Lệ Thủy và ruộng bậc thang Vân Hòa: bảy trăm tầng ruộng trên một sườn núi

Lệ Thủy — địa cấp thị rộng nhất Chiết Giang

Lệ Thủy là một địa cấp thị ở tây nam tỉnh Chiết Giang. Phía tây bắc giáp Cù Châu, phía bắc giáp Kim Hoa, phía đông bắc giáp Thai Châu, phía đông giáp Ôn Châu, phía nam và tây nam giáp tỉnh Phúc Kiến. Với 17.275 ki-lô-mét vuông, đây là địa cấp thị rộng nhất tỉnh, chiếm 16,37% diện tích toàn Chiết Giang. Dân số thường trú theo điều tra năm 2020 là 2.507.300 người, mật độ chưa tới 124 người trên một ki-lô-mét vuông, thuộc nhóm thưa dân nhất tỉnh.

Lệ Thủy chỉ có một quận là Liên Đô, một thành phố cấp huyện là Long Tuyền, sáu huyện là Thanh Điền, Tấn Vân, Toại Xương, Tùng Dương, Vân Hòa, Khánh Nguyên, và một huyện tự trị là Cảnh Ninh dân tộc Xá. Vùng này thường được tóm tắt bằng câu "chín phần núi, nửa phần nước, nửa phần ruộng". Đỉnh cao nhất Chiết Giang, Hoàng Mao Tiêm cao 1.929 mét, nằm trong địa phận Lệ Thủy. Tên cũ của vùng là Xử Châu; năm 2000, Lệ Thủy đổi từ địa khu thành địa cấp thị.

Có một chi tiết ít người nhớ: từ tháng 5 năm 1942 tới tháng 10 năm 1945, khi thủ phủ Hàng Châu thất thủ trong chiến tranh, chính quyền tỉnh Chiết Giang đã dời về huyện Vân Hòa, và đi theo là phái đoàn Đồng minh cùng các cơ quan đảng, chính quyền, quân đội, nhà máy, trường học, bệnh viện và toà soạn. Tới nay, Lệ Thủy có hai khu thắng cảnh cấp 5A quốc gia và hai mươi ba khu cấp 4A.

Vân Hòa — huyện nhỏ ở giữa Lệ Thủy

Vân Hòa nằm ở giữa địa cấp thị Lệ Thủy, trên thượng nguồn sông Âu Giang, đông – tây rộng 38 ki-lô-mét và bắc – nam dài 47 ki-lô-mét, tổng diện tích 989,63 ki-lô-mét vuông. Dân số thường trú theo điều tra năm 2020 là 129.216 người; theo số liệu gần đây, dân số thường trú khoảng 12,64 vạn, hộ khẩu khoảng 11,21 vạn. Huyện được lập năm 1452, niên hiệu Cảnh Thái thứ ba đời Minh. Về hành chính, Vân Hòa có bốn nhai đạo, ba trấn và ba hương, trong đó hai hương là hương dân tộc Xá: Vụ Khê và An Khê.

Ngoài ruộng bậc thang, Vân Hòa còn một danh tiếng khác: đây là nơi sản xuất đồ chơi bằng gỗ lớn nhất Trung Quốc. Năm 2003, huyện được Liên đoàn Công nghiệp nhẹ Trung Quốc đặt tên là "thành đồ chơi gỗ Trung Quốc". Huyện có gần 1.100 doanh nghiệp làm đồ chơi gỗ; theo con số do địa phương công bố, sản phẩm của huyện chiếm khoảng 66% sản lượng đồ chơi gỗ của cả nước và 40% thị trường thế giới, bán đi 82 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là con số tự công bố, nên cần đọc như vậy.

Ruộng bậc thang Vân Hòa — một sườn núi chia thành bảy trăm tầng

Ruộng bậc thang Vân Hòa nằm trong địa phận trấn Sùng Đầu, cách huyện lỵ Vân Hòa chừng mười ki-lô-mét về phía tây nam. Khu thắng cảnh rộng khoảng 51 ki-lô-mét vuông, trong đó khu lõi khoảng 8,02 ki-lô-mét vuông; có tài liệu ghi cả hệ thống ruộng khoảng 50 ki-lô-mét vuông và phần lõi hơn hai mươi ki-lô-mét vuông, vì cách đo khác nhau.

Ba con số mô tả nơi này: độ cao kéo từ khoảng 200 mét lên hơn 1.400 mét; độ chênh cao hơn 1.200 mét; và chỗ nhiều nhất có hơn 700 tầng ruộng xếp lên nhau. Đây là quần thể ruộng bậc thang lớn nhất vùng Hoa Đông. Bốn mùa ở đây khác nhau rõ: mùa xuân khi ruộng đang ngâm nước thì mặt ruộng thành một tấm gương soi trời; mùa hè xanh kín và nhiệt độ trung bình khoảng 22 độ; mùa thu lúa chín vàng cả sườn; mùa đông sau tuyết thì những đường bờ ruộng đen trắng như một bức khắc gỗ, có khi gặp sương giá đóng trên cành.

"Ba nghìn, ba vạn"

Người địa phương tóm tắt Vân Hòa bằng hai nhóm số. "Ba nghìn" là nghìn năm lịch sử, nghìn mét chênh cao và nghìn tầng ruộng. "Ba vạn" là vạn mẫu đỗ quyên, vạn mẫu biển mây và vạn mẫu rừng trúc. Đỗ quyên ở đây nở thành từng vạt lớn trên các đỉnh quanh vùng; biển mây hình thành vào sáng sớm và chiều tối, khi hơi nước từ sông Âu Giang bốc lên gặp sườn núi lạnh; rừng trúc phủ kín các khe giữa những vạt ruộng.

Ai đã đắp những thửa ruộng này

Ruộng bậc thang Vân Hòa được khai phá từ đầu đời Đường, hưng thịnh vào đời Nguyên và đời Minh. Có một mối liên hệ ít được nói trong các bài giới thiệu du lịch: vào thời Hồng Vũ nhà Minh, việc trồng lúa trên ruộng bậc thang quy mô lớn gắn chặt với hoạt động khai thác và luyện bạc ở địa phương. Muốn luyện bạc thì cần đông người, muốn đông người thì phải có lúa, và những sườn núi bị cắt thành ruộng chính là để nuôi số người ấy. Di chỉ mỏ bạc Vân Hòa về sau được xếp hạng di tích trọng điểm quốc gia.

Giai đoạn thứ ba là cuối Minh đầu Thanh, khi người Xá di cư vào vùng này thành từng đợt lớn, việc canh tác ruộng bậc thang mới đạt quy mô như ngày nay. Các tài liệu địa phương thường ghi công cho người Xá trong việc biến những thửa ruộng rời rạc thành một hệ thống liền mạch.

Khu ruộng được chia thành năm vùng chính, mỗi vùng có tên riêng: Nam Sơn, Vụ Bình, Hạ Dương, Diệp Dương và Mai Trúc.

Lên ngắm ruộng

Thất Tinh Đôn — chỗ cao nhất

Thất Tinh Đôn nằm ở độ cao gần 1.100 mét, là điểm cao và thoáng nhất của khu thắng cảnh. Theo cách giải thích của địa phương, đây là nơi người xưa lên ngắm sao, thờ trời và căn cứ vào đó mà định mùa vụ. Từ đây nhìn xuống thấy trọn thung lũng Bạch Ngân và những tầng ruộng xếp trong đó.

Thung lũng Bạch Ngân

Bạch Ngân Cốc là thung lũng gắn với nghề mỏ. Trong thung lũng có làng đá cổ Khanh Căn của những người khai mỏ, nhà xếp bằng đá và gần như không dùng vữa.

Cáp treo Quan Vân

Tuyến cáp treo Quan Vân dài 3.880 mét, nâng từ độ cao khoảng 200 mét lên khoảng 1.000 mét, có 28 trụ đỡ. Tốc độ chạy lớn nhất là 6 mét mỗi giây; chuyến ngắn nhất khoảng 11 phút. Tuyến có 80 cabin, mỗi cabin tám người, và chuyên chở khoảng 1.500 khách mỗi giờ theo một chiều.

Lễ mở cày

Lệ mở cày ở Vân Hòa có tên là lễ mở cày tiết Mang Chủng ở Mai Nguyên, tổ chức hằng năm đúng tiết Mang Chủng. Nghi lễ theo lệ cũ gồm rước thần, cúng ruộng thần, thưởng công cho bò, rồi người ta xuống cày thửa ruộng đầu tiên và đi vòng cầu phúc. Sách huyện chí bản thời Đồng Trị, quyển 15, ghi "việc rước thần ở huyện đã có từ lâu". Từ sau cải cách mở cửa, phong tục được phục hồi; từ năm 2006, địa phương tổ chức đều đặn hằng năm. Năm 2021, lễ này được xếp hạng di sản văn hoá phi vật thể quốc gia đợt năm (bổ sung), với tư cách là hoạt động đại diện cho tiết Mang Chủng trong hai mươi tư tiết khí.

Những mốc được công nhận

• Năm 2011: khu thắng cảnh được xếp hạng 4A quốc gia, và vùng ruộng được công nhận là vườn đất ngập nước cấp tỉnh Chiết Giang.
• Năm 2017: hệ thống nông nghiệp Vân Hòa vào danh mục di sản nông nghiệp quan trọng của Trung Quốc, đợt ba, do Bộ Nông nghiệp công bố.
• Năm 2019: Vườn quốc gia đất ngập nước Vân Hòa chính thức được công nhận, tổng diện tích 2.192,4 héc-ta, trong đó diện tích đất ngập nước 875,3 héc-ta.
• Năm 2020: khu thắng cảnh vào danh sách xét duyệt để xây dựng cấp 5A.
• Ngày 6 tháng 2 năm 2024: Vân Hòa được công nhận khu du lịch cấp 5A quốc gia, trở thành khu thắng cảnh ruộng bậc thang đầu tiên của Trung Quốc đạt cấp này.

Đi lại và những con số lệch nhau

• Từ trung tâm Lệ Thủy đi xe tới huyện Vân Hòa rồi vào trấn Sùng Đầu để tới cửa khu thắng cảnh. Vùng này trước đây chỉ có đường bộ; nay hệ thống đường và cáp treo đã được đầu tư nhiều hơn.
• Diện tích khu thắng cảnh được ghi ở ba mức khác nhau: 51 ki-lô-mét vuông cho toàn khu, 8,02 ki-lô-mét vuông cho khu lõi, và khoảng 50 ki-lô-mét vuông cho riêng hệ thống ruộng. Đây là ba cách đo khác nhau, không phải số liệu mâu thuẫn.
• Số tầng ruộng cũng vậy: 700 là con số được dùng nhiều nhất, nhưng có tài liệu ghi hơn một nghìn tầng khi tính theo bậc nhỏ nhất. Độ chênh cao 1.200 mét là con số cho toàn bộ sườn; riêng vườn đất ngập nước chỉ ghi chênh cao 500 mét, vì ranh giới vườn không phủ hết sườn núi.
• Diện tích vườn đất ngập nước có hai con số lưu hành: 2.192,4 và 2.354,67 héc-ta, tuỳ bản quy hoạch.
• Các con số về sản lượng đồ chơi gỗ của huyện là con số địa phương tự công bố, không có kiểm toán độc lập.
• Bài này không nêu giá vé và giờ mở cửa, vì các nguồn trực tuyến ghi rất khác nhau và chúng thay đổi theo mùa.

Nguồn: Wikipedia tiếng Trung — Ruộng bậc thang Vân Hòa · Wikipedia tiếng Trung — Thành phố Lệ Thủy · Nhân dân nhật báo bản Chiết Giang — Vì sao Vân Hòa: vì sao "một phần vạn" · Bộ Văn hoá và Du lịch Trung Quốc — Thông báo xác định khu du lịch cấp 5A quốc gia · Chính quyền huyện Vân Hòa — Giới thiệu khu thắng cảnh ruộng bậc thang Vân Hòa