Mạc Hà: thành phố cực bắc Trung Quốc và vùng rừng đá bên sông Amur

Mạc Hà — thành phố tận cùng phía bắc của Trung Quốc

Nếu lấy bản đồ Trung Quốc ra và tìm điểm cao nhất ở phía trên cùng, cái tên nằm ở đó là Mạc Hà. Đây là thành phố cấp huyện cực bắc của cả nước, thuộc địa khu Đại Hưng An Lĩnh, tỉnh Hắc Long Giang, nằm sát biên giới với tỉnh Amur và vùng Zabaykalsky của Nga. Con sông Hắc Long Giang — người Nga gọi là Amur — chảy suốt 245 ki-lô-mét làm đường biên phía bắc của thành phố này.

Mạc Hà rộng 18.233 ki-lô-mét vuông, nhưng dân số theo điều tra năm 2020 chỉ 54.036 người, tức mật độ chưa đầy 3 người trên một ki-lô-mét vuông. Trung tâm hành chính đặt ở trấn Tây Lâm Cát. Địa giới thành phố trải từ vĩ độ 52 độ 10 phút tới 53 độ 33 phút bắc — nghĩa là toàn bộ thành phố nằm ở vĩ độ cao hơn miền bắc Việt Nam rất nhiều, và sát với đường biên giới trên bản đồ mà người Trung Quốc vẫn ví von là "chỏm mào gà".

Thôn Bắc Cực — điểm cực bắc có người ở

Điểm được nhắc nhiều nhất ở Mạc Hà là thôn Bắc Cực, ở vĩ độ khoảng 53 độ 29 phút bắc, được xem là điểm dân cư nằm xa nhất về phía bắc của Trung Quốc và là nơi nổi tiếng nhất để ngắm cực quang. Trên thực tế, địa giới thành phố còn vươn xa hơn một chút về phía bắc so với chính thôn này, và dọc theo dòng Hắc Long Giang còn có những thôn nhỏ khác nằm rải rác, như Bắc Hồng ở phía hạ lưu. Thôn Bắc Cực cách trung tâm thành phố khoảng 77 ki-lô-mét.

Trong thôn có bưu điện được quảng bá là "bưu điện xa nhất về phía bắc", cột mốc đá khắc chữ "Thần Châu Bắc Cực", các bến thuyền trên sông và những lối đi bằng ván gỗ xuyên rừng. Những con đường ván này thường men theo bờ sông, hai bên là rừng thông và bạch dương mọc trên nền đất phủ rêu.

Lạnh tới mức nào

Do nằm sâu trong lục địa và gần Siberia, Mạc Hà có khí hậu cận cực. Nhiệt độ trung bình tháng Giêng là âm 27,9 độ C; nhiệt độ trung bình cả năm là âm 3,6 độ C. Mùa đông kéo dài từ đầu hoặc giữa tháng Mười tới cuối tháng Tư, và đây là nơi lạnh nhất Trung Quốc trong phần lớn thời gian của mùa đông. Đất ở đây nằm sát ranh giới vùng đất đóng băng vĩnh cửu.

Kỷ lục nhiệt độ thấp nhất từng được ghi nhận ở Trung Quốc thuộc về Mạc Hà: âm 53,0 độ C, đo ngày 22 tháng 1 năm 2023. Trước đó kỷ lục cũ của chính nơi này là âm 52,3 độ C. Ngược lại, mùa hè ở đây ngắn nhưng có thể khá nóng, biên độ nhiệt giữa các mùa và giữa ngày với đêm đều rất lớn; nhiệt độ cao nhất từng đo được lên tới gần 39 độ C.

Cực quang và mùa hè gần như không có đêm

Mạc Hà là một trong những nơi hiếm hoi ở Trung Quốc có thể nhìn thấy cực quang, nhưng hiện tượng này rất ít khi xảy ra và không thể hứa trước. Các đợt cực quang được ghi nhận ở đây thường gắn với những trận bão từ mạnh; truyền thông Trung Quốc đã đưa tin về cực quang xuất hiện ở Mạc Hà vào tháng 5 và tháng 10 năm 2024.

Về mùa hè, người ta vẫn gọi Mạc Hà là "thành phố không có đêm". Cần nói rõ: Mạc Hà nằm cách vòng Cực Bắc khá xa, nên ở đây không có hiện tượng mặt trời không lặn thật sự. Điều xảy ra là vào gần ngày hạ chí, thời gian có ánh sáng mặt trời kéo dài tới khoảng 17 giờ, và trời tối rất muộn, sáng rất sớm, khiến đêm ngắn đến mức nhiều người có cảm giác như không có đêm.

Rừng đá Mạc Hà và Công viên Địa chất Quốc gia

Cách trung tâm thành phố khoảng 120 ki-lô-mét về phía tây nam, nơi giáp ranh giữa Hắc Long Giang và Nội Mông, có một vùng đá granite bị phong hoá thành những cột, khối và hốc đá dựng đứng giữa rừng, mà người địa phương gọi là rừng đá Mạc Hà. Đây là Công viên Địa chất Quốc gia Mạc Hà, được công nhận năm 2018 và là công viên địa chất quốc gia xa nhất về phía bắc của Trung Quốc.

Các bài giới thiệu của truyền thông địa phương mô tả cảnh quan ở đây gồm đá granite dạng rừng đá trộn với địa hình do băng giá cổ tạo nên, cùng những cụm thông lùn mọc trên đỉnh núi và các loại quả dại. Vùng này cao khoảng 1.000 đến 1.300 mét; đỉnh cao nhất trong khu là núi Ô Mã, cao 1.352 mét. Đá được cho là tập hợp thành nhiều nhóm trải dài trên ba chục ki-lô-mét. Về diện tích, con số giữa các nguồn không khớp nhau: có tài liệu ghi khu công viên địa chất rộng khoảng 78 ki-lô-mét vuông, trong khi bài giới thiệu của Tân Hoa Xã nói khu rừng đá rộng hơn 200 ki-lô-mét vuông — nên khi trích dẫn nên ghi khoảng cách và độ cao thay vì khẳng định một con số diện tích duy nhất.

Những dấu mốc khác của Mạc Hà

Mạc Hà có ga tàu mở năm 1972, được ghi nhận là ga tàu xa nhất về phía bắc của Trung Quốc, với các tuyến tới Cáp Nhĩ Tân, Tề Tề Cáp Nhĩ và Thẩm Dương. Sân bay Mạc Hà Cổ Liên mở năm 2008 là sân bay xa nhất về phía bắc của cả nước và là sân bay đầu tiên của Trung Quốc được xây trên nền đất đóng băng vĩnh cửu.

Thành phố cũng mang một vết thương lớn trong ký ức: trận cháy rừng ngày 6 tháng 5 năm 1987 đã làm 211 người chết và 266 người bị thương, phá huỷ phần lớn thị trấn. Câu chuyện đó về sau được nhắc lại trong bài hát "Vũ sảnh Mạc Hà" của Lưu Sảng, nổi lên năm 2020. Về dân tộc, Mạc Hà có 18 dân tộc cùng sinh sống, trong đó có cả người Ngạc Luân Xuân và người Evenk — những cư dân săn bắt truyền thống của vùng rừng phương bắc.

Đi Mạc Hà cần lưu ý gì

Đường đi tới Mạc Hà dài: từ Cáp Nhĩ Tân tới đây là chặng tàu hỏa dài hàng chục giờ, hoặc bay tới sân bay Cổ Liên rồi đi ô tô tiếp. Mùa đông nhiệt độ có thể xuống dưới âm 40 độ C, gió lớn, nên quần áo cần chọn loại chịu lạnh thật sự. Mùa hè là mùa cao điểm vì mát và vì trời sáng lâu. Vì đây là vùng biên giới, khu vực ven sông Hắc Long Giang có quy định riêng về việc đi lại và chụp ảnh gần đường biên — những quy định cụ thể thay đổi theo thời điểm, nên kiểm tra trước khi tới, thay vì dựa vào mô tả trên mạng.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Mohe City · Wikipedia tiếng Việt — Mạc Hà · Tân Hoa Xã (Hắc Long Giang) — 追着极光跑: 漠河旅游打卡地 · Bách khoa Baidu — 黑龙江漠河国家地质公园 · Travel China Guide — Mohe, China: The Northernmost City with Arctic Beauty