Di Hòa Viên: khu vườn hoàng gia nguyên vẹn nhất của triều Thanh

Một hồ nước chiếm ba phần tư khu vườn

Di Hòa Viên nằm ở quận Hải Điến, ngoại ô phía tây bắc Bắc Kinh, cách trung tâm thành phố khoảng mười lăm cây số. Toàn khu rộng chừng 297 hecta theo hồ sơ di sản, trong đó mặt nước chiếm tới ba phần tư. Cấu trúc của vườn chỉ gồm hai khối lớn: hồ Côn Minh ở phía nam và núi Vạn Thọ ở phía bắc. Cách bố trí này không phải ngẫu nhiên. Người xưa đắp núi Vạn Thọ cao khoảng sáu mươi mét hoàn toàn bằng đất và đá do bàn tay con người tạo ra, rồi đào hồ Côn Minh ngay dưới chân núi, để khu vườn có đủ cả sơn lẫn thuỷ trong một thế "tựa sơn hướng thuỷ" — dựa lưng vào núi, nhìn ra mặt nước.

Hồ Côn Minh không phải một cái ao lớn đơn thuần. Giữa hồ có ba hòn đảo là Nam Hồ đảo, Tảo Giám đường và Trị Kính các, xếp thế chân vạc, gợi hình ảnh ba ngọn núi tiên trong truyền thuyết "hải thượng tiên sơn". Một con đê dài gọi là Tây Đê chạy ngang chia mặt hồ thành hai phần, được phỏng theo đê Tô Đê bên Tây Hồ Hàng Châu.

Lịch sử hơn tám trăm năm qua nhiều tên gọi

Vùng đất này không phải đến đời Thanh mới thành vườn. Từ đầu đời nhà Kim (1115–1234), nơi đây đã có một hành cung tên Kim Sơn cung. Qua các đời Nguyên và Minh, nhiều công trình tiếp tục mọc lên quanh hồ.

Năm 1750, hoàng đế Càn Long cho xây dựng tại chỗ này một khu vườn mới mang tên Thanh Y viên, nhân dịp mừng thọ mẹ mình. Đó là thời điểm khu vườn mang dáng vẻ gần như ta thấy ngày nay. Nhưng chỉ một thế kỷ sau, năm 1860, trong Chiến tranh Nha phiến lần thứ hai, liên quân Anh và Pháp tiến vào Bắc Kinh và đốt phá Thanh Y viên gần như trắng trơn.

Năm 1886, triều đình cho trùng tu khu vườn. Nguồn sử liệu Trung Quốc ghi rõ số tiền dùng cho việc này được trích từ quỹ vốn để hiện đại hoá hải quân — một khoản bị xem là tai tiếng trong lịch sử triều Thanh. Hai năm sau, khu vườn được đổi tên thành Di Hòa Viên, nghĩa là "vườn nuôi dưỡng sự ôn hoà", và trở thành nơi Từ Hi Thái hậu nghỉ ngơi những năm cuối đời. Năm 1900, liên quân tám nước lại làm hư hại khu vườn một lần nữa; tới năm 1902 mới được sửa sang lại.

Những công trình làm nên tên tuổi

Trong vườn hiện còn hơn ba nghìn gian kiến trúc cổ, khoảng một trăm điểm cảnh và hơn hai mươi sân viện, với tổng diện tích xây dựng hơn bảy mươi nghìn mét vuông. Một vài công trình đã trở thành biểu tượng:

• Gác Phật Hương nằm trên đỉnh Vạn Thọ sơn, là trung tâm của khu vườn và cũng là điểm cao nhất. Từ đây nhìn xuống thấy trọn mặt hồ.
• Hành lang dài chạy men theo chân núi, dài hơn bảy trăm mét, trên xà ngang vẽ hơn tám nghìn bức tranh, đến mức dân gian gọi là "hành lang đệ nhất thiên hạ".
• Cầu Mười Bảy Nhịp bắc qua hồ Côn Minh, dẫn ra Nam Hồ đảo.
• Thuyền đá nằm bên bờ hồ, là một công trình xây bằng đá mang dáng con thuyền.
• Phố Tô Châu — một dãy nhà mô phỏng phố buôn bán ven sông vùng Giang Nam, dựng trong vườn cho hoàng đế dạo chơi.
• Hài Thú Viên, khu vườn nhỏ phỏng theo lối vườn Giang Nam.

Ba khu vực và một bộ sưu tập

Về công năng, Di Hòa Viên chia làm ba vùng. Vùng hành chính lấy điện Nhân Thọ làm trung tâm, nơi Từ Hi tiếp quan khách và bàn việc triều chính. Vùng sinh hoạt gồm các viện như Lạc Thọ đường, Ngọc Lan đường, Nghi Vân quán — chỗ ở của Từ Hi, Quang Tự và các phi tần. Vùng còn lại thuần tuý để ngắm cảnh.

Đây cũng là một kho báu của triều Thanh: trong vườn còn lưu hơn bốn vạn hiện vật và hơn một nghìn sáu trăm cây cổ thụ quý. Năm 1961, Di Hòa Viên được công nhận là di tích văn hoá trọng điểm toàn quốc đợt đầu tiên. Khu vườn mở cửa cho công chúng từ năm 1953, và tới năm 1998 được UNESCO ghi vào Danh mục Di sản Thế giới theo các tiêu chí văn hoá.

Vì sao Di Hòa Viên đáng đi cả một ngày

Người ta hay gọi Di Hòa Viên là "bảo tàng vườn hoàng gia" vì đây là khu vườn hoàng gia lớn nhất và nguyên vẹn nhất còn lại của Trung Quốc. Điều khiến nó khác những khu du lịch khác là cả một quần thể ba trăm hecta được tổ chức như một chỉnh thể: núi nhân tạo, hồ đào tay, đảo, đê, cầu, hành lang và điện các đều ăn khớp với nhau. Đi bộ hết một vòng hồ là việc của nửa ngày, còn muốn ngắm cho kỹ từng điểm thì phải tính một ngày trọn.

Một điều nên biết trước khi tới: khu vườn rất đông vào dịp lễ và mùa hè, mặt hồ có dịch vụ thuyền đưa khách ra Nam Hồ đảo. Về mùa đông, mặt hồ có năm đóng băng thành một tấm gương lớn — cũng là một cảnh khá đặc biệt.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Di Hòa viên · UBND thành phố Bắc Kinh — Bước vào Di Hòa viên · Cục Di sản Văn hoá Quốc gia Trung Quốc — Vườn hoàng gia Bắc Kinh: Di Hòa viên · UNESCO World Heritage Centre — Summer Palace, an Imperial Garden in Beijing · VOV Du lịch — Ghé thăm hai khu vườn cảnh nổi danh trong sử sách Trung Quốc