Thanh Đảo: thành phố ngói đỏ, biển xanh và bia

Thanh Đảo: thành phố ngói đỏ bên Hoàng Hải

Nếu chỉ nghe tên, Thanh Đảo gợi tới bia. Nhưng với người Trung Quốc, câu mô tả thành phố này đã thành thơ: ngói đỏ, cây xanh, biển xanh, trời xanh. Bốn màu ấy đúng theo nghĩa đen — những mái ngói đỏ kiểu Đức nằm rải trên đồi, xen giữa là những rặng cây, phía dưới là mặt Hoàng Hải, và trên cùng là bầu trời trong. Đó không phải một khẩu hiệu du lịch mới, mà là cách người ta nói về Thanh Đảo từ cách đây cả trăm năm.

Thanh Đảo nằm ở bờ nam bán đảo Sơn Đông, tỉnh Sơn Đông, trên bờ Hoàng Hải. Đây là một trong những cảng nước sâu quan trọng nhất miền bắc Trung Quốc, đồng thời là thành phố du lịch biển lâu đời. Khí hậu ở đây chịu ảnh hưởng mạnh của biển: mùa hè mát hơn hẳn các thành phố nội địa cùng vĩ độ, mùa đông lạnh nhưng có biển điều hoà nên không khắc nghiệt như vùng đông bắc. Đổi lại, Thanh Đảo nổi tiếng với sương mù biển, đặc biệt vào mùa hè, khi hơi nước từ vùng nước lạnh tràn vào thành phố và có những ngày tầm nhìn chỉ còn vài chục mét.

Zhanqiao: cây cầu không thiếu trong bất kỳ album nào

Biểu tượng của Thanh Đảo là cầu tàu Zhanqiao, vươn dài 440 mét ra biển từ bờ nam khu Thị Nam. Cầu được xây trong thời nhà Thanh, khoảng năm 1891 đến 1893, ban đầu dài chừng 200 mét và phục vụ như một bến tàu hải quân; về sau được nối dài. Năm 1930, một gác bát giác mang tên Hồi Lan được dựng ở cuối cầu, mái cong, sơn đỏ. Hình gác ấy được chọn làm biểu tượng của hãng bia Thanh Đảo — nên nếu đã từng nhìn nhãn một chai bia Tsingtao, thực ra là đã từng nhìn thấy Hồi Lan các.

Ngày nay Zhanqiao vẫn giữ lan can xích sắt và những cột đèn hình hoa sen như hồi đầu thế kỷ hai mươi. Đây là nơi người dân địa phương câu cá vào sáng sớm, đi dạo vào buổi tối, và đứng ngắm sóng lớn mỗi khi biển động. Vào mùa đông, cầu và vùng nước quanh đó thu hút những đàn hải âu di cư từ Xibia — hình ảnh đàn chim trắng lượn trên mặt biển xám đã trở thành một cảnh quen thuộc của Thanh Đảo mùa lạnh. Cách đó không xa là Tiểu Thanh Đảo, hòn đảo nhỏ có ngọn hải đăng trắng.

Từ làng chài ven vịnh đến thuộc địa của Đức

Lịch sử hiện đại của Thanh Đảo gắn chặt với một giai đoạn ngắn nhưng để lại dấu ấn rất sâu. Năm 1891, triều đình nhà Thanh đổi tên vùng này thành Giao Áo và bắt đầu củng cố nơi đây như một căn cứ phòng thủ trước các thế lực phương Tây tiến vào bằng đường biển; cầu tàu Zhanqiao ra đời trong bối cảnh đó. Tháng 11 năm 1897, lấy cớ các nhà truyền giáo Đức bị giết ở Giao Áo, hải quân đế quốc Đức nổ súng chiếm vùng này. Năm 1898, nhà Thanh buộc phải nhượng vùng vịnh Giao Châu cho Đức, mở đầu thời kỳ người Đức quản lý Thanh Đảo từ 1898 đến 1914.

Người Đức quy hoạch lại thành phố theo kiểu châu Âu: đường phố, cầu cảng, hệ thống thoát nước, và quan trọng hơn cả là tuyến đường sắt Giao Tế nối Thanh Đảo với Tế Nam, khởi công năm 1899 và hoàn thành năm 1904. Năm 1903, người Đức lập một nhà máy bia tại đây — chính là tiền thân của bia Thanh Đảo, thứ về sau trở thành thương hiệu bia nổi tiếng nhất Trung Quốc; nhà máy đó ngày nay có một bảo tàng bia trong khuôn viên. Năm 1914, Nhật Bản nhân Chiến tranh thế giới thứ nhất chiếm Thanh Đảo. Sau đó, vấn đề chủ quyền Sơn Đông và Thanh Đảo trở thành một trong những nguyên cớ khiến phong trào Ngũ Tứ năm 1919 bùng lên. Các mốc tiếp theo — thời điểm Nhật trao trả, rồi quãng thời gian Nhật chiếm đóng trở lại trong Chiến tranh Trung–Nhật — là những giai đoạn chính trị phức tạp có nhiều cách ghi khác nhau; người viết chỉ ghi lại các mốc đã nêu và không gộp chúng thành một dòng đơn giản.

Những toà nhà kể lại giai đoạn ấy

• Toà nhà cựu Thống đốc Đức — nay là bảo tàng và là một trong những điểm tham quan chính, kiến trúc kiểu lâu đài, xây trong nửa đầu thế kỷ hai mươi.
• Nhà thờ Tin Lành Thanh Đảo — theo kiểu kiến trúc Đức, thường được gọi là nhà thờ con gà vì có chiếc chuông gió hình con gà trên tháp.
• Nhà thờ Thánh Michael — nhà thờ Công giáo xây bằng đá granite, hoàn thành năm 1934, mái ngói đỏ và hai tháp chuông kiểu Gô-tích là điểm cao trong khu phố cổ.
• Khu Bát Đại Quan — khu biệt thự nằm trên các con đường được nói là tám con đường, mỗi đường mang tên một cửa ải nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc, nên mới có tên "tám cửa ải". Thực tế khu vực này về sau mở rộng thành hơn tám con đường và có hàng trăm biệt thự mang nhiều phong cách châu Âu khác nhau.

Biển ở Thanh Đảo: tắm ở đâu

Thanh Đảo có nhiều bãi tắm, trong đó bãi được nhắc nhiều nhất là bãi tắm số một, còn gọi là bãi Hối Tuyền, nằm ở vịnh Hối Tuyền, dài khoảng 580 mét với cát mịn. Các bài giới thiệu thường nhấn mạnh rằng đây là một trong những bãi tắm công cộng lâu đời của Trung Quốc, gắn với thời kỳ thành phố bắt đầu được quy hoạch làm nơi nghỉ mát; một số tư liệu còn gọi đây là bãi tắm công cộng đầu tiên của Trung Quốc, nhưng người viết chưa tìm được nguồn sử liệu độc lập đủ mạnh để khẳng định chắc chắn, nên xin ghi ở mức "được cho là". Bãi tắm số hai thơ mộng hơn, nằm ven khu Bát Đại Quan. Xa hơn, ở huyện Hoàng Đảo phía tây, có bãi Vàng — cát mịn, bãi rộng, nước trong.

Điều quan trọng với du khách là mùa bơi. Nước Hoàng Hải ở vĩ độ này lạnh hơn người Việt thường hình dung, và mùa bơi thực tế chỉ kéo dài khoảng từ tháng bảy đến tháng chín. Tháng sáu, nước vẫn lạnh; sang tháng mười, đã bắt đầu lạnh. Ngoài mùa bơi, bãi biển vẫn đẹp để đi dạo và ngắm, đặc biệt là sáng sớm và lúc hoàng hôn.

Lão Sơn: ngọn núi Đạo giáo ven biển

Cách thành phố khoảng 40 ki-lô-mét về phía đông là Lão Sơn, một trong những ngọn núi Đạo giáo nổi tiếng nhất Trung Quốc, được mệnh danh là ngọn núi thần tiên bên biển Đông. Trong núi có những đạo quán cổ, nổi nhất là Thái Thanh cung. Đây cũng là vùng trồng trà lâu đời: trà Lão Sơn được xếp vào nhóm danh trà Trung Quốc, hương nồng và có vị đặc trưng của cây mọc trên sườn núi nhiều nắng ven bờ biển.

Ăn gì khi ở thành phố biển

Nếu đến Thanh Đảo mà chỉ uống bia thì đã bỏ mất nửa thành phố. Hải sản ở đây tươi và rẻ hơn nhiều nơi: nghêu, sò, mực, bào ngư, tôm, cua, cá biển nướng. Cách ăn bình dân nhất là chọn hải sản theo cân ở chợ, mang ra quán và trả công nấu — kiểu ăn này phổ biến ở các khu gần bến và được chính người dân địa phương ưa hơn các nhà hàng lớn. Bia uống ở Thanh Đảo cũng khác: ngoài loại đóng chai phổ thông, các quán quanh khu nhà máy bia còn bán bia tươi giá rẻ, uống kèm hải sản nướng. Bên cạnh đó là những món ăn phía bắc như bánh bột ngô, mì hải sản và các món theo mùa.

Đi lại

Thanh Đảo nằm trên trục đường sắt cao tốc ven biển: từ Bắc Kinh đi khoảng ba đến bốn giờ, từ Thượng Hải lâu hơn, khoảng bốn đến năm giờ, tuỳ chuyến và tuỳ ga đi. Thành phố có sân bay, và hệ thống tàu điện ngầm nối trung tâm với các điểm ven biển và bến tàu. Phần thú vị nhất của Thanh Đảo là khu phố cổ quanh Zhanqiao; từ ga tàu trung tâm chỉ cần đi bộ một quãng ngắn là tới cầu, nên cách khám phá tốt nhất là đi bộ theo bờ biển rồi rẽ lên những con dốc trong khu ngói đỏ.

Cần nói rõ một chỗ chưa kiểm chứng: các con số về khoảng cách, thời gian tàu và đặc biệt là chi tiết bãi tắm công cộng đầu tiên đều là thông tin đang lưu hành trong các bài giới thiệu du lịch, có thể đúng, có thể là cách nói quá, và nên tra lại trước khi dùng làm căn cứ cho một bài nghiên cứu. Còn sương mù, nước biển lạnh và hải sản tươi thì không cần kiểm chứng lại — đến là thấy.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Thanh Đảo · Wikipedia tiếng Anh — Thanh Đảo (Qingdao) · Wikipedia tiếng Anh — Cầu tàu Zhanqiao · Trung Quốc nhật báo — Zhanqiao: nơi lịch sử gặp biển cả ở Thanh Đảo · Trung Quốc nhật báo — Du lịch mùa đông Thanh Đảo khởi sắc