Bắc Hải công viên: vườn ngự uyển nghìn năm tuổi giữa lòng Bắc Kinh

Bắc Hải công viên — hồ nước của hoàng cung giữa lòng Bắc Kinh

Ngay phía tây bắc Tử Cấm Thành, chỉ cách cổng bắc của hoàng cung vài trăm mét, có một hồ nước rộng hơn nửa cây số vuông mà suốt nhiều thế kỷ dân thường không được bén mảng tới. Đó là Bắc Hải. Hồ này cùng hai hồ Trung Hải và Nam Hải tạo thành dải Tam Hải chạy dọc trục giữa của Bắc Kinh cũ, và chỉ mình Bắc Hải được mở thành công viên công cộng từ năm 1925 — hai hồ còn lại đến nay vẫn nằm trong khu vực cơ quan nhà nước, không mở cho khách tham quan.

Bắc Hải công viên nằm ở quận Tây Thành, được xem là một trong những vườn ngự uyển còn nguyên vẹn và lâu đời nhất Trung Quốc. Hồ nước chiếm hơn một nửa diện tích công viên, với đảo Quỳnh Hoa nổi ở giữa và ngọn Bạch Tháp trắng trên đỉnh đảo — hình ảnh đã thành biểu tượng của cả khu vườn.

Từ cung điện nhà Liêu đến vườn ngự uyển nhà Thanh

Vùng đất quanh hồ Bắc Hải đã có người xây dựng từ khoảng thế kỷ thứ 10, dưới thời nhà Liêu. Đến năm 1179 đời Kim Thế Tông, một hành cung được dựng ở đông bắc Trung Đô, hồ Thái Dịch được đào và đảo Quỳnh Hoa hình thành, đặt nền móng cho thế một hồ ba núi của khu vườn. Thời Nguyên, dưới triều Hốt Tất Liệt, đảo được thiết kế lại bởi Lưu Bỉnh Trung, Quách Thủ Kính và Amir al-Din, và hồ Thái Dịch nằm gọn trong Hoàng thành Đại Đô.

Năm 1420, khi nhà Minh chuyển kinh đô về Bắc Kinh, khu này trở thành một phần của Tây Uyển, còn Thái Dịch bị chia thành ba hồ bởi các cầu nối. Nhà Thanh tiếp tục mở rộng, đặc biệt dưới thời Càn Long, thêm các công trình như điện Thừa Quang ở Đoàn Thành, chùa Xiển Phúc và Ngũ Long Đình ở bờ bắc, định hình quy mô ngày nay. Năm 1925, Bắc Hải lần đầu mở cửa cho công chúng.

Bạch Tháp — ngọn tháp trắng trên đảo Quỳnh Hoa

Trên đỉnh đảo Quỳnh Hoa, còn gọi là Quỳnh Đảo, tháp trắng cao 35,9 mét là điểm cao nhất và dễ nhận ra nhất của công viên. Tháp được dựng năm 1651 đời vua Thuận Trị theo kiểu tháp Phật giáo Tây Tạng, trên nền điện Quảng Hàn cũ. Sử sách ghi việc xây tháp gắn với mong muốn tôn kính chuyến thăm của Đạt Lai Lạt Ma thứ năm, còn lời kể rằng điện Quảng Hàn từng là nơi Hốt Tất Liệt tiếp Marco Polo vẫn được nhắc như một truyền thuyết hơn là chuyện chính sử.

Tháp từng bị động đất làm hư hại hai lần, vào các năm 1679 và 1730, và được sửa chữa nhiều lần, trong đó có lần đại tu năm 1964. Dưới chân tháp là chùa Vĩnh An, trục công trình thờ tự chạy từ bờ hồ lên tận đỉnh đảo, gồm điện Pháp Luân, điện Chính Giác và điện Phổ An. Đảo Quỳnh Hoa rộng khoảng 16.000 mét vuông, phủ kín tùng bách nên còn được gọi là đảo thông.

Cửu Long Bích — bức bình phong chín rồng

Ở bờ bắc hồ, phía tây Tây Thiên Phạm Cảnh, có một bức bình phong lát gạch men màu, dài chừng 25,5 mét, cao gần 6 mét, dày khoảng 1,4 mét, được ghép từ hơn 400 viên gạch lưu ly nhiều màu. Mỗi mặt tường có chín con rồng uốn lượn giữa mây, cộng thêm rồng trên diềm mái, tổng cộng hơn ba chục con. Đây là một trong ba bức Cửu Long Bích cổ còn lại ở Trung Quốc — hai bức kia ở Tử Cấm Thành và ở Đại Đồng, Sơn Tây — và được đánh giá là bức tinh xảo nhất.

Cần nói rõ một điểm chưa thống nhất: phần lớn tài liệu Trung Quốc, kể cả trang giới thiệu của ngành du lịch Bắc Kinh, ghi bức bình phong được dựng năm 1756 đời Càn Long. Một số trang tiếng Anh lại đưa con số 1402, có thể là sự nhầm lẫn với bức bình phong cùng tên trong Tử Cấm Thành. Khi đối chiếu các nguồn, nên lấy năm 1756 theo tài liệu Trung Quốc làm mốc chính.

Đoàn Thành và chiếc vò ngọc lớn nhất Trung Quốc còn lại

Ở góc đông nam công viên, ngay sát hồ, là Đoàn Thành — một thành tròn nhỏ trên gò đất, xưa vốn là một hòn đảo, về sau mới nối liền với bờ. Trên đó có điện Thừa Quang và một tượng Phật ngọc trắng. Điểm đáng chú ý nhất là chiếc vò ngọc khổng lồ mang tên Độc Sơn Đại Ngọc Hải, làm năm 1265 đời Nguyên bằng loại ngọc đen vằn trắng lấy từ núi Độc Sơn ở Nam Dương. Vò cao khoảng 70 xăng-ti-mét, chu vi tới gần 5 mét, từng được dùng để chứa rượu, và được xem là tác phẩm ngọc điêu khắc lớn, sớm nhất còn lại của Trung Quốc.

Diện tích: những con số không khớp nhau

Các nguồn cho diện tích công viên không giống nhau, và đây là chỗ nên nói thẳng thay vì khẳng định một con số duy nhất. Wikipedia tiếng Anh ghi khoảng 71 héc-ta, trong khi nhiều tài liệu và trang chính thức của Trung Quốc ghi cụ thể là 682.000 mét vuông, tức khoảng 68,2 héc-ta, trong đó diện tích mặt nước khoảng 389.000 mét vuông và diện tích đất khoảng 293.000 mét vuông. Cách hiểu an toàn là công viên rộng chừng 68 đến 71 héc-ta, với hồ nước chiếm hơn nửa. Công viên chia thành bốn khu chính: đảo Quỳnh Hoa, Đoàn Thành, bờ đông và bờ bắc.

Đi Bắc Hải nên chơi gì

Bờ hồ là nơi đi bộ và ngắm cảnh quanh năm, mùa hè rợp bóng liễu và sen, mùa đông mặt hồ có thể đóng băng và mở thành sân trượt băng. Du khách có thể thuê thuyền, đi dọc hành lang dài ven nước ở bờ bắc, ghé Ngũ Long Đình và khu Tiểu Tây Thiên, rồi leo lên đảo Quỳnh Hoa để nhìn toàn cảnh. Vì đây là điểm đến đông khách, khung giờ sáng sớm thường dễ chịu hơn; giá vé và giờ mở cửa thay đổi theo mùa nên cần kiểm tra trước khi tới thay vì dựa vào thông tin cũ trên mạng.

Nguồn: Wikipedia tiếng Anh — Beihai Park · Chính quyền thành phố Bắc Kinh (Beijing Tourism) — Bắc Hải công viên · China Daily — Beihai Park · Bách khoa Baidu — 北海公园 · Travel China Guide — Beihai Park, Beijing