Tô Châu và Hổ Khâu: ngôi tháp nghiêng 47,7 mét trên gò đất thấp

Hổ Khâu — đệ nhất danh thắng đất Ngô

Hổ Khâu (虎丘, nghĩa đen là "gò hổ") nằm ở phía tây bắc thành cổ Tô Châu, cách cửa Thường Môn khoảng 3,5 kilômét, thuộc quận Cô Tô. Đây không phải một ngọn núi lớn: theo số liệu của Sở Vườn cảnh thành phố Tô Châu, Hổ Khâu chỉ cao 34,3 mét, khu danh thắng rộng 72,8 héc-ta còn khu lõi rộng chừng 15,97 héc-ta. Dù vậy, từ lâu nơi đây đã được mệnh danh "đệ nhất danh thắng Ngô Trung" — nhất về danh tiếng chứ không nhất về độ cao.

Câu nói giúp Hổ Khâu nổi tiếng khắp Trung Hoa là của Tô Đông Pha đời Tống: đến Tô Châu mà không thăm Hổ Khâu thì là một điều đáng tiếc. Địa danh này cũng gắn với truyền thuyết vua Ngô Hạp Lư được chôn trên gò, ba ngày sau khi chôn có một con hổ trắng đến, từ đó gọi là Hổ Khâu. Chi tiết hổ trắng là truyền thuyết dân gian, không phải ghi chép chính sử; còn việc Hạp Lư được chôn ở đâu thì giới sử học vẫn còn tranh luận.

Ngôi tháp gạch nghiêng 47,7 mét

Thứ làm nên tên tuổi Hổ Khâu hôm nay là ngôi tháp đứng trên đỉnh gò. Tên chính của nó là Vân Nham Tự Tháp, tức tháp của chùa Vân Nham từng có trên gò, nhưng dân gian quen gọi là Hổ Khâu Tháp. Tháp khởi công vào thời Ngũ Đại, khoảng năm 959 niên hiệu Hiển Đức đời Hậu Chu, và hoàn thành năm 961 đời Bắc Tống; đây là công trình lâu đời nhất trong nhóm tháp gạch còn lại của Tô Châu. Tháp bảy tầng, mặt bát giác, kết cấu gạch phỏng theo kiến trúc lầu gác bằng gỗ, cao khoảng 47,7 mét, một số tài liệu ghi 47,5 mét.

Điều khiến người ta gọi nó là "tháp nghiêng phương Đông" nằm ở độ xiên. Tháp nghiêng về phía đông bắc; đỉnh tháp lệch khỏi tâm đế khoảng 2,34 mét, và góc nghiêng tối đa được đo khoảng 3 độ 59 phút. Con số góc nghiêng lệch nhau khá nhiều giữa các nguồn báo chí, có nơi ghi 3,5 độ, có nơi ghi thấp hơn, phần lớn vì cách đo và thời điểm đo khác nhau. Người ta đã phát hiện thân tháp nghiêng từ đời Minh. Nguyên nhân là nền móng lún không đều trên một gò đất; tới cuối thập niên 1970 nền móng có dấu hiệu lún thêm. Từ năm 1956 đã có những nỗ lực gia cố, và đợt gia cố trong thập niên 1980 đã giữ cho tháp đứng vững trở lại.

So với tháp Pisa ở Italy, khởi công năm 1173, Hổ Khâu Tháp ra đời trước gần bốn thế kỷ. Năm 1961, tháp Vân Nham Tự được ghi vào danh mục di tích văn hóa trọng điểm quốc gia đợt đầu. Năm 2014, tháp này được ghi vào Danh sách Di sản Thế giới như một thành phần của Đại Vận Hà, con kênh đào lớn nối bắc nam Trung Quốc.

Trì Kiếm và câu chuyện mộ vua Hạp Lư

Dưới chân tháp, ở chỗ hẹp nhất và cũng được xem là thiêng nhất của Hổ Khâu, là Trì Kiếm (剑池). Truyền thuyết kể rằng vua Ngô Hạp Lư được mai táng tại đây cùng ba nghìn thanh kiếm báu, trong đó có thanh Ngư Trường nổi tiếng, nên chỗ ấy có tên "Trì Kiếm" — ao kiếm. Sử liệu nhắc tới việc vua Hạp Lư chôn ở Hổ Khâu từ lâu, nhưng lối vào mộ và số lượng kiếm tùy táng thì chưa từng được khai quật và kiểm chứng; đến nay đây vẫn là điều bỏ ngỏ, không phải sự thật đã xác lập.

Trì Kiếm là một khe nước hẹp, quanh năm không cạn, nước trong tới mức có thể múc uống. Trên vách đá dựng ở phía tây nam ao có khắc bốn chữ lớn "Hổ Khâu Kiếm Trì"; theo các sách địa chí, hai chữ "Kiếm Trì" tương truyền do đại thư pháp gia Nhan Chân Khanh đời Đường viết, còn hai chữ "Hổ Khâu" do lâu ngày bị mòn nên đã cho khắc lại. Nước trong ao được người thời Đường là Lưu Bá Cừu phẩm định là "thiên hạ đệ tam tuyền", tức suối thứ ba trong thiên hạ.

Thiên Nhân Thạch và những tích cũ quanh gò

Ngoài tháp và Trì Kiếm, Hổ Khâu là một quần thể dấu tích nhỏ nằm sát nhau trên một gò không cao. Đáng chú ý nhất là phiến Thiên Nhân Thạch, một tảng đá lớn bằng phẳng mà truyền thuyết gắn với hai dị bản: một nói rằng một nghìn người đã bị giết để giữ kín chuyện mộ vua, một nói rằng đó là nơi Sinh Công thuyết pháp cho đông người. Đây là truyền thuyết, không phải chép sử, nên chỉ nên kể như một lớp văn hóa dân gian.

Các tích khác gồm đá thử kiếm, nơi vua Hạp Lư được cho là đã thử cắt một tảng đá; suối Hàm Hàm; mộ kỹ nữ Chân Nương nổi tiếng thời Đường; đình Nhị Tiên; ao Bạch Liên; và nhiều dãy hành lang, đình tạ len giữa cây cổ thụ. Vào các dịp lễ, Hổ Khâu còn có hội chùa và hội hoa, thu hút đông người dân Tô Châu và khách ngoài tỉnh.

Đi Hổ Khâu cần biết gì

• Địa chỉ: số 8 trong cửa Hổ Khâu Sơn, quận Cô Tô, Tô Châu. Khu này là điểm du lịch 5A quốc gia.
• Giờ mở cửa theo bảng của Sở Vườn cảnh Tô Châu thường là 7 giờ 30 tới 18 giờ vào mùa hè và 7 giờ 30 tới 17 giờ 30 vào mùa đông, ngừng bán vé trước khi đóng cửa 30 phút.
• Vé có hai mức theo mùa: khoảng 70 nhân dân tệ vào các tháng 4, 5, 7, 8, 9, 10, và khoảng 60 nhân dân tệ vào các tháng còn lại; người cao tuổi và học sinh được giảm một nửa, trẻ thấp dưới 1,4 mét thường miễn vé. Giá vé có thể thay đổi, nên kiểm tra trước khi đến.
• Nên ghép tham quan với Thất Lý Sơn Đường, con phố cổ ven kênh nối từ Hổ Khâu về phía trung tâm thành phố, đi thuyền hoặc đi bộ đều được. Cũng gần đó là Lưu Viên, một trong những khu vườn cổ điển Tô Châu đã được UNESCO ghi danh.
• Thời điểm đẹp: mùa xuân khi hội hoa nở, và mùa thu khi lá chuyển màu. Mùa hè Tô Châu nóng và đông, còn mùa đông khá vắng.

Những chỗ chưa thống nhất

Bốn điểm cần nói rõ. Một là độ cao Hổ Khâu: tài liệu chính thức của Tô Châu ghi 34,3 mét, nhưng nhiều bài viết lại ghi 36 mét. Hai là chiều cao tháp: 47,7 mét hoặc 47,5 mét. Ba là số đo độ nghiêng: tùy nguồn và thời điểm đo mà ra 2,3 độ, 3,5 độ hay 3 độ 59 phút; con số chính xác nhất là số do cơ quan bảo tồn công bố, còn các con số trên báo chí thường chỉ là ước lệ. Bốn là chuyện mộ vua Hạp Lư và ba nghìn thanh kiếm: đây là truyền thuyết gắn với Trì Kiếm, chưa có cuộc khai quật nào xác nhận, nên không nên trình bày như sự thật lịch sử.

Nguồn: Sở Vườn cảnh và Cây xanh Tô Châu — Khu danh thắng Hổ Khâu · Sở Vườn cảnh Tô Châu — Bảng giá vé · Wikipedia tiếng Trung — Hổ Khâu · Sohu — Tháp Hổ Khâu và kỳ tích kiến trúc nghìn năm · Tân Nguyên (Xinmedia) — Hổ Khâu, Trì Kiếm và sự thật lịch sử mộ vua Ngô Hạp Lư