Hoàng Long: thung lũng hồ nước ngọc trên cao nguyên Tứ Xuyên

Thung lũng Rồng Vàng ở độ cao hơn ba nghìn mét

Từ thành phố Thành Đô đi về phía bắc, qua Vấn Xuyên rồi Mậu Huyện, con đường leo dần lên cao nguyên A Bá của người Tạng và người Khương. Ở huyện Tùng Phan, tỉnh Tứ Xuyên, có một thung lũng chỉ dài 3,6 ki-lô-mét mà chứa tới hơn ba nghìn hồ nước nhỏ xếp tầng lên nhau. Người Trung Quốc gọi nơi này là Hoàng Long, nghĩa là Rồng Vàng, vì nhìn từ trên cao, dải đá vôi vàng óng chạy dọc thung lũng uốn lượn như thân một con rồng đang nằm giữa rừng thông và tuyết.

Đây không phải chỗ để đến ngắm cho đã mắt rồi về. Cả khu danh thắng trải từ độ cao 1.700 mét ở hẻm núi phía đông tới 5.588 mét tại đỉnh Tuyết Bảo Đỉnh, ngọn cao nhất dãy Mân Sơn. Riêng thung lũng Hoàng Long nằm ở khoảng 3.230 mét tại cửa vào và 3.576 mét tại hồ cao nhất. Ở độ cao ấy, cây cối thưa dần, mây thường phủ ngang sườn núi, và mỗi bước chân đều nặng hơn bình thường.

Vì sao nước ở đây xanh như ngọc

Nước trong thung lũng là tuyết tan từ Tuyết Bảo Đỉnh chảy xuống. Trên đường đi, nước ngấm qua các tầng đá vôi, hoà tan canxi cacbonat và trở thành dung dịch bicarbonate canxi. Khi dòng nước gặp chỗ bằng phẳng, lạnh và chảy chậm, canxi cacbonat kết tủa trở lại thành những gờ đá màu vàng nhạt. Qua hàng nghìn năm, các gờ đá ấy cao dần, đắp thành những chiếc đập tự nhiên chắn nước lại thành từng hồ nhỏ.

Kiểu đá kết tủa này thường được gọi là travertine, tức đá vôi để lại do nước. Nó không phải đá nguyên khối mà là từng lớp mỏng chồng lên nhau, giòn và dễ vỡ, chỉ dày thêm vài mi-li-mét mỗi năm trong điều kiện thuận lợi. Chính vì vậy, những thềm đá trong thung lũng là thứ cần được giữ nhất: một vết giày in lên có thể mất rất nhiều năm mới liền lại.

Màu nước thì không phải một sắc. Cùng là bicarbonate canxi hoà tan, nhưng độ sâu, nền đáy, góc chiếu của mặt trời và lượng tảo, vi khuẩn sống trong nước khác nhau nên mỗi hồ lại mang một màu riêng: xanh ngọc, xanh rêu, vàng mật ong, có hồ trắng đục như sữa. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc ghi nhận khu này có khoảng 3.400 hồ đá vôi nối với nhau bằng các thềm, ghềnh và thác nước nhỏ, và xếp nơi đây vào danh sách di sản thế giới từ năm 1992.

Bốn nhóm hồ đáng nhớ

• Nghênh Tân Trì, nghĩa là hồ đón khách, nằm ngay cửa vào với khoảng 350 hồ nhỏ. Đây là nhóm đầu tiên du khách gặp, và cũng là lúc dễ mất bình tĩnh nhất.
• Bồn Cảnh Trì, hồ cây cảnh, ở khoảng 3.320 mét, gồm chừng 330 hồ. Điều lạ ở đây là những gốc cây mọc thẳng trong nước, cành lá nhô lên khỏi mặt hồ như cây trong chậu.
• Tranh Diễm Trì, hồ khoe sắc, một trong những nhóm lớn nhất, các hồ chen nhau từng tầng, sắc màu đổi liên tục theo ánh sáng.
• Ngũ Thái Trì, hồ năm sắc, nằm ở cuối thung lũng tại độ cao 3.576 mét, gồm 693 hồ trải trên khoảng 21.000 mét vuông. Theo các mô tả phổ biến, đây là quần thể hồ đá vôi lộ thiên lớn nhất ở độ cao này.

Nối các nhóm hồ là những dải đá vôi vàng rộng, nước trườn qua thành lớp mỏng nên mặt đá nom như dát vàng. Người ta đặt tên cho dải dài nhất là Cát Kim Sa, nghĩa là cát vàng trải đất. Khi nắng chiếu xuống, màu vàng của đá và màu xanh của hồ nằm cạnh nhau tạo thành thứ tương phản khó tìm thấy ở nơi khác.

Đi bộ trong thung lũng

Toàn bộ thung lũng có đường gỗ dài khoảng 3,6 ki-lô-mét một chiều, leo chênh nhau hơn 300 mét. Cách đi phổ biến là lên bằng cáp treo rồi thả bộ xuống, hoặc ngược lại; ai khoẻ thì đi bộ cả hai chiều, mất ba tới bốn giờ. Đường gỗ hẹp, mùa cao điểm rất đông, mà ở độ cao này chỉ cần đi nhanh vài chục bước đã thấy chóng mặt rõ rệt.

Thời tiết mỗi mùa một khác. Tháng 6 tới tháng 8 mưa nhiều, thung lũng xanh nhất nhưng hay có mây phủ; tháng 9 và tháng 10 trời trong, lá vàng, được xem là lúc đẹp nhất; mùa đông tuyết phủ kín thềm đá, nước đóng băng ở nhiều hồ và một số đoạn đường có thể đóng lại.

Đường tới Hoàng Long

Từ Thành Đô tới Tùng Phan dài khoảng 360 ki-lô-mét, xe khách mất 8 tới 9 giờ theo quốc lộ qua Vấn Xuyên và Mậu Huyện. Cách khác là bay tới sân bay Cửu Trại Hoàng Long, sân bay nằm ở độ cao 3.448 mét, thuộc nhóm cao nhất Trung Quốc, rồi đi xe chừng một giờ là tới thung lũng. Nhiều người ghép Hoàng Long với Cửu Trại Câu, khu danh thắng nổi tiếng khác trong cùng châu A Bá, cách nhau hơn một trăm ki-lô-mét.

Những điều nên biết trước khi đi

• Độ cao: đừng lên thung lũng ngay sau khi vừa tới nơi. Nghỉ một đêm ở Tùng Phan hoặc Xuyên Chủ Tự để cơ thể quen dần; dọc đường có bán bình ô-xy bỏ túi.
• Vé: vé vào khu và vé cáp treo bán riêng, thường theo khung giờ, nên đặt trước; phải mang hộ chiếu khi vào cửa.
• Trang phục: chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm lớn, áo mưa và giày bám tốt là bắt buộc.
• Quy định: không xuống nước, không bước lên các thềm đá vôi. Lớp đá kết tủa này rất chậm lớn.
• Đây là vùng người Tạng và người Khương sinh sống, dọc đường có nhiều chùa, đền và đống đá cầu may; nên hỏi trước khi chụp ảnh người địa phương.

Chỗ tôi chưa kiểm chứng được

Con số hồ chênh nhau tuỳ nguồn: hồ sơ di sản ghi khoảng 3.400, một số tài liệu khác ghi 3.300. Con số 693 hồ ở Ngũ Thái Trì là con số hay được nhắc trong các bài giới thiệu du lịch, nhưng tôi không tìm được tài liệu khoa học xác nhận. Tốc độ kết tủa đá vôi tính bằng mi-li-mét mỗi năm tôi cũng không có số liệu chính thức, nên câu trên chỉ nói chung là rất chậm. Việc thung lũng có đóng cửa hoàn toàn vào mùa đông hay không thay đổi theo từng năm, hãy kiểm tra với đơn vị tổ chức trước khi lên đường.

Nguồn: Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc — Khu danh thắng và di tích lịch sử Hoàng Long · Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc — Khu dự trữ sinh quyển Hoàng Long · Wikipedia tiếng Anh — Khu danh thắng và di tích lịch sử Hoàng Long · Wikipedia tiếng Trung — Khu danh thắng Hoàng Long · China Discovery — Hoàng Long, Tứ Xuyên