Hạ Môn và Cổ Lãng Tự: hòn đảo không có ô tô và tiếng còi xe

Hạ Môn và Cổ Lãng Tự — hòn đảo không có ô tô, không có tiếng còi xe

Hạ Môn (厦门) là một trong những đặc khu kinh tế đầu tiên của Trung Quốc, nằm ở phía đông nam tỉnh Phúc Kiến, nhìn ra eo biển Đài Loan. Trung tâm thành phố là một hòn đảo, nối với đất liền bằng cầu và đường hầm. Ngay trước mặt nó, cách chừng vài trăm mét qua eo Lộ Giang, là một hòn đảo nhỏ hơn nhiều tên Cổ Lãng Tự (鼓浪屿) — theo cách gọi địa phương là Kulangsu.

Hòn đảo rộng khoảng 1,88 km vuông, dân số hiện nay vào khoảng 12.500 người — nhỏ hơn nhiều so với thời hoàng kim của nó. Nhưng chính hòn đảo nhỏ này là nơi chứa đựng một câu chuyện lịch sử dày hơn cả thành phố mẹ, và từ năm 2017 nó là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận.

Từ làng chài tới khu định cư quốc tế

Cổ Lãng Tự có dân cư từ lâu, sử sách địa phương ghi dấu người ở đây từ đời Tống. Bước ngoặt đến sau Chiến tranh Nha phiến thứ nhất: năm 1842, Điều ước Nam Kinh buộc nhà Thanh mở Hạ Môn làm cảng thông thương cho người nước ngoài. Các thương nhân, giáo sĩ và nhà ngoại giao châu Âu kéo tới, và tới năm 1902–1903, nhà Thanh phê chuẩn một bộ quy chế đất khiến Cổ Lãng Tự trở thành "khu định cư quốc tế" trên thực tế. Theo nhiều tài liệu, có tới 13 nước lập lãnh sự quán ở đây.

Trong thời gian đó, chỉ người nước ngoài, quan chức và những Hoa kiều giàu có mới được phép xây nhà trên đảo. Kết quả là một hòn đảo với mật độ biệt thự cao bất thường: khoảng 70% số công trình hiện có được xây trong nửa đầu thế kỷ 20, pha trộn kiến trúc châu Âu với cách làm nhà bản địa — gạch đỏ, ban công, cửa cuốn, sân trong, mái ngói đỏ, và những khoảng vườn nhỏ. Khu định cư quốc tế tồn tại cho tới khi Trung Quốc thu hồi năm 1945.

Ngày 8 tháng 7 năm 2017, tại kỳ họp thứ 41 của Uỷ ban Di sản Thế giới ở Krakow (Ba Lan), Cổ Lãng Tự được ghi vào Danh sách Di sản Thế giới với tên "Kulangsu: một khu định cư quốc tế lịch sử" — di sản thế giới thứ 52 của Trung Quốc. Hồ sơ di sản không chỉ tính các biệt thự riêng lẻ, mà tính cả mạng lưới đường, hệ thống thoát nước, trường học, nhà thờ, hải quan và bệnh viện thời đó, tức một đô thị cận đại hoàn chỉnh trên một hòn đảo.

Hòn đảo cấm ô tô

Điều đầu tiên du khách nhận ra khi rời phà là sự im lặng tương đối. Cổ Lãng Tự cấm ô tô và xe máy; xe đạp cũng bị hạn chế, chỉ còn xe điện chở khách tham quan và xe đẩy tay. Hàng hoá lên đảo được chuyển bằng xe đẩy và xe ba gác. Vì thế âm thanh nền của đảo là tiếng bước chân, tiếng chim và tiếng sóng, thỉnh thoảng xen tiếng đàn từ một cửa sổ mở. Đây gần như là toàn bộ lý do hòn đảo giữ được cảm giác khác hẳn phần đất liền đông đúc ngay bên kia eo nước.

Vì sao gọi là đảo đàn piano

Từ đầu thế kỷ 20, nhiều gia đình trên đảo cho con học nhạc, một phần vì ảnh hưởng của các trường học và nhà thờ do người nước ngoài lập. Hòn đảo dần được gọi bằng hai cái tên: "nôi của nhạc sĩ" và "đảo âm nhạc". Ngày nay trên đảo có Bảo tàng Piano, đặt trong khu Thục Trang Hoa Viên, trưng bày hơn 200 nhạc cụ gồm nhiều cây đàn cổ hơn trăm năm — trong đó có một cây đàn piano Ý từng thuộc lãnh sự quán nước này. Một bảo tàng nhạc cụ khác, Bảo tàng Organ, nằm trong toà nhà mái vòm mang kiến trúc hình bát quái.

Cần nói rõ: những con số như "500 cây đàn piano trên đảo" hay "mật độ piano cao nhất thế giới" được nhắc rất nhiều trong các bài giới thiệu du lịch, nhưng không có nguồn thống kê chính thức và thống nhất. Điều có thể xác nhận là các bảo tàng nhạc cụ thật sự ở đây rất phong phú, và truyền thống học nhạc của cư dân đảo là có thật.

Thục Trang Hoa Viên và câu chuyện của một người Đài Loan

Khu vườn đẹp nhất đảo được xây năm 1913 bởi Lâm Nhĩ Gia, một thương nhân giàu có người Đài Loan. Sau khi Đài Loan bị nhượng cho Nhật Bản theo Hoà ước Mã Quan năm 1895, gia đình ông không chịu sống dưới chính quyền thực dân, bỏ sang Cổ Lãng Tự định cư và xây khu vườn này bên mép nước. Khu vườn được chia thành hai phần có tên rất gợi: phần "Tàng Hải" — giấu biển, tức dồn mặt biển lại phía sau tường để khi bước qua cổng, biển hiện ra đột ngột; và phần "Bổ Sơn" — vá núi, tức tận dụng sườn dốc tự nhiên để dựng giả sơn và các lối đi nhỏ. Một cây cầu gấp khúc tên Tứ Thập Tứ bắc qua eo nước trong vườn. Khu vườn thuộc tư nhân cho tới năm 1955 thì mở cho công chúng.

Nhật Quang Nham và tượng Trịnh Thành Công

Điểm cao nhất đảo là Nhật Quang Nham, cao 92,68 mét. Từ trên đỉnh có thể nhìn thấy toàn cảnh mái ngói đỏ và cây xanh của đảo, eo Lộ Giang, và thành phố Hạ Môn với các toà tháp đôi; khi trời quang, hướng nhìn còn mở về phía Kim Môn. Đường lên khá dốc và hẹp, mùa cao điểm thường xếp hàng.

Ở mũi đông nam đảo là Hạo Nguyệt Viên, khu tưởng niệm Trịnh Thành Công, với tượng đá granite cao 15,7 mét đặt trên mỏm Phúc Đỉnh nhìn ra biển. Trịnh Thành Công (1624–1662) là người đã đánh đuổi người Hà Lan và thu hồi Đài Loan năm 1662. Hạ Môn và Cổ Lãng Tự gắn với ông qua truyền thuyết về việc luyện thuỷ quân ở đây; tuy nhiên nhiều chi tiết trong số đó do dân gian lưu truyền, không được sử liệu đương thời xác nhận đầy đủ, nên cần phân biệt rõ giữa phần chính sử và phần truyền thuyết địa phương.

Ăn gì và đi lại trên đảo

Ẩm thực đảo nghiêng hẳn về hải sản và các món Phúc Kiến: mì sa trà với nước dùng cay nhẹ, hải sản hấp và nướng bán theo cân, chà bông và ruốc làm từ thịt, các loại bánh nướng nhân ngọt là đặc sản mua về, cùng chè và các món tráng miệng từ đậu. Phố chính tập trung hàng ăn và cửa hiệu quà, còn các ngõ phía tây thì yên tĩnh hơn nhiều.

Vì đảo không có xe, toàn bộ việc di chuyển là đi bộ; một vòng tham quan chính thường mất trọn một ngày. Du khách cần lưu ý một điểm dễ nhầm: ban ngày, khách du lịch đi phà từ bến phà du lịch ở khu trung tâm du thuyền quốc tế (Đông Độ), còn cư dân địa phương dùng bến phà thành phố; ban đêm lịch phà đổi bến và giãn chuyến. Vé phà nên đặt trước, và phải mang theo hộ chiếu khi mua vé cũng như khi lên phà. Đảo có giới hạn số lượt khách mỗi ngày — các nguồn du lịch thường nêu con số 65.000 lượt, nên vào dịp lễ có thể hết vé dù đặt trước vài ngày.

Cần biết khi đi Cổ Lãng Tự

• Đảo tham quan miễn phí, nhưng phà và từng điểm như Nhật Quang Nham, Thục Trang Hoa Viên, Bảo tàng Piano, Hạo Nguyệt Viên đều bán vé riêng.
• Mang giày đi bộ thoải mái; đường đảo dốc và nhiều bậc đá, không có phương tiện thay thế.
• Đi sáng sớm để lên Nhật Quang Nham trước khi đông; chiều muộn là lúc mép nước và khu biệt thự đẹp nhất về ánh sáng.
• Ngày thường yên hơn cuối tuần và dịp lễ rất nhiều; nếu muốn cảm giác đảo yên tĩnh, nên ở lại một đêm trên đảo.
• Từ Hạ Môn có thể kết hợp Cổ Lãng Tự với Nam Phổ Đà Tự, Đại học Hạ Môn và đường ven biển trong cùng một ngày.
• Khí hậu cận nhiệt đới: nóng ẩm từ tháng 6 đến tháng 9 và có bão; tháng 10 đến tháng 4 dễ chịu hơn nhiều.

Nguồn: UNESCO World Heritage Centre — Kulangsu, a Historic International Settlement · China Daily — Treasured island: Gulangyu · CNN Travel — A China destination of some note: 'Piano Island' Kulangsu · Wikivoyage — Xiamen/Gulangyu · China Discovery — Gulangyu Island, Xiamen