Nga Mi Sơn và Lạc Sơn Đại Phật: hai kỳ quan của Tứ Xuyên

Nga Mi Sơn và Lạc Sơn Đại Phật: hai kỳ quan trong một hồ sơ di sản

Ở tỉnh Tứ Xuyên có hai thứ được thế giới công nhận cùng một lúc. Năm 1996, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc ghi vào Danh sách Di sản Thế giới một hồ sơ mang tên "Khu thắng cảnh Nga Mi Sơn, bao gồm khu thắng cảnh Lạc Sơn Đại Phật", xếp theo các tiêu chí bốn, sáu và mười, nghĩa là hồ sơ này vừa có giá trị văn hoá vừa có yếu tố thiên nhiên. Ngọn núi và pho tượng cách nhau chừng vài chục ki-lô-mét, nằm trong cùng địa bàn thành phố Lạc Sơn, nên gần như mọi hành trình tới đây đều ghé cả hai.

Điều đáng nói là hai thứ ấy ra đời cách nhau hàng nghìn năm và theo hai lô-gích rất khác nhau: một ngọn núi được tôn thành thánh địa vì mây, tuyết và sự linh thiêng; một pho tượng được tạc ra vì dòng sông quá dữ.

Nga Mi Sơn: ngọn cao nhất trong bốn núi Phật giáo

Nga Mi Sơn cao 3.099 mét, là đỉnh cao nhất trong Tứ Đại Danh Sơn — bốn ngọn núi Phật giáo thiêng liêng nhất Trung Quốc, gồm Ngũ Đài Sơn, Nga Mi Sơn, Cửu Hoa Sơn và Phổ Đà Sơn. Núi nằm ở rìa phía tây của bồn địa Tứ Xuyên. Theo truyền thống Phật giáo, đây là đạo tràng của Phổ Hiền Bồ Tát, vị Bồ tát tượng trưng cho hạnh nguyện và sự thực hành, thường được tạc ngồi trên voi trắng. Người xưa còn gọi núi này là Đại Quang Minh sơn.

Số liệu về hệ thống chùa miếu trên núi thường được ghi khoảng hai mươi sáu đến ba mươi ngôi, trải từ chân núi lên tới đỉnh. Con số chính xác thay đổi tuỳ theo việc có tính các am, miếu nhỏ và điểm thờ tự mới phục dựng hay không, nên nên hiểu đây là con số ước lượng chứ không phải một danh mục cố định.

Kim Đỉnh và "tứ tuyệt"

Trên cùng là Kim Đỉnh, cao 3.077 mét. Người ta nói tới bốn thứ được xem là tứ tuyệt của đỉnh này: mặt trời mọc, biển mây, vầng sáng quanh bóng người (thường gọi là Phật quang) và những đốm sáng lạ trong đêm tối. Sương mù dày tới mức nhiều tài liệu cho rằng mỗi năm Nga Mi có khoảng ba trăm ngày chìm trong mây — nghĩa là khả năng thấy biển mây khá cao, nhưng cũng nghĩa là khả năng không thấy gì ngoài mây không hề nhỏ.

Trên Kim Đỉnh có tượng Thập Phương Phổ Hiền Bồ Tát cao 48 mét, được dát vàng, mỗi mặt hướng về một phương. Tượng nặng khoảng 660 tấn và được hoàn thành trong khoảng đầu thập niên 2000, cùng với việc xây dựng lại chùa Hoa Tạng ở phía sau. Đây là pho tượng Phổ Hiền ngoài trời lớn bậc nhất, và từ khi dựng lên đã trở thành hình ảnh nhận diện của cả ngọn núi.

Đi trên núi

Lộ trình kinh điển bắt đầu từ chân núi, qua Báo Quốc tự — ngôi chùa lớn nhất khu vực, nay còn là bảo tàng — rồi lên các điểm như Phục Hổ tự, Thanh Âm các và Vạn Niên tự. Từ một mức cao nhất định, du khách chuyển sang xe buýt nội bộ và cáp treo để lên Kim Đỉnh; đoạn cuối đi bộ qua khu rừng núi cao.

Một trải nghiệm khác của Nga Mi Sơn là những đàn khỉ mặt đỏ, tức khỉ macaque Tây Tạng, sống hoang dã dọc đường. Chúng quen với người, và đó cũng là cả vấn đề: khỉ ở đây nổi tiếng vì giật túi, mở ba-lô và đòi đồ ăn. Quy tắc là không cầm đồ ăn lộ ra ngoài, không đưa tay cho khỉ, giữ túi sát người và không dừng lại quá lâu giữa đàn. Với trẻ nhỏ, nên chuẩn bị tâm lý trước khi đi qua khu khỉ sinh thái.

Lạc Sơn Đại Phật: 71 mét đá giữa ba con sông

Cách Nga Mi Sơn không xa, tại chỗ hợp lưu của ba dòng sông — Mân Giang, Thanh Y và Đại Độ — vách núi Lăng Vân bị đục thành một pho tượng Phật Di Lặc ngồi cao 71 mét. Đây là tượng Phật bằng đá cao nhất thế giới tính đến nay, và cũng là pho tượng tiền hiện đại cao nhất còn tồn tại. Vai tượng rộng khoảng 28 mét; riêng khuôn mặt cao khoảng 14 mét, hai tai dài chừng 7 mét, và trên đầu tượng có 1.021 xoáy tóc tạo thành dãy nếp uốn quanh sọ. Bàn chân tượng lớn tới mức người ta vẫn kể nhau rằng một ngón chân có thể chứa vài người ngồi.

Vì tượng được tạc ngay vào vách đá sa thạch đỏ nên thoạt nhìn, từ bờ sông đối diện, pho tượng như được đẽo ra từ chính ngọn núi chứ không phải đặt lên trên. Dân gian địa phương có câu "núi là Phật, Phật là núi"; cách nhìn này đến từ việc dãy núi nơi có tượng, khi quan sát từ mặt sông, được cho là có dáng một pho Phật nằm, và Lạc Sơn Đại Phật nằm đúng ở vị trí trái tim.

Vị hòa thượng và chín mươi năm

Công trình khởi công năm 713 dưới thời nhà Đường, do hòa thượng Hải Thông khởi xướng. Truyền thuyết kể rằng vì chứng kiến thuyền bè chìm ở đoạn hợp lưu, ngài tin rằng một tượng Phật khổng lồ sẽ trấn được dòng nước dữ, nên đã dành nhiều năm đi quyên góp. Cũng có chuyện kể rằng khi quan lại đòi tiền quyên, Hải Thông nói rằng thà móc mắt mình dâng còn hơn để công trình bị bỏ — và câu chuyện ấy được lưu truyền như một giai thoại dân gian, chưa được chính sử kiểm chứng đầy đủ.

Hòa thượng mất trước khi tượng hoàn thành. Các thế hệ tiếp theo tiếp tục làm, và mãi đến năm 803, tức khoảng chín mươi năm sau ngày khởi công, pho tượng mới xong. Một chi tiết kỹ thuật đáng nể: hệ thống thoát nước đã được bố trí ngay trong thân tượng — theo các mô tả phổ biến, nước mưa được dẫn qua những rãnh nhỏ giấu trong xoáy tóc, trong tai, nơi cổ áo và sau lưng tượng. Chính hệ thống này là một phần lý do pho tượng đứng được hơn một nghìn hai trăm năm trong khí hậu ẩm ướt của Tứ Xuyên.

Sau khi hoàn thành: hư hại và trùng tu

Tượng từng có một thiên điện bằng gỗ che phía trước, nhưng tới đầu thời Bắc Tống thì kết cấu ấy đã sụp đổ và lớp rêu phủ lên thân tượng. Trong thời hiện đại, các đợt trùng tu lớn được ghi nhận vào năm 2002 và 2003 với sự tham gia của vốn vay Ngân hàng Thế giới: giai đoạn đầu làm phần từ ngực trở lên và gia cố vách đá, giai đoạn sau xử lý phần chân tượng và vùng đá dưới mực nước. Việc bảo vệ pho tượng về lâu dài vẫn là bài toán khó, vì ngoài mưa ẩm còn có áp lực từ lượng khách rất lớn và không khí đô thị.

Đi lại và cách sắp xếp hành trình

Cả hai điểm nằm trong địa bàn thành phố Lạc Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, và thường được đi từ Thành Đô bằng tàu hoặc xe khách. Vì Nga Mi Sơn và Lạc Sơn Đại Phật ở hai hướng khác nhau của cùng một khu vực, phần lớn lịch trình dành ít nhất hai ngày: một ngày cho pho tượng và khu chùa Ô Vưu, một ngày cho Nga Mi Sơn. Nếu chỉ có một ngày, nên chọn một trong hai thay vì cố chạy cả hai, vì thời gian lên xuống Nga Mi Sơn chiếm gần trọn ngày.

Giá vé vào các khu thay đổi theo mùa và theo chính sách từng năm; con số hay được nhắc cho khu Lạc Sơn là khoảng tám mươi đến chín mươi tệ một lượt, bao gồm cả chùa Ô Vưu và khu mộ đá Ma Hào, nhưng đây là mức giá ghi trong các tài liệu cũ và người viết chưa xác minh được mức hiện hành. Tốt nhất là tra giá trên cổng thông tin chính thức của khu thắng cảnh trước khi đi. Tương tự, giá cáp treo và xe buýt nội bộ trên Nga Mi Sơn cũng được điều chỉnh theo mùa, nên đừng lập ngân sách chỉ theo con số nhớ trong đầu.

Một điều nên biết trước khi lên đường: đây là vùng mưa nhiều. Áo mưa nhẹ, giày bám tốt và một lớp áo ấm cho đỉnh núi là ba thứ gần như bắt buộc, kể cả khi dưới chân núi đang nắng. Trên Kim Đỉnh, nhiệt độ thấp hơn dưới chân núi rất nhiều, và gió mạnh.

Nguồn: Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc — Hồ sơ Di sản Thế giới số 779: Khu thắng cảnh Nga Mi Sơn, bao gồm khu thắng cảnh Lạc Sơn Đại Phật · Wikipedia tiếng Việt — Lạc Sơn Đại Phật · Wikipedia tiếng Việt — Kim đỉnh · Wikipedia tiếng Anh — Nga Mi Sơn (Mount Emei) · Wikipedia tiếng Anh — Lạc Sơn Đại Phật (Leshan Giant Buddha)