Mộ Điền Dục: đoạn Trường Thành đẹp nhất cách Bắc Kinh 70 cây số

Mộ Điền Dục nằm ở đâu

Đoạn Trường Thành Mộ Điền Dục — người Trung Quốc viết 慕田峪长城 — nằm ở huyện Hoài Nhu, phía đông bắc trung tâm Bắc Kinh, cách thành phố khoảng bảy mươi cây số theo đường bộ. Đây là một trong những đoạn còn nguyên vẹn nhất của bức tường thời Minh và là đoạn được nhiều người chọn đi trong ngày từ thủ đô. Về phía đông, tường nối với cửa ải Cổ Bắc Khẩu; về phía tây, tường nối với Cư Dung Quan, ở giữa là đoạn Tiễn Khấu còn hoang, chưa tu sửa, chỉ dành cho người đi bộ đường dài có kinh nghiệm.

Cần phân biệt hai con số hay bị lẫn. Chiều dài toàn khu Mộ Điền Dục khoảng 5.400 mét, còn phần được tu sửa và mở cho khách tham quan chỉ dài 2.250 mét. Trên 2.250 mét ấy có 22 tháp canh, nhiều tháp cách nhau chưa tới một trăm mét — mật độ dày nhất trong số các đoạn Trường Thành quanh Bắc Kinh.

Không phải công trình của một đời

Mộ Điền Dục được đắp lần đầu dưới đời Bắc Tề, thế kỷ thứ sáu, khoảng giữa năm 550 và 557. Đến đầu đời Minh, năm 1404, tướng Từ Đạt cho xây lại nhằm che chắn kinh đô và khu lăng mộ hoàng gia ở phía nam. Phần lớn diện mạo còn thấy hôm nay thuộc lần trùng tu lớn năm 1569, dưới đời vua Long Khánh, khi danh tướng Thích Kế Quang được điều về trấn giữ vùng biên giới phía bắc.

Thích Kế Quang là người đã định hình lại cách xây tường. Ông cho dùng đá granite lấy tại chỗ thay cho gạch đất nện ở nhiều đoạn, gia cố nền móng, và quan trọng hơn là cải tiến hệ thống tháp canh: tháp không chỉ để đứng nhìn mà thành nơi ở và nơi chứa vũ khí, lương thực cho lính, có cửa sổ, có bậc lên xuống, có mái che. Nhờ đó tuyến phòng thủ vừa chắc vừa có người trực thường xuyên.

Những nét riêng của đoạn tường này

Mộ Điền Dục có vài điểm khác với những đoạn nổi tiếng khác mà du khách thường đem ra so sánh.

Thứ nhất là chất liệu và kích thước. Tường ở đây xây bằng đá granite nên nặng và bền, thân tường chỗ cao khoảng bảy tới tám mét, mặt tường rộng trung bình 4 tới 5 mét, đủ cho bốn năm người đi ngang hàng. Con số cụ thể giữa các nguồn không hoàn toàn khớp — một số tài liệu ghi tường cao 5 tới 6 mét, một số khác ghi 7 tới 8 mét — nhưng đều thống nhất rằng đây là đoạn có thân tường dày và chắc bậc nhất.

Thứ hai là hệ lan can hai mặt. Trên nhiều đoạn Trường Thành, chỉ mặt ngoài có tường chắn và lỗ châu mai, còn mặt trong để trống hoặc thấp; ở Mộ Điền Dục, cả hai phía đều xây lan can có lỗ châu mai, cho phép lính bắn xuống từ hai hướng. Đây là đặc điểm hiếm, thường được xem là dấu vết của việc phòng cả hai chiều chứ không chỉ một chiều ngoài.

Thứ ba là cụm Chính Quan Đài. Ở một vị trí quan trọng của đoạn tường có ba tháp canh đứng liền nhau thành một khối, thay vì đứng rời như thông thường. Kiểu ghép ba tháp này được giới nghiên cứu xem là rất hiếm gặp, và là một trong những điểm kiến trúc đáng chú ý nhất của Mộ Điền Dục.

Vì sao tường ở đây còn đẹp

Mộ Điền Dục được đưa vào trùng tu có hệ thống từ năm 1983 và mở cửa đón khách năm 1988. Công tác sửa chữa giữ lại đường nét thời Minh, thay những viên đá vỡ và gia cố lại các tháp, thay vì xây mới hoàn toàn. Nhờ vậy, người đi hôm nay vẫn thấy được cách người xưa xếp đá, đục lỗ châu mai và lát mặt tường.

Một lý do khác khiến đoạn này được ưa thích là mật độ rừng. Vùng núi quanh Mộ Điền Dục có độ che phủ rừng trên chín mươi phần trăm, nên bốn mùa đều có màu khác nhau: xuân xanh non, hạ rậm, thu lá vàng đỏ, đông trơ cành trên đá xám. Từ các tháp canh nhìn ra, tường uốn theo sống núi rồi khuất sau sườn đồi, tạo thành những khúc ngoặt mà người ta hay ví như rồng cuộn.

Địa hình cũng là lý do. Mộ Điền Dục xây trên một sống núi cao, đoạn dốc nhất rất mệt nếu leo bộ, nên khu có cáp treo đưa khách lên gần khu tháp, và một đường trượt máng dài để xuống chân núi. Hai phương tiện này do khu du lịch vận hành, không phải phần của bức tường lịch sử.

Đi Mộ Điền Dục cần lưu ý gì

• Đây là điểm tham quan cấp 5A của Trung Quốc từ năm 2011; vé vào cửa và vé cáp treo, đường trượt thường bán riêng.
• Phần tường mở cho khách dài 2.250 mét, chia thành khoảng hai mươi tháp đánh số; leo hết cả tuyến một chiều mất khoảng hai tới ba giờ, đi lên rồi đi xuống có thể tới bốn giờ.
• Đoạn từ tháp số 14 trở đi dốc và bậc cao, người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ nên cân nhắc đi cáp treo.
• Cuối tuần và dịp lễ, Mộ Điền Dục đông hơn ngày thường dù vẫn vắng hơn Bát Đạt Lĩnh; đi sớm buổi sáng sẽ dễ chịu hơn.
• Mùa đông mặt tường có thể đóng băng trơn trượt; mùa hè nắng gắt vì phần lớn tuyến không có bóng cây.

Điều nên nhớ khi đứng trên tường

Mộ Điền Dục không phải một điểm chụp ảnh đơn thuần. Nhìn kỹ mặt tường sẽ thấy dấu vết của nhiều lần xây dựng chồng lên nhau, và những tháp canh dày đặc nhắc rằng đây từng là tuyến phòng thủ thật, có lính trực, có hiệu lệnh, có việc tiếp tế lương thảo từ đồng bằng lên núi. Con số 22 tháp trên hơn hai cây số tường không phải để trang trí, mà vì địa hình ở đây chia cắt thành nhiều sống núi, mỗi khúc ngoặt cần một chỗ quan sát riêng.

Cũng nên nói rõ chỗ chưa thống nhất. Nguồn gốc cái tên Mộ Điền Dục không có cách giải thích duy nhất: có thuyết cho rằng tên gắn với việc cấp ruộng miễn thuế cho lính canh, có thuyết lại nối tên với dòng họ hoặc với địa hình ruộng bậc thang quanh đó; giới nghiên cứu chưa chốt được. Người viết xin để ngỏ phần này thay vì chọn một cách giải thích chưa được kiểm chứng.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Mutianyu · Wikipedia tiếng Việt — Vạn Lý Trường Thành · Cổng thông tin điện tử chính quyền thành phố Bắc Kinh — Các khu tham quan Bắc Kinh · UNESCO Trung tâm Di sản Thế giới — Vạn Lý Trường Thành · Kênh du lịch Bắc Kinh (Visit Beijing) — Đoạn Trường Thành Mộ Điền Dục