca Lạp — nơi có độ cao khoảng 2.900 mét, thuộc hàng thấp nhất trong vùng. Điểm cần phân biệt: cây đào ở đây là đào dại mọc tự nhiên trên sườn núi từ lâu đời, không phải vườn đào do người trồng để lấy quả. Thời tiết tối ưu cho hoa thay đổi mỗi năm; theo lịch dự báo của các đơn vị lữ hành cho năm 2026, hoa đẹp nhất trong khoảng từ 20 tháng ba đến 10 tháng tư — nhưng đây là dự báo, không phải một mốc cố định.

Mật Thoát: huyện cuối cùng của Trung Quốc có đường ô tô

Câu chuyện hiện đại nổi tiếng nhất của Lâm Chi là chuyện về con đường ở huyện Mật Thoát. Đây là huyện nằm sâu trong thung lũng lớn của sông Yarlung Tsangpo, nơi dân cư chủ yếu là người Men-ba và người Lạc Ba. Trong nhiều thập kỷ, Mật Thoát là huyện cuối cùng của Trung Quốc không có đường ô tô tới nơi. Đường đất được mở năm 1994 nhưng nhiều đoạn bị lở núi và lũ quét phá ngay sau đó; đường được làm lại bốn lần vào các năm 1965, 1974, 1980 và 1990, và cả bốn lần đều không giữ được. Đến tháng mười hai năm 2010, hầm Ga Long La — đoạn khó nhất — được thông, và ngày 31 tháng mười năm 2013, tuyến đường dài 117 ki-lô-mét từ Ba Mật vào Mật Thoát chính thức mở, với tổng vốn gần 1,6 tỷ nhân dân tệ, cắt qua sáu đới đứt gãy. Sự kiện này kết thúc tình trạng không đường của hơn một vạn hai nghìn cư dân trong huyện.

Năm 2021, tuyến đường thứ hai nối Mật Thoát, đi từ Bái Trấn, hoàn thành, rút thời gian đi từ Lâm Chi vào huyện từ khoảng mười hai tiếng xuống còn khoảng bốn tiếng. Cũng trong năm đó, ngày 25 tháng sáu, tuyến đường sắt Lhasa — Lâm Chi chính thức chạy, là tuyến đường sắt điện khí hoá đầu tiên của Khu tự trị Tây Tạng. Lâm Chi vốn đã có sân bay Mễ Lâm từ năm 2006, thuộc nhóm sân bay khó tiếp cận bậc nhất vì nằm giữa các thung lũng núi.

Đi Lâm Chi cần biết gì

Điểm dễ chịu nhất của Lâm Chi là độ cao. Với người lần đầu lên cao nguyên, đây thường là nơi được chọn để làm quen trước khi đi những khu vực cao hơn như Nhật Khách Tắc hay Nagqu. Dù vậy, mốc 3.100 mét vẫn không phải mốc thấp: nghỉ ngày đầu, uống đủ nước và tránh vận động mạnh trong hai mươi tư giờ đầu vẫn là nguyên tắc cơ bản. Muốn tới Tây Tạng, khách nước ngoài phải có giấy phép do đơn vị lữ hành được cấp phép tổ chức, và đi tới huyện Mật Thoát hay một số khu vực sát biên giới còn cần giấy phép riêng.

Về thời điểm, có hai mùa đáng đi. Mùa một là cuối tháng ba tới trung tuần tháng tư, để xem hoa đào. Mùa hai là cuối thu, từ tháng chín tới tháng mười một, khi trời khô, ít mây, và Namcha Barwa có cơ hội hiện ra nhiều nhất. Mùa hè tháng bảy, tháng tám là mùa mưa, đường hay lở và mây che hết núi. Với người muốn tránh trượt dốc, cần nhớ một chi tiết: sự chênh lệch 7.627 mét của Lâm Chi có nghĩa là chỉ trong một ngày đi đường, thời tiết có thể đổi từ tuyết sang mưa nhiệt đới, nên hành lý phải theo kiểu nhiều lớp.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Nyingchi · Wikipedia tiếng Anh — Yarlung Tsangpo Grand Canyon · Wikipedia tiếng Anh — Namcha Barwa · Wikipedia tiếng Anh — Mêdog County · Bách khoa Baidu — Lâm Chi thị · China Daily — Tibet hits highs driven by roads, infrastructure · Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện Trung Quốc — New roads, railways improve lives of local Tibetans · CGTN — Stunning winter destination in Tibet: Basum Tso Lake