Quảng Châu và đêm Châu Giang: thành phố hoa bên dòng sông ngọc

Quảng Châu — cửa ngõ phía nam của Trung Quốc

Quảng Châu là thủ phủ tỉnh Quảng Đông, nằm ở hạ lưu sông Châu Giang, cách Hồng Kông khoảng 120 ki-lô-mét về phía tây bắc. Thành phố rộng 7.434 ki-lô-mét vuông, dân số theo điều tra năm 2020 là 18.676.605 người — đông thứ ba Trung Quốc, chỉ sau Thượng Hải và Bắc Kinh. Người phương Tây quen gọi nơi này là Canton, một cách đọc cũ bắt nguồn từ tên tỉnh Quảng Đông.

Nhưng thứ định hình Quảng Châu không phải những toà nhà, mà là dòng nước chảy xuyên qua nó. Người Quảng Châu sống quay mặt ra sông: chợ, bến tàu, nhà thờ, nhà băng, quán trà đều nằm dọc bờ. Và khi trời tối, cả thành phố như soi mình xuống mặt nước.

Vì sao con sông tên là Châu Giang

Tên gọi Châu Giang nghĩa là sông Ngọc Trai. Sách cũ ở Quảng Châu kể rằng giữa lòng sông, đoạn chảy qua thành phố, có một hòn đá ngầm lớn; nước chảy qua hàng trăm năm mài nhẵn và bóng như một viên ngọc, nên dân gian gọi là Hải Châu Thạch, tức đá ngọc giữa biển. Hòn đá ấy cùng hai hòn khác hợp thành nhóm Quảng Châu tam thạch. Có bản kể khác lại dẫn chuyện một thương nhân Ba Tư mang viên ngọc quý tới Quảng Châu rồi đánh rơi xuống sông, ngọc hoá thành đá. Đó là truyền thuyết, và sử liệu không cần tới nó để giải thích cái tên.

Điều kiểm chứng được là Hải Châu Thạch từng là một bãi đá nổi giữa sông, được lập thành công viên năm 1928, rồi tới năm 1931 thì nối liền với bờ bắc khi thành phố đắp tuyến đê mới — nay là đường Duyên Giang Tây. Tên Châu Giang ban đầu chỉ dùng cho đoạn sông dài khoảng 96 ki-lô-mét chảy qua Quảng Châu tới cửa biển. Về sau người ta mở rộng nghĩa để gọi cả hệ thống sông Tây Giang, Bắc Giang và Đông Giang đổ về đồng bằng châu thổ.

Đêm Châu Giang: lên thuyền từ bến nước cũ

Du thuyền đêm trên Châu Giang là cách xem Quảng Châu phổ biến nhất, và cũng là cách thành phố tự giới thiệu mình. Các bến chính nằm ở bờ bắc: Thiên Tự là bến có lịch sử hơn 300 năm, Đại Sa Đầu và Tây Đề; thêm hai bến phía nam là bến tháp Quảng Châu và bến Hải Tâm Sa. Mỗi chuyến kéo dài khoảng 60 đến 90 phút tuỳ tuyến. Khung giờ chạy chính từ khoảng 18 giờ 30 tới 22 giờ 30. Cần nói rõ: lịch chạy và giá vé thay đổi theo mùa và theo hãng tàu, nên con số trên mạng chỉ để tham khảo, muốn chắc thì hỏi tại bến.

Con thuyền thường xuôi về phía đông, qua cầu Hải Châu bằng sắt có từ năm 1933, men theo bờ đảo Nhị Sa, rồi chui dưới cầu Liệp Đức — cây cầu treo một trụ tháp nổi tiếng nhờ hệ đèn đổi màu ban đêm. Qua khỏi cầu, tháp Quảng Châu hiện ra, và đó là lúc cả khoang tàu cùng quay điện thoại về một hướng.

Tháp Quảng Châu và vùng trời Tân Thành Châu Giang

Tháp Quảng Châu được khởi công năm 2003, cất nóc năm 2009 và khánh thành ngày 30 tháng 9 năm 2010, đúng dịp Đại hội Thể thao châu Á tổ chức tại thành phố. Tổng chiều cao 604 mét, gồm thân tháp 450 mét và cột ăng-ten dài 150 mét nối tiếp, chia thành 112 tầng theo thiết kế. Hai kiến trúc sư người Hà Lan là Mark Hemel và Barbara Kuit của hãng IBA thiết kế công trình dựa trên kết cấu lưới thép xoắn, chỗ thắt giữa thân chỉ còn khoảng 30 mét đường kính. Hình dáng ấy khiến người Quảng Châu gọi nó là eo nhỏ, có khi là củi xoắn. Sau khi vượt tháp CN ở Toronto, tháp từng giữ vị trí công trình tháp cao nhất thế giới cho tới khi tháp Skytree ở Tokyo soán ngôi năm 2012.

Bên kia sông là Tân Thành Châu Giang, khu đô thị mới nay là trung tâm hành chính và tài chính của thành phố, nơi đứng hai toà tháp đôi: tháp Tây hay IFC Quảng Châu cao 438 mét, và tháp Đông là Trung tâm Tài chính CTF cao 530 mét. Đảo Hải Tâm Sa nằm giữa hai bờ từng là nơi tổ chức lễ khai mạc Đại hội Thể thao châu Á 2010, với khán đài ngoài trời mang hình cánh buồm. Hôm nay, một cây cầu đi bộ cong đã nối thẳng quảng trường quanh chân tháp với bờ bắc, để người đi bộ không cần chờ phà.

Bờ bắc: thành phố cũ không biến mất

Bên này sông, Quảng Châu vẫn giữ được tầng cũ của mình. Đảo Sa Diện là doi cát từng bị chia thành hai khu tô giới của Anh và Pháp theo các hiệp ước giữa thế kỷ 19, kéo dài tới khi được trả lại cho Trung Quốc vào năm 1943 và 1946. Phần phía tây thuộc Anh, khoảng ba phần năm diện tích; phía đông thuộc Pháp. Trên đảo là dãy nhà hành chính, nhà băng, nhà thờ và biệt thự kiểu châu Âu nằm dưới hàng cây, đi bộ vài phút là hết bề ngang. Gần đó, toà nhà Ái Quần xây trong thập niên 1930 từng là khách sạn cao nhất thành phố, còn phố đi bộ Bắc Kinh là trục mua sắm đông nhất về đêm.

Cây cầu sắt đầu tiên bắc qua sông, cầu Hải Châu, khánh thành năm 1933 và vẫn còn đứng đó. Một bến nước có tuổi đời hơn ba thế kỷ như bến Thiên Tự cho thấy Quảng Châu buôn bán đường sông từ rất lâu trước khi có tàu điện ngầm: trong nhiều thập kỷ của thế kỷ 18 và 19, đây từng là hải cảng duy nhất mà thương nhân phương Tây được phép giao thương với Trung Quốc.

Một thành phố buôn bán, và một thành phố ăn

Hội chợ Xuất nhập khẩu Trung Quốc, quen gọi là Hội chợ Canton, khai mạc lần đầu vào mùa xuân năm 1957 và từ đó họp hai lần mỗi năm. Khu triển lãm Bá Châu ở quận Hải Châu có tổng diện tích triển lãm hơn 1,18 triệu mét vuông, thuộc nhóm lớn nhất châu Á. Còn với người dân, Quảng Châu nổi tiếng nhất ở chuyện ăn: trà sáng với điểm tâm, hải sản, món xào lửa lớn. Người Quảng Đông có câu rằng cơm có thể ăn vội, nhưng trà sớm thì không.

Muốn lên cao hơn khỏi mặt sông, núi Bạch Vân ở phía bắc thành phố có đỉnh cao khoảng 380 mét, là chỗ người địa phương tránh nóng mùa hè. Về khí hậu, Quảng Châu thuộc vùng cận nhiệt đới ẩm: mùa đông ngắn và mát, mùa hè dài, nóng và ẩm, mùa mưa thường từ tháng 4 tới tháng 9, kèm mùa bão từ tháng 7 tới tháng 9.

Đi lại và thời điểm

Tàu điện ngầm Quảng Châu mở tuyến đầu tiên vào ngày 28 tháng 6 năm 1997, đoạn Xích Cương tới Hoàng Sa dài 5,4 ki-lô-mét với năm ga, đưa Quảng Châu thành thành phố thứ tư ở Trung Quốc đại lục có tàu điện ngầm. Đến năm 2025, mạng lưới đã lên 19 tuyến với khoảng 780 ki-lô-mét đường ray và gần 400 ga, gồm cả tuyến vòng 11 mở cuối năm 2024. Từ sân bay Bạch Vân có tàu điện ngầm chạy thẳng vào trung tâm.

Thời điểm dễ chịu nhất trong năm là từ tháng 10 tới tháng 12, trời khô và mát. Tháng 7 và tháng 8 nóng, mưa chiều và đôi khi có bão. Nếu chỉ có một buổi tối ở Quảng Châu thì nên dành nó cho một chuyến thuyền trên Châu Giang, và nên đặt vé trước vì đây là thứ đông khách nhất thành phố.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Quảng Châu · Wikipedia tiếng Anh — Canton Tower · China Daily — The Pearl River · Cổng thông tin chính quyền Quảng Châu — Pearl River Night Cruise · ChinaTravel — Pearl River Night Cruise: the Best Way to See the Night View of Guangzhou