Hàng Châu và tháp Lôi Phong: ngọn tháp soi bóng hồ Tây suốt nghìn năm

Ngọn tháp canh bờ nam hồ Tây

Hàng Châu nằm ở phía bắc tỉnh Chiết Giang, là thủ phủ của tỉnh này và là một trong tám cố đô của Trung Quốc. Trung tâm thành phố được dựng quanh sườn đông và bắc của hồ Tây, ngay phía bắc sông Tiền Đường. Hồ Tây là một hồ nước ngọt có diện tích mặt nước 6,39 ki-lô-mét vuông, đo theo chiều bắc - nam khoảng 3,2 ki-lô-mét và theo chiều đông - tây khoảng 2,8 ki-lô-mét. Mặt hồ bị chia cắt bởi các đê và đảo, trong đó có đê Bạch gắn với Bạch Cư Dị và đê Tô do Tô Đông Pha cho đắp năm 1089 với hai trăm nghìn lượt nhân công, dài 2,8 ki-lô-mét.

Ở bờ nam hồ, trên một quả đồi thấp gọi là Tịch Chiếu Sơn, có một ngọn tháp tám cạnh năm tầng: tháp Lôi Phong. Tên gọi lấy từ tên ngọn đồi nơi tháp đứng. Trong danh sách "Tây Hồ thập cảnh" — mười cảnh đẹp của hồ Tây được đặt tên từ đời Nam Tống — tháp Lôi Phong là một cảnh riêng, mang tên "Lôi Phong tịch chiếu", nghĩa là ngọn tháp trong ánh chiều.

Dựng năm 975 hay 977?

Tháp được dựng dưới thời Bắc Tống. Người cho xây là Tiền Thục, vua nước Ngô Việt — vương triều cai trị vùng Chiết Giang từ năm 907 tới năm 978. Mục đích là tôn trí xá lợi Phật và cầu quốc thái dân an. Tên ban đầu không phải Lôi Phong mà là tháp Hoàng Phi.

Về niên đại, các nguồn không khớp nhau: phần mở đầu bài viết về tháp trên Wikipedia tiếng Anh ghi năm 975, còn mục lịch sử của chính bài đó lại ghi năm 977, tức năm thứ hai niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc. Chênh nhau hai năm, nên ở đây nên nói thẳng là sử liệu chưa thống nhất thay vì chọn một con số rồi bỏ con số kia.

Tháp gốc xây bằng gạch và gỗ: bên trong là khối tháp gạch có thể lên được, bên ngoài là hệ hành lang gỗ với diềm mái và lan can. Thời Minh, cướp biển Nhật Bản đánh vào Hàng Châu; chúng nghi trong tháp có vũ khí nên đốt phần gỗ, chỉ còn lại bộ khung gạch. Các bức tranh vẽ hồ Tây đời Minh còn ghi lại dáng tháp chỉ còn khung gạch ấy.

Đổ năm 1924, dựng lại năm 2002

Trong nhiều thế kỷ, người quanh vùng tin rằng gạch của tháp dùng làm thuốc và mang lại may mắn, nên họ lấy gạch mang về. Cộng với thời gian và chiến tranh, tháp gạch suy sụp dần. Ngày 25 tháng 9 năm 1924, ngọn tháp gốc đổ hoàn toàn.

Năm 1983, Hội đồng Nhà nước Trung Quốc phê duyệt kế hoạch dựng lại tháp trong quy hoạch tổng thể thành phố Hàng Châu. Tháng 10 năm 1999, chính quyền tỉnh và thành phố quyết định khởi công dựng lại trên chính nền phế tích cũ. Tháp mới khánh thành ngày 25 tháng 10 năm 2002. Công trình dùng kết cấu thép nặng khoảng 1.400 tấn và khoảng 200 tấn chi tiết đồng; bên trong lắp bốn thang máy quan sát, có điều hoà và hệ thống loa, ở lối vào có hai băng tải tự động đưa khách lên tới chân tháp. Vì dựng ngay trên phế tích, khách vào có thể nhìn thấy nền tháp gạch cũ nằm dưới sàn kính.

Địa cung và báu vật nhà Ngô Việt

Việc dựng lại tháp đi kèm khai quật khảo cổ. Dưới lòng đất, người ta tìm thấy một địa cung — căn phòng xây bằng gạch dùng để tôn trí báu vật, phổ biến trong các tháp Phật giáo Trung Quốc. Hiện vật tìm được gồm một bảo tháp A Dục Vương bằng bạc thếp vàng, gương đồng, tượng Phật, tiền cổ và các bản kinh. Bảo tháp bạc về sau được đưa vào Bảo tàng tỉnh Chiết Giang. Đây là hiện vật có thật, không phải sản phẩm hư cấu để níu khách, và chúng cho thấy tháp Lôi Phong không chỉ là công trình cảnh quan mà còn là nơi tôn trí xá lợi của vương triều Ngô Việt.

Truyền thuyết Bạch Xà: chuyện kể, không phải sử

Phần lớn du khách biết tới tháp Lôi Phong qua truyền thuyết Bạch Xà. Trong truyện, nhà sư Pháp Hải giam Bạch Nương Tử dưới tháp Lôi Phong. Cần tách bạch: đây là truyền thuyết dân gian được ghi chép, truyền tụng và đưa lên sân khấu qua nhiều thế kỷ, không phải chính sử. Không có văn bản lịch sử đương thời nào chép việc một con rắn bị giam dưới tháp; câu chuyện gắn với tháp vì tháp nằm ngay trên tuyến du ngoạn hồ Tây mà các truyện kể đã chọn làm bối cảnh. Ngày tháp đổ năm 1924, một câu cửa miệng trong dân gian — "tháp Lôi Phong đổ, Bạch Xà ra đời" — được nhắc lại rộng rãi, như cách nói rằng gông cùm trong truyện đã bị phá. Đây là chi tiết văn hoá, không phải sự kiện lịch sử.

Hai cây tháp, hai dáng người

Ở bờ bắc hồ Tây có tháp Bảo Thục, xây năm 963, trên đồi Bảo Thạch. Khác với tháp Lôi Phong nhiều tầng và cầu kỳ, tháp Bảo Thục mảnh và giản dị. Người xưa có câu ví hai cây tháp như hai con người: Lôi Phong như một vị tăng già, Bảo Thục như một người đẹp. Câu ví ấy được chép trong sách vở đời Thanh về cảnh hồ Tây, không phải thơ của tác giả đời Tống, nên nếu dẫn thì nên dẫn như một câu chép đời sau.

Hàng Châu quanh hồ

Hàng Châu có ba di sản thế giới được UNESCO công nhận: cảnh quan văn hoá hồ Tây, Đại Vận Hà, và di chỉ thành cổ Lương Chử. Hồ Tây được ghi danh năm 2011, với thuật ngữ "cảnh quan văn hoá" — nghĩa là giá trị không chỉ nằm ở mặt nước tự nhiên mà ở cách con người đã đắp đê, trồng liễu, dựng chùa và tháp quanh hồ suốt hơn một nghìn năm. Hồ Tây cũng là một trong những danh thắng lớn đầu tiên của Trung Quốc bỏ vé vào cửa: từ năm 2002, khu vực hồ chính miễn phí cho khách, doanh thu chuyển sang các điểm thu phí như tháp Lôi Phong và các ngôi chùa quanh hồ. Ngoài hồ Tây, thành phố còn gắn với trà Long Tỉnh trồng ở các đồi phía tây, với sông Tiền Đường và con nước triều dâng lớn vào tháng Tám âm lịch, và với ngành công nghệ — tập đoàn Alibaba đặt trụ sở chính tại đây.

Đi tháp Lôi Phong cần biết gì

Tháp nằm ở số 15 đường Nam Sơn, quận Tây Hồ. Vé vào tháp bán riêng, khác với việc đi dạo quanh hồ vốn miễn phí. Muốn ngắm "Lôi Phong tịch chiếu" đúng nghĩa, tức cảnh tháp trong ánh chiều, nên lên tháp hoặc đứng ở bờ nam vào khoảng một giờ trước khi mặt trời lặn.

• Từ tầng cao nhất có thể nhìn bao quát mặt hồ và toàn tuyến bờ nam.
• Tháp có thang máy nên người đi lại khó khăn vẫn lên được, khác nhiều tháp cổ chỉ có bậc đá.
• Nên kết hợp tháp Lôi Phong với chùa Tịnh Từ gần đó và đê Tô ở bờ tây.
• Mùa hè Hàng Châu nóng và ẩm; khoảng tháng Mười tới tháng Mười Một là lúc hồ và các đồi trà đẹp nhất.

Một công trình hai lần sống

Điều đáng nghĩ về tháp Lôi Phong không nằm ở chiều cao hay tuổi. Nó là công trình đã chết rồi sống lại: có tháp gạch gỗ thế kỷ thứ mười, có bộ khung gạch cháy dở đời Minh, có phế tích đổ năm 1924, và có toà tháp thép bọc đồng năm 2002. Bốn lớp thời gian ấy nằm chồng lên nhau tại một điểm trên đồi Tịch Chiếu, và du khách hôm nay đứng ở lớp trên cùng nhưng nhìn thấy lớp dưới qua sàn kính.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Tháp Lôi Phong · Wikipedia tiếng Anh — Leifeng Pagoda · Wikipedia tiếng Anh — West Lake · Wikipedia tiếng Trung — 雷峰塔 · Báo Quang Minh — Khánh thành tháp Lôi Phong mới ở hồ Tây Hàng Châu