Ninh Ba và Tượng Sơn: cảng lớn nhất thế giới và huyện biển bên vịnh

Thành phố nơi sóng yên

Ninh Ba là một thành phố cấp phó tỉnh ở đông bắc tỉnh Chiết Giang. Phía bắc thành phố là vịnh Hàng Châu, phía đông là quần đảo Chu Sơn giữa biển Hoa Đông, phía tây giáp Thiệu Hưng và phía nam giáp Thai Châu. Diện tích toàn thành phố khoảng 9.816 ki-lô-mét vuông; dân số theo tổng điều tra năm 2020 là 9.404.283 người, và theo ước tính năm 2022 là khoảng 9,6 triệu. Tên gọi "Ninh Ba" ghép từ hai chữ nghĩa là "yên" và "sóng", tức "sóng yên biển lặng". Tên tắt của thành phố là Dũng, lấy từ núi Dũng và sông Dũng chảy qua thành phố. Trước đây vùng này mang tên Minh Châu, đặt từ đời Đường năm 636 vì trong thành có hai hồ là Nhật Hồ và Nguyệt Hồ.

Cảng lớn nhất thế giới xét theo khối lượng

Ninh Ba gắn với cảng Ninh Ba - Chu Sơn, một hệ thống cảng trải trên nhiều vị trí ven bờ. Xét theo khối lượng hàng hoá thông qua, đây là cảng lớn nhất thế giới và giữ vị trí thứ nhất liên tục trong nhiều năm. Năm 2023, cảng xử lý hơn 1,3 tỷ tấn hàng hoá, tăng gần 5 phần trăm so với năm trước. Xét theo lượng container, cảng đứng thứ ba thế giới, với hơn 35,3 triệu TEU trong năm 2023. Ninh Ba cũng là một trong năm thành phố của Trung Quốc được quy hoạch riêng, có quyền tự chủ nhất định về chính sách kinh tế thay vì chịu sự điều hành trực tiếp của tỉnh.

Một trong năm cửa thông thương đầu tiên

Ninh Ba là một trong năm cảng được mở cho phương Tây theo Hoà ước Nam Kinh năm 1842, cùng với Quảng Châu, Hạ Môn, Phúc Châu và Thượng Hải. Khu Ngoại Than ở Ninh Ba hình thành từ đó, với các dãy nhà kiến trúc châu Âu ven sông. Nhưng lịch sử thương mại của thành phố lâu đời hơn thế: Ninh Ba đã là một thương cảng trên con đường tơ lụa trên biển từ khoảng hai nghìn năm trước. Dấu vết cư trú sớm nhất tìm được trong địa giới thành phố thuộc văn hoá Núi Tỉnh Đầu, có niên đại khoảng 6300 năm trước Công nguyên, và văn hoá Hà Mẫu Độ khoảng 4800 năm trước Công nguyên, với lúa trồng, công cụ nông nghiệp và nhà sàn.

Thiên Nhất Các — thư viện gia đình cổ nhất còn lại

Điểm đáng kể nhất của Ninh Ba về văn hoá có lẽ là Thiên Nhất Các, một thư viện kèm vườn. Nó được xây năm 1561 đời Minh, dưới triều Gia Tĩnh, bởi Phạm Khâm — một người đỗ tiến sĩ năm 1532 và từng làm quan ở Bộ Binh. Đây là một trong những thư viện gia đình cổ nhất còn tồn tại ở Trung Quốc. Lúc đỉnh cao, thư viện có hơn 70.000 quyển; qua chiến tranh, trộm cắp và hư hỏng, đến thập niên 1940 chỉ còn khoảng mười mấy nghìn quyển, và sau khi nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa thành lập đã tăng trở lại nhờ kiểm kê và hiến tặng. Tên "Thiên Nhất" lấy từ một khái niệm trong Kinh Dịch; trong thuật luyện đan, Thiên Nhất gắn với hành Thuỷ, nên đặt tên mang chữ nước để cầu cho thư viện khỏi hoả hoạn. Kiến trúc phòng cháy được xử lý rất kỹ: tường ngăn lửa giữa nhà ở và nhà sách, cửa hai khu lệch nhau, và một hồ nước ngay trước thư viện. Năm 1676, học giả Hoàng Tông Hy là người ngoài họ Phạm đầu tiên được lên lầu đọc sách; ông soạn thư mục cho thư viện. Vua Càn Long nhà Thanh về sau cho vẽ kiến trúc và giá sách của Thiên Nhất Các để làm mẫu xây các thư viện hoàng gia, trong đó có Văn Uyên Các trong Tử Cấm Thành. Năm 1982, Thiên Nhất Các được công nhận là di tích được bảo vệ cấp quốc gia.

Vương Dương Minh và những ngôi chùa

Ninh Ba còn gắn với nhà tư tưởng Vương Dương Minh, sinh năm 1472 ở Dư Diêu thuộc địa giới thành phố ngày nay. Vùng này cũng có những ngôi chùa quan trọng: chùa A Dục Vương, một trong những nơi tôn trí xá lợi A Dục được tôn kính bậc nhất; và chùa Thiên Đồng, một thiền viện lớn gắn với dòng Tào Động. Đây là những chỗ cho thấy Ninh Ba không chỉ là cảng và công nghiệp, mà còn là trung tâm của thiền tông và Nho học.

Sang bán đảo Tượng Sơn

Đi về phía đông nam Ninh Ba, vượt vịnh Tượng Sơn, sẽ tới huyện Tượng Sơn — một huyện ven biển nằm trên bán đảo ăn ra biển Hoa Đông. Huyện có diện tích 1.393,82 ki-lô-mét vuông, dân số theo tổng điều tra năm 2020 là 567.600 người. Huyện lỵ nằm ở các phường Đan Đông và Đan Tây. Huyện Tượng Sơn được lập năm 706 đời Đường, niên hiệu Thần Long, tách ra từ đất của hai huyện Ninh Hải và Mậu; ban đầu thuộc Thai Châu, đến năm 764 mới chuyển về Minh Châu, tức Ninh Ba sau này. Tên "Tượng Sơn" nghĩa là "núi voi": theo ghi chép, phía bắc thôn Bành Lão — nơi đặt huyện lỵ đầu tiên — có một quả núi "hình như voi nằm", nên huyện lấy tên núi ấy.

Rừng đá trên biển ở đảo Hoa Áo

Địa danh đáng chú ý nhất về mặt địa chất của Tượng Sơn là đảo Hoa Áo, nằm ở phía nam huyện, ngoài cửa vịnh Tam Môn. Trên bờ đông của đảo có một dải đá cột khổng lồ: hàng vạn cột đá bốn hoặc sáu cạnh, xếp gần nhau thành vách cao tới vài chục mét chạy dọc bờ biển, tạo thành một dạng "rừng đá" ngay trên mặt nước. Đây là các cột đá gồm đá núi lửa đã nguội và co lại, nứt thành cột theo phương thẳng đứng. Các nguồn mô tả niên đại không thống nhất: một số tài liệu cho rằng đá hình thành vào đầu kỷ Phấn Trắng, một số khác nói khoảng 160 triệu năm trước; chỗ này nên nói rõ là có nhiều con số được đưa ra, không có một con số chung. Đá ở đây được ghi nhận không phải loại ba-dan đen phổ biến như ở nhiều nơi, mà là một loại đá núi lửa axit có tông sáng hơn. Khu đảo và vùng biển quanh đảo đã được công nhận là công viên biển cấp quốc gia.

Thành cổ ngư nghiệp Thạch Phố

Ở phía nam huyện Tượng Sơn có Thạch Phố — một thị trấn cảng cá cổ. Đây là một trong những ngư cảng lớn của Trung Quốc, được gọi là "ngư cảng thứ nhất của Chiết Đông". Thành cổ Thạch Phố được lập năm 1387 đời Minh, xây dựng trên sườn núi, với những con đường đá uốn theo địa hình. Nơi này được công nhận là thị trấn văn hoá lịch sử của Trung Quốc và là điểm du lịch cấp 4A từ năm 2009. Thuyền câu ở đây có cách sơn đặc biệt: mũi thuyền sơn xanh lá, có tên gọi dân gian là "mày xanh". Vào mùa lễ hội đánh cá, hàng nghìn thuyền từ cảng ra khơi, tạo thành một cảnh rất lớn. Ngoài ra, huyện Tượng Sơn còn có một phim trường lớn là Ảnh Thị Thành Tượng Sơn, nơi quay nhiều phim cổ trang và kiếm hiệp.

Đi Tượng Sơn thế nào

Tượng Sơn nằm cách trung tâm Ninh Ba khoảng một giờ tới một giờ rưỡi chạy xe về phía đông nam, tuỳ điểm đến. Huyện có nhiều làng chài và bãi biển, nhưng hạ tầng du lịch không đồng đều giữa các điểm.

• Đi đảo Hoa Áo phải bắt phà từ bến Kim Cao Ỷ; phà chạy theo giờ và có thể bị hoãn khi biển động.
• Muốn xem rừng đá đẹp nhất nên đi lúc thuỷ triều xuống, khi chân các cột đá lộ ra.
• Thạch Phố hợp cho một buổi chiều: phố cổ, cảng cá, và bữa hải sản.
• Mùa thu — khoảng tháng Chín, tháng Mười — là mùa đánh bắt, hải sản nhiều nhất và thời tiết dễ chịu hơn mùa hè.

Ninh Ba và Tượng Sơn nằm trong một câu chuyện

Ghép hai địa danh này lại thì thấy một mạch: Ninh Ba là thành phố của cảng và của sách — nơi một thư viện gia đình đời Minh vẫn đứng nguyên sau hơn bốn trăm năm, và nơi một hệ thống cảng giữ vị trí lớn nhất thế giới về khối lượng hàng. Tượng Sơn là mặt biển của chính thành phố ấy — nơi đá núi lửa nứt thành cột ngoài khơi, nơi một ngư cảng cổ vẫn ra khơi mỗi mùa. Một bên là giấy và chữ, một bên là cá và đá; cả hai cùng nằm trong địa giới Ninh Ba.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Ninh Ba · Wikipedia tiếng Anh — Ningbo · Wikipedia tiếng Anh — Xiangshan County, Zhejiang · Wikipedia tiếng Trung — 象山县 · China Daily — Thành cổ ngư cảng Thạch Phố Tượng Sơn