Phượng Hoàng cổ trấn: thị trấn nhà sàn bên dòng Đà Giang

Phượng Hoàng: thị trấn mọc ra từ mặt nước

Phượng Hoàng cổ trấn nằm ở huyện Phượng Hoàng, thuộc châu tự trị dân tộc Thổ Gia – Miêu Tương Tây, phía tây tỉnh Hồ Nam, cách thành phố Trương Gia Giới khoảng ba giờ đi ô tô về phía nam. Thị trấn trải dọc theo hai bờ sông Đà Giang, và thứ khiến nó khác với hàng trăm thị trấn cổ khác của Trung Quốc là cách con người sống cùng dòng nước: hàng trăm ngôi nhà sàn bằng gỗ dựng trên những cây cột cắm thẳng xuống mép sông, đến mức mỗi lần nước lên, móng nhà như lơ lửng trên mặt Đà Giang.

Vì sao gọi là Phượng Hoàng

Cái tên Phượng Hoàng gắn với một truyền thuyết địa phương: người xưa kể rằng hai con phượng hoàng từng bay tới đậu ở đây, và địa hình vùng này nhìn từ trên cao có dáng giống một con chim phượng đang bay. Đây là truyện dân gian, không phải ghi chép sử liệu, nên không nên coi như dữ kiện. Điều có thể kiểm chứng là vai trò quân sự của vùng đất: nơi đây từng là một điểm canh vùng biên giới phía tây Hồ Nam, nơi triều đình quản lý các nhóm dân tộc thiểu số, và các tên gọi gắn với doanh trại đã xuất hiện từ khá sớm trong lịch sử địa phương.

Một thành cổ xây năm 1704

Phần lõi của thị trấn cổ ngày nay được xây dựng chủ yếu vào năm 1704, tức năm Khang Hy thứ bốn mươi ba đời nhà Thanh, khi triều đình cho đắp tường đá, dựng cổng thành và biến nơi đây thành một thành trì có phòng thủ thực sự. Tuy vậy, vùng đất quanh Phượng Hoàng đã có người ở từ trước đó rất lâu, và một số tài liệu địa phương nói lịch sử định cư của vùng kéo dài tới khoảng mười ba thế kỷ. Các công trình còn lại đến nay đa phần mang dáng dấp kiến trúc của hai triều Minh và Thanh, xen lẫn ảnh hưởng rõ của người Miêu và người Thổ Gia.

Nhà sàn và dòng Đà Giang

Kiểu nhà đặc trưng ở đây gọi là điếu cạn lâu, tức nhà treo chân: phần chính dựng trên đất liền, còn phần sau hoặc phần bên hông nhô ra sông được đỡ bằng một bộ cột gỗ cao, nhiều khi cắm trực tiếp vào lòng sông. Cách làm này vừa tiết kiệm đất, vừa cho phép tận dụng không gian trên mặt nước, vừa giúp nước sông không tràn vào nền nhà khi có lũ. Ngày nay, đi dọc Đà Giang, người ta thấy những dãy nhà sàn nối nhau thành tường, cửa sổ và ban công quay hết ra phía sông, mái ngói xám xếp lớp lên nhau.

Băng qua sông có nhiều cách. Ngoài thuyền gỗ chở khách, người ta còn dùng lối đá "nhảy" — từng khối đá vuông lớn đặt nổi trên mặt nước thành một hàng, người đi phải bước lần từ viên này sang viên khác, chỉ cách mặt nước vài gang tay. Đây là lối đi cũ của cư dân, và đến nay vẫn là một trong những trải nghiệm được nhiều người nhớ nhất khi tới Phượng Hoàng.

Cầu Hồng Kiều và tháp Vạn Danh

Cầu Hồng Kiều nằm ở trung tâm thị trấn, là một cây cầu có mái che, trên cầu dựng lầu để tránh mưa nắng và để ngồi ngắm sông. Kiểu công trình "lầu mưa gió" này phổ biến ở vùng núi phía nam Trung Quốc, nhưng Hồng Kiều của Phượng Hoàng được xem là một trong những cây đẹp nhất. Phía thượng lưu, trên bờ sông, có tháp Vạn Danh nhiều tầng — công trình thường xuất hiện trong các bức ảnh chụp toàn cảnh thị trấn. Cần nói rõ rằng ngôi tháp đứng bên sông hiện nay không phải công trình nguyên bản hàng trăm năm, mà chủ yếu được dựng lại vào thập niên 1980 trên vị trí tháp cũ; các nguồn cũng ghi khác nhau về niên đại dựng tháp ban đầu, nên tốt nhất chỉ nên xem nó như một điểm nhấn cảnh quan chứ không phải di tích còn nguyên gốc.

Quê hương của Thẩm Tùng Văn

Phượng Hoàng nổi tiếng một phần vì là quê hương của nhà văn Thẩm Tùng Văn, người sinh năm 1902 tại đây và là tác giả của tiểu thuyết "Biên thành" — một trong những tác phẩm văn học hiện đại quan trọng của Trung Quốc, lấy bối cảnh miền sông nước Hồ Nam. Ngôi nhà cũ của ông trong thị trấn hiện được giữ làm nơi tham quan, trưng bày bàn viết, sách và ảnh tư liệu về cuộc đời ông. Cùng quê với ông còn có Hùng Hy Linh, người từng giữ chức thủ tướng đầu tiên của chính phủ Trung Hoa Dân Quốc năm 1913, và căn nhà cũ của ông cũng nằm trong khu thị trấn cổ.

Người Miêu, người Thổ Gia và đời sống văn hoá

Hơn một nửa dân số của huyện Phượng Hoàng là người Miêu hoặc người Thổ Gia, bên cạnh nhiều nhóm dân tộc khác. Chính điều này tạo nên sắc thái riêng cho thị trấn: tiếng nói, trang phục, ẩm thực và lễ hội đều không hoàn toàn giống vùng đồng bằng của người Hán. Du khách tới đây thường bắt gặp các sạp bán đồ bạc chạm của người Miêu, vải nhuộm sáp, đàn và trống dân tộc, cùng những buổi biểu diễn ca múa ngoài trời vào buổi tối. Một số dịp lễ lớn của địa phương như Tết của người Miêu và lễ mồng tám tháng tư thu hút đông người từ các bản làng lân cận về thị trấn.

Du lịch và sức ép bảo tồn

Năm 2001, Phượng Hoàng được công nhận là thành phố lịch sử – văn hoá cấp quốc gia, mở đường cho một làn sóng du lịch mạnh mẽ. Vào thị trấn không mất phí, nhưng phần lớn các điểm tham quan bên trong — nhà cũ của Thẩm Tùng Văn, cầu Hồng Kiều, tháp Vạn Danh, các miếu và nhà cổ — được gộp vào một gói vé chung dùng trong vài ngày. Du lịch mang lại thu nhập cho cư dân nhưng cũng tạo sức ép lớn: nhiều ngôi nhà cổ bị cải tạo thành khách sạn và quán bar, tiếng ồn về đêm làm thay đổi nhịp sống của thị trấn, và tình trạng ngập lụt vào mùa mưa vẫn là mối lo cho các dãy nhà sàn sát mặt nước. Nếu muốn thấy Phượng Hoàng như nó vốn có, thời điểm dễ chịu nhất là buổi sáng sớm, khi sương còn trên mặt Đà Giang và hàng quán chưa mở hết.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Huyện Phượng Hoàng · Wikipedia tiếng Anh — Fenghuang County · Tân Hoa Xã — Phượng Hoàng cổ trấn và du lịch văn hoá Tương Tây · Nhân Dân nhật báo — Bảo tồn cổ trấn Phượng Hoàng trước sức ép du lịch · Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc — Sông Đà Giang và những dãy nhà sàn Phượng Hoàng