Đằng Xung: chín mươi bảy ngọn núi lửa bên biên giới Vân Nam

Một vùng đất mà núi nào cũng cụt đầu

Người xưa ở Đằng Xung có câu "Đằng Việt hảo, thập sơn cửu vô đầu" — nghĩa là vùng Đằng Việt đẹp, nhưng mười ngọn núi thì chín ngọn không có đỉnh. Những ngọn không có đỉnh ấy chính là các miệng núi lửa đã tắt, bị mưa gió bào mòn và cây rừng phủ kín. Đằng Xung là một thành phố cấp huyện thuộc địa cấp thị Bảo Sơn, phía tây tỉnh Vân Nam, giáp Myanmar, cách Côn Minh khoảng sáu trăm cây số. Đây là một trong bốn cụm núi lửa lớn của Trung Quốc, và là cụm có mật độ dày nhất.

Cả vùng có 97 ngọn núi lửa thuộc thời Tân sinh, phân bố trên diện tích hơn 221 ki-lô-mét vuông. Trong đó có 25 ngọn còn giữ được hình dạng rõ, chia thành nhiều kiểu: hình nón cụt, hình khiên, hình vòm, hình tháp và kiểu hỗn hợp. Vì mật độ dày, kiểu dáng đủ loại và mức độ còn nguyên vẹn, giới nghiên cứu gọi nơi đây là bảo tàng địa chất núi lửa tự nhiên.

Công viên địa chất núi lửa — Đại Không Sơn và Tiểu Không Sơn

Khu thắng cảnh núi lửa nằm ở hương Mã Trạm, cách trung tâm thành phố chừng 25 ki-lô-mét về phía bắc, diện tích quy hoạch khoảng 62,6 ki-lô-mét vuông. Hai miệng núi lửa được đưa vào tham quan nhiều nhất là Đại Không Sơn và Tiểu Không Sơn — tên nghĩa là núi rỗng lớn và núi rỗng nhỏ, vì miệng núi trũng xuống như một cái chảo. Cạnh đó còn Hắc Không Sơn và núi Đại Ưng. Trên miệng các ngọn này có đường bậc và đường mòn để leo lên vành, nhìn xuống lòng chảo xanh mướt; trời trong thì thấy cả những ngọn núi lửa khác xếp lớp phía sau.

Giá vé vào công viên khoảng 35 tới 40 nhân dân tệ, một vài nguồn ghi 50 tệ. Ngoài việc leo bộ, người ta còn dùng khinh khí cầu để ngắm các miệng núi từ trên cao; khinh khí cầu chỉ bay vào buổi sáng khi lặng gió, giá khoảng 280 tệ một lượt. Có tuyến cáp treo lên núi Đại Ưng, khoảng 40 tệ một chiều.

Thần Trụ Cốc — những cột đá hình lục lăng bên sông

Ở rìa phía đông công viên, sông Long Xuyên chảy qua một hẻm đá, hai vách hẻm lộ ra những cột đá ba-dan xếp khít nhau thành khối hình lục lăng, nhìn như một bức tường đá dựng đứng. Hiện tượng này gọi là cột đá có tiết diện hình lục lăng, hình thành khi dòng dung nham nguội đi và co lại. Khu này được gọi là Thần Trụ Cốc, tức thung lũng cột trời, và được xem là một trong những chỗ có cột đá ba-dan đẹp và hiếm ở Trung Quốc.

Nhiệt Hải — nơi nước sôi ngay trên mặt đất

Mặt khác của vùng này là địa nhiệt. Khu Nhiệt Hải nằm ở trấn Thanh Thuỷ, cách thành phố chừng 12 ki-lô-mét, rộng khoảng 9 ki-lô-mét vuông. Đây là một phần của công viên địa chất quốc gia núi lửa — địa nhiệt Đằng Xung, được xếp hạng 5A, hạng cao nhất trong hệ thống điểm tham quan Trung Quốc. Cả khu có hơn 80 suối nóng và 14 điểm địa nhiệt được ghi nhận, trong đó hơn chục suối có nhiệt độ trên 90 độ C. Điểm nổi tiếng nhất là Đại Cổn Oa, nghĩa là cái chảo lớn: một miệng nước tròn đường kính hơn 6 mét, sâu 1,5 mét, nhiệt độ khoảng 96,6 độ C, ngày đêm sôi sùng sục.

• Cáp Mô Chuỷ — suối phun kiểu mạch đập, nước phun ra từng đợt như miệng con cóc há ra, được ghi nhận là kiểu duy nhất ở Trung Quốc.
• Trân Châu Tuyền — hồ nước tròn đường kính chừng 2 mét, bọt khí ga nổi lên từ đáy như chuỗi hạt, nhiệt độ trung bình khoảng 82 độ C.
• Tỷ Muội Tuyền — hai suối nằm cạnh nhau, nhiệt độ khoảng 88 và 91 độ C.
• Cổ Minh Tuyền — suối phun theo nhịp, khi không khí trong các khoang đá bị dồn nén thì phát ra tiếng trống tùng tùng, nên mới có tên này.
• Hoài Thai Tỉnh — giếng nước nóng, dân gian truyền rằng uống hoặc tắm nước đó dễ có con. Đây là chuyện truyền miệng, không phải điều gì kiểm chứng được.

Ở cạnh Đại Cổn Oa có chỗ cho khách luộc trứng và lạc: người ta bỏ trứng vào giỏ tre, hạ vào rãnh nước nóng, sau khoảng 15 phút là chín. Trứng bán sẵn ở đó với giá vài nhân dân tệ một quả. Vé vào khu Nhiệt Hải khoảng 50 nhân dân tệ; một số nguồn trực tuyến ghi 100 tệ, có thể là mức gộp cả dịch vụ tắm khoáng. Khu mở cửa từ 7 giờ 30 phút tới 7 giờ tối, ngừng cho vào từ 6 giờ chiều. Khu tắm khoáng Mỹ Nữ Trì có sáu bể ngoài trời, nước dẫn từ suối nóng, nhiệt độ 42 tới 45 độ C, mở tới 10 giờ đêm.

Phố cổ, hồ đầm và nghĩa trang — phần còn lại của Đằng Xung

Đằng Xung không chỉ có núi lửa. Cách thành phố khoảng bốn ki-lô-mét là phố cổ Hoà Thuận, xếp hạng 5A, một thị trấn cổ của người Hán và người Hồi đã đi làm ăn ở Myanmar hàng trăm năm. Ở đây có thư viện Hoà Thuận lập từ năm 1928, và nhà của học giả Ngải Tư Kỳ. Gần thành phố còn có hồ đầm Bắc Hải, một hồ chắn dung nham trên cao, nơi khách có thể đi trên những đám sậy cắt ghép thành bè.

Vì nằm ngay cửa khẩu sang Myanmar, Đằng Xung cũng là một đầu mối buôn ngọc phỉ thuý lớn của Trung Quốc, có cả một bảo tàng ngọc. Về phía nam thành phố là nghĩa trang và nhà tưởng niệm liệt sĩ kháng chiến chống Nhật ở miền tây Vân Nam, nơi ghi lại trận đánh giành lại Đằng Xung năm 1944 trên đường Miến Điện. Cuối tháng 11 tới đầu tháng 12, làng Ngân Hạnh ở Giang Đông, cách thành phố chừng 40 ki-lô-mét, đổi sang màu vàng của hàng nghìn cây bạch quả già và là điểm đông nhất trong năm.

Vài điều nên biết

Đằng Xung cao khoảng 1.600 tới 1.700 mét, nên người từ đồng bằng thường không bị phản ứng độ cao khi ở thành phố, nhưng có thể thấy mệt khi leo lên vành miệng núi. Trên đường núi lửa nên đi giày bám, vì sỏi núi lửa — đá ba-dan — vừa sắc vừa trơn. Về lần phun cuối cùng của các ngọn núi lửa ở đây, các nguồn không thống nhất: phần lớn tài liệu nói núi lửa trong vùng đã tắt từ lâu, có nơi ghi khoảng bảy nghìn năm trước, một số bài lại nhắc tới những đợt hoạt động trong lịch sử; nên coi đây là vùng còn ngủ theo cách nói của địa chất, chứ không có cơ sở để nói nó sắp phun.

Nguồn: Chính quyền thành phố Bảo Sơn — 腾冲火山热海 · Loongwander — 腾冲热海 5A级火山温泉地热公园 · 新浪 — 腾冲玩7天够吗？实测7天深度全景路线 · 新华网湖南频道 — 腾冲山水 · Trip.com — 腾冲火山群